КВАНТТЫК МЕХАНИКА - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 05:53, 12 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-12T05:53:20Z

← Мурунку нускасы		05:53, 12 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КВАНТТЫК МЕХА́НИКА</b> , т о л к у н м е х ан и к а с ы – микробөлүкчөлөрдүн (~~мис.~~, атом,		<b type='title'>КВАНТТЫК МЕХА́НИКА</b> , т о л к у н м е х а н и к а с ы – микробөлүкчөлөрдүн (мисалы, атом, молекула, кристалл электрондору) кыймыл закондорун ж-а түшүндүрүү ыкмаларын аныктоочу физикалык теория; кванттык теориянын негизги бөлүмдөрүнүн бири. Кванттык механика атом структурасын, спектрин ж-а элементтердин мезгилдүү системасын биринчи жолу түшүндүрүүгө, химиялык байланыштын табиятын аныктоого мүмкүндүк берди. 20-кылымдын башында Ньютон классикалык механикасы м-н электр-магниттик талаанын классикалык теориясынын жоболору жарыктын зат м-н өз ара аракеттенишине ж-а атомдо болуучу процесстерге колдонулбай тургандыгын аныктаган. Бул процесстерди жаңы теориянын негизинде түшүндүрүү үчүн жүргүзгөн аракеттердин натыйжасы кванттык механиканын закондорун ачууга алып келди. Квант түшүнүгүн физикага биринчи жолу М. Планк жылуулук чыгаруу теориясына арналган илимий эмгегинде киргизген (1900). Макроскопиялык нерселердин касиеттери аларды түзгөн бөлүкчөлөрдүн кыймылы ж-а өз ара аракеттери м-н аныкталат. Кванттык механиканын закондору ядро энергетикасын, кванттык электрониканын ж. б-ды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Классикалык механиканын теориясынан айырмаланып, Кванттык механикада бардык бөлүкчөлөр корпускулалык ж-а толкундук (дуализм) касиетке ээ деп эсептелет. Кванттык механикада каралуучу микробөлүкчөлөрдүн (мисалы, атом электрондорунун) энергиясы дискреттүү (үзгүлтүксүз) деп далилденет. Кванттык системанын абалы толкундук функция м-н чечмеленет, ал функциянын модулунун квадраты системанын берилген абалынын ыктымалдуулугун ж-а ал маанинин чоңдугун аныктайт. Кванттык механикадан бардык эле физ. чоңдуктар бир убакта так мааниге ээ болбойт деген натыйжа келип чыгат. Толкун функциясы бөлүкчөлөрдүн дифракциясын түшүндүрүүчү суперпозиция принцибине баш иет. Кванттык теориянын өзгөчөлүгү – көпчүлүк физикалык чоңдуктардын мүмкүн болуучу маанилеринин дискреттүүлүгү, мисалы, атом электрондорунун энергиясы, кыймыл санынын моменти ж-а анын ар кандай багытка проекциясы ж. б. Кванттык механикада планк туруктуулугу (<i>h</i>) негизги мааниге ээ, ал – кубулуштарды туура түшүндүрүү үчүн классикалык физика же кванттык теорияны колдонуларын аныктоочу негизги табият масштабынын (ченинин) бири. Эгер физикалык кубулуш классикалык физика м-н түшүндүрүлсө, анда <i>h</i>=0. Бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгын жарык ылдамдыгынан аз учурду караштыруучу релятивдик эмес кванттык механика карама-каршылыксыз толук теория болуп эсептелет. Кванттык механиканын закондору көптөгөн макроскопиялык кубулуштарды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Мис, катуу нерселердин көптөгөн касиеттерин түшүнүүгө, өтө өткөрүмдүүлүк кубулушун, ферромагнетизмди, өтө агуучулукту ж. б. түшүндүрүүгө мүмкүндүк берди. Кванттык механиканын закондорунун негизинде ядро энергиясы, кванттык электроника түшүндүрүлөт.
	молекула, кристалл электрондору) кыймыл закондорун ж-а түшүндүрүү ыкмаларын аныктоочу ~~физ.~~ теория; кванттык теориянын негизги бөлүмдөрүнүн бири. ~~К. м.~~ атом структурасын, спектрин ж-а элементтердин мезгилдүү системасын биринчи жолу түшүндүрүүгө, ~~хим.~~ байланыштын табиятын аныктоого мүмкүндүк берди. 20-~~к-дын~~ башында Ньютон классикалык механикасы м-н электр-магниттик талаанын классикалык теориясынын жоболору жарыктын зат м-н өз ара аракеттенишине ж-а атомдо болуучу процесстерге колдонулбай тургандыгын аныктаган. Бул процесстерди жаңы теориянын


			Ад.: <i>Блохинцев Д. И.</i> Основы квантовой механики. 7-е изд. СПб., 2004; <i>Фок В. А.</i> Начала квантовой механики. 5-е изд. М., 2008.
	негизинде түшүндүрүү үчүн жүргүзгөн аракеттердин натыйжасы К. м-нын закондорун ачууга алып келди. Квант түшүнүгүн физикага биринчи жолу М. Планк жылуулук чыгаруу теориясына арналган ил. эмгегинде киргизген (1900). Макроскопиялык нерселердин касиеттери аларды түзгөн бөлүкчөлөрдүн кыймылы ж-а өз ара аракеттери м-н аныкталат. К. м-нын закондору ядро энергетикасын, кванттык электрониканын ж. б-ды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Классикалык механиканын теориясынан айырмаланып, К. м-нда бардык бөлүкчөлөр корпускулалык ж-а толкундук (дуализм) касиетке ээ деп эсептелет. К. м-да каралуучу микробөлүкчөлөрдүн (мис., атом электрондорунун) энергиясы дискреттүү (үзгүлтүксүз) деп далилденет. Кванттык системанын абалы толкундук функция м-н чечмеленет, ал функциянын модулунун квадраты системанын берилген абалынын ыктымалдуулугун ж-а ал маанинин чоңдугун аныктайт. К. м-нан бардык эле физ. чоңдуктар бир убакта так мааниге ээ болбойт деген натыйжа келип
	чыгат. Толкун функциясы бөлүкчөлөрдүн дифракциясын түшүндүрүүчү суперпозиция принцибине баш иет. Кванттык теориянын өзгөчөлүгү –
	көпчүлүк физ. чоңдуктардын мүмкүн болуучу маанилеринин дискреттүүлүгү, мис., атом электрондорунун энергиясы, кыймыл санынын моменти ж-а анын ар кандай багытка проекциясы ж. б. К. м-нда Планк туруктуулугу (<i>h</i>) негизги мааниге ээ, ал – кубулуштарды туура түшүндүрүү үчүн классикалык физика же кванттык теорияны колдонуларын аныктоочу негизги табият масштабынын (ченинин) бири. Эгер физ. кубулуш классикалык физика м-н түшүндүрүлсө, анда <i>h</i>=0. Бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгын жарык ылдамдыгынан аз учурду караштыруучу релятивдик эмес К. м. карама-каршылыксыз толук теория болуп эсептелет. К. м-нын закондору көптөгөн макроскопиялык кубулуштарды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Мис., катуу нерселердин көптөгөн касиеттерин түшүнүүгө, өтө өткөрүмдүүлүк кубулушун, ферромагнетизмди, өтө агуучулукту ж. б. түшүндүрүүгө мүмкүндүк берди. К. м-нын закондорунун негизинде ядро энергиясы, кванттык электроника түшүндүрүлөт.


	Ад.: <i>Блохинцев Д. И.</i> Основы квантовой механики.
	7-е изд. СПб., 2004; <i>Фок В. А.</i> Начала квантовой механики. 5-е изд. М., 2008.
	[[Категория:4-том, 204-256 бб]]		[[Категория:4-том, 204-256 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-11-10T08:29:51Z

1 версия

← Мурунку нускасы	08:29, 10 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 02:24, 10 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-10T02:24:58Z

Жаңы барак

КВАНТТЫК МЕХА́НИКА , т о л к у н м е х ан и к а с ы – микробөлүкчөлөрдүн (мис., атом,
молекула, кристалл электрондору) кыймыл закондорун ж-а түшүндүрүү ыкмаларын аныктоочу физ. теория; кванттык теориянын негизги бөлүмдөрүнүн бири. К. м. атом структурасын, спектрин ж-а элементтердин мезгилдүү системасын биринчи жолу түшүндүрүүгө, хим. байланыштын табиятын аныктоого мүмкүндүк берди. 20-к-дын башында Ньютон классикалык механикасы м-н электр-магниттик талаанын классикалык теориясынын жоболору жарыктын зат м-н өз ара аракеттенишине ж-а атомдо болуучу процесстерге колдонулбай тургандыгын аныктаган. Бул процесстерди жаңы теориянын

негизинде түшүндүрүү үчүн жүргүзгөн аракеттердин натыйжасы К. м-нын закондорун ачууга алып келди. Квант түшүнүгүн физикага биринчи жолу М. Планк жылуулук чыгаруу теориясына арналган ил. эмгегинде киргизген (1900). Макроскопиялык нерселердин касиеттери аларды түзгөн бөлүкчөлөрдүн кыймылы ж-а өз ара аракеттери м-н аныкталат. К. м-нын закондору ядро энергетикасын, кванттык электрониканын ж. б-ды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Классикалык механиканын теориясынан айырмаланып, К. м-нда бардык бөлүкчөлөр корпускулалык ж-а толкундук (дуализм) касиетке ээ деп эсептелет. К. м-да каралуучу микробөлүкчөлөрдүн (мис., атом электрондорунун) энергиясы дискреттүү (үзгүлтүксүз) деп далилденет. Кванттык системанын абалы толкундук функция м-н чечмеленет, ал функциянын модулунун квадраты системанын берилген абалынын ыктымалдуулугун ж-а ал маанинин чоңдугун аныктайт. К. м-нан бардык эле физ. чоңдуктар бир убакта так мааниге ээ болбойт деген натыйжа келип
чыгат. Толкун функциясы бөлүкчөлөрдүн дифракциясын түшүндүрүүчү суперпозиция принцибине баш иет. Кванттык теориянын өзгөчөлүгү –
көпчүлүк физ. чоңдуктардын мүмкүн болуучу маанилеринин дискреттүүлүгү, мис., атом электрондорунун энергиясы, кыймыл санынын моменти ж-а анын ар кандай багытка проекциясы ж. б. К. м-нда Планк туруктуулугу (h) негизги мааниге ээ, ал – кубулуштарды туура түшүндүрүү үчүн классикалык физика же кванттык теорияны колдонуларын аныктоочу негизги табият масштабынын (ченинин) бири. Эгер физ. кубулуш классикалык физика м-н түшүндүрүлсө, анда h=0. Бөлүкчөлөрдүн ылдамдыгын жарык ылдамдыгынан аз учурду караштыруучу релятивдик эмес К. м. карама-каршылыксыз толук теория болуп эсептелет. К. м-нын закондору көптөгөн макроскопиялык кубулуштарды түшүндүрүүнүн негизи болуп эсептелет. Мис., катуу нерселердин көптөгөн касиеттерин түшүнүүгө, өтө өткөрүмдүүлүк кубулушун, ферромагнетизмди, өтө агуучулукту ж. б. түшүндүрүүгө мүмкүндүк берди. К. м-нын закондорунун негизинде ядро энергиясы, кванттык электроника түшүндүрүлөт.

Ад.: Блохинцев Д. И. Основы квантовой механики.
7-е изд. СПб., 2004; Фок В. А. Начала квантовой механики. 5-е изд. М., 2008.
[[Категория:4-том, 204-256 бб]]