КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 05:00, 16 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-16T05:00:09Z

← Мурунку нускасы		05:00, 16 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ – </b>Аму-Дарыянын сол жээгинде, Зеравшан жана Сыр-Дарыянын төмөнкү бөлүгүндө, Аму-Дарыя жана Сыр-Дарыянын ортосундагы неолит дооруна (биздин заманга чейинки 6–3-миң жылдык) таандык археологиялык маданият 1946-жылы археолог С. П. Толстов изилдеген. Каракалпакстандагы Кельтеминар каналынын атынан аталган. Казуу учурунда балыкчылар менен аңчылардын журту, оттук таш өндүрүүчү шахтанын орду, таш (анын ичинде бирюза) иштетүүчү устаканалар, таш жана сөөк куралдар, чопо идиштер (түбү тоголок, ичке же жалпак, сырты оймо-чиймеленип, ички бети кызыл же сары боёктор менен сырдалган) табылган. Кельтеминар маданияты үч этапка бөлүнөт. Д а р ы я-С а й этабы (эрте неолит; 6–5-миң жылдыктын ортосу) Төмөнкү Зеравшандагы Лявлякан көлүнүн аймагындагы эстеликтерди (ири жана майда пластиналар, геометриялык микролиттер – үч бурчтуктар жана трапециялар же «мүйүздүү трапециялар», кыргычтар жана башкалар) камтыйт.		<b type='title'>КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ – </b>Аму-Дарыянын сол жээгинде, Зеравшан жана Сыр-Дарыянын төмөнкү бөлүгүндө, Аму-Дарыя жана Сыр-Дарыянын ортосундагы неолит дооруна (биздин заманга чейинки 6–3-миң жылдык) таандык археологиялык маданият 1946-жылы археолог С. П. Толстов изилдеген. Каракалпакстандагы Кельтеминар каналынын атынан аталган. Казуу учурунда балыкчылар менен аңчылардын журту, оттук таш өндүрүүчү шахтанын орду, таш (анын ичинде бирюза) иштетүүчү устаканалар, таш жана сөөк куралдар, чопо идиштер (түбү тоголок, ичке же жалпак, сырты оймо-чиймеленип, ички бети кызыл же сары боёктор менен сырдалган) табылган. Кельтеминар маданияты үч этапка бөлүнөт. Д а р ы я-С а й этабы (эрте неолит; 6–5-миң жылдыктын ортосу) Төмөнкү Зеравшандагы Лявлякан көлүнүн аймагындагы эстеликтерди (ири жана майда пластиналар, геометриялык микролиттер – үч бурчтуктар жана трапециялар же «мүйүздүү трапециялар», кыргычтар жана башкалар) камтыйт.
	[[File:КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ13.png \| thumb \| 1–11 – кремний куралдар; 12 – сөөктөн жасалган уч; 13 –17 карапа идиштер.]]		[[File:КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ13.png \| thumb \| 1–11 – кремний куралдар; 12 – сөөктөн жасалган уч; 13 –17 карапа идиштер.]]

	Ж а н б а с с этабынан (өнүккөн неолит; 5-миң жылдыктын ортосунан – 4-миң жылдыктын ортосуна чейин) локалдык топтор же өзүнчө маданияттар (акча-дарыялык топ, төмөнкү узбой маданияты жана башкалар) бөлүнүп чыккан. Бул этапка Акча- Дарыя районунан табылган чарчы жана сегиз бурчтуу жертөлөлөр, кыргычтар, жаа учтары (кельтеминар тибиндеги) жана башкалар таандык. Соңку н е о л и т этабында (4-миң жылдыктын аягы – 3-миң жылдык) Аму-Дарыянын Сары-Камыш дельтасынын аймактарында Тумеккичижик көрүстөнүнөн (өнүккөн энеолит доору) башы түндүк-чыгышты каратылып, чалкасынан жаткырылган 27 маркумдун сөөгү, жанынан сөөк шурулар, камандын тишинен жасалган илмектер, оттук таштан жасалган буюмдар табылган.<br>Четтери тегеректелип тосулган. Көмүлгөндөрдүн бир бөлүгү инди-жер ортолук деңиз расасынын жер ортолук деңиздик түштүк-чыгыш тибине таандык, башкалары европеоиддин түндүк тибине жакыныраак. Негизги чарбасы – балык уулоочулук, аңчылык, жыйноочулук, кийинчерээк мал чарбачылык, дыйканчылык пайда болгон. Кельтеминар маданияты жергиликтүү мезолит маданиятынын негизинде түзүлгөн. Кельтеминар маданиятынын салттары коло доорунун заманбабин маданиятында сакталган; анын өкүлдөрү Зеравшандын төмөн жагындагы малчылар жана дыйкандар (биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктын 3-чейреги).		Ж а н б а с с этабынан (өнүккөн неолит; 5-миң жылдыктын ортосунан – 4-миң жылдыктын ортосуна чейин) локалдык топтор же өзүнчө маданияттар (акча-дарыялык топ, төмөнкү узбой маданияты жана башкалар) бөлүнүп чыккан. Бул этапка Акча- Дарыя районунан табылган чарчы жана сегиз бурчтуу жертөлөлөр, кыргычтар, жаа учтары (кельтеминар тибиндеги) жана башкалар таандык. Соңку н е о л и т этабында (4-миң жылдыктын аягы – 3-миң жылдык) Аму-Дарыянын Сары-Камыш дельтасынын аймактарында Тумеккичижик көрүстөнүнөн (өнүккөн энеолит доору) башы түндүк-чыгышты каратылып, чалкасынан жаткырылган 27 маркумдун сөөгү, жанынан сөөк шурулар, камандын тишинен жасалган илмектер, оттук таштан жасалган буюмдар табылган.<br>Четтери тегеректелип тосулган. Көмүлгөндөрдүн бир бөлүгү инди-жер ортолук деңиз расасынын жер ортолук деңиздик түштүк-чыгыш тибине таандык, башкалары европеоиддин түндүк тибине жакыныраак. Негизги чарбасы – балык уулоочулук, аңчылык, жыйноочулук, кийинчерээк мал чарбачылык, дыйканчылык пайда болгон. Кельтеминар маданияты жергиликтүү мезолит маданиятынын негизинде түзүлгөн. Кельтеминар маданиятынын салттары коло доорунун заманбабин маданиятында сакталган; анын өкүлдөрү Зеравшандын төмөн жагындагы малчылар жана дыйкандар (биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктын 3-чейреги).
	[[Категория:4-том, 204-256 бб]]		[[Категория:4-том, 204-256 бб]]

Lera, 08:07, 13 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-13T08:07:59Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-<b type='title'>КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ – </b>Аму-Дарыя&shy;нын сол жээгинде, Зеравшан ж-а Сыр-Дарыя&shy;нын төмөнкү бөлүгүндө, Аму-Дарыя ж-а Сыр- Дарыянын ортосундагы неолит дооруна (б. з. ч.
+<b type='title'>КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ – </b>Аму-Дарыя&shy;нын сол жээгинде, Зеравшан жана Сыр-Дарыя&shy;нын төмөнкү бөлүгүндө, Аму-Дарыя жана Сыр-Дарыянын ортосундагы неолит дооруна (биздин заманга чейинки 6–3-миң жылдык) таандык археологиялык маданият  1946-жылы археолог С. П. Толстов изилдеген. Кара&shy;калпакстандагы Кельтеминар каналынын аты&shy;нан аталган. Казуу учурунда балыкчылар менен аңчылардын журту, оттук таш өндүрүүчү шах&shy;танын орду, таш (анын  ичинде бирюза) иштетүүчү уста&shy;каналар, таш жана сөөк куралдар, чопо идиштер (түбү тоголок, ичке же жалпак, сырты оймо&shy;-чиймеленип, ички бети кызыл же сары боёктор менен сырдалган) табылган. Кельтеминар маданияты үч этапка бөлүнөт. Д а р ы я-С а й этабы (эрте неолит; 6–5-миң жылдыктын ортосу) Төмөнкү Зеравшан&shy;дагы Лявлякан көлүнүн аймагындагы эстелик&shy;терди (ири жана майда пластиналар, геометриялык микролиттер – үч бурчтуктар жана трапециялар же «мүйүздүү трапециялар», кыргычтар жана башкалар) кам&shy;тыйт.
+Ж а н б а с с этабынан (өнүккөн неолит; 5-миң жылдыктын ортосунан – 4-миң жылдык&shy;тын ортосуна чейин) локалдык топтор же өзүнчө маданияттар (акча-дарыялык топ, төмөнкү узбой маданияты жана башкалар) бөлүнүп чыккан. Бул этапка Акча- Дарыя районунан табылган чарчы жана сегиз бурч&shy;туу жертөлөлөр, кыргычтар, жаа учтары (кель&shy;теминар тибиндеги) жана башкалар таандык. Соңку н е о &shy;л и т этабында (4-миң жылдыктын аягы – 3-миң жылдык) Аму-Дарыянын Сары-Камыш дельтасынын аймактарында Тумеккичижик көрүстөнүнөн (өнүккөн энеолит доору) башы түндүк-чыгышты каратылып, чалкасынан жаткы&shy;рылган 27 маркумдун сөөгү, жанынан сөөк шу&shy;рулар, камандын тишинен жасалган илмектер, оттук таштан жасалган буюмдар табылган.<br>Четтери тегеректелип тосулган. Көмүлгөндөрдүн бир бөлүгү инди-жер ортолук деңиз расасынын жер ортолук деңиздик түштүк-чыгыш тибине таан&shy;дык, башкалары европеоиддин түндүк тибине жа&shy;кыныраак. Негизги чарбасы – балык уулоочу&shy;лук, аңчылык, жыйноочулук, кийинчерээк мал чарбачылык, дыйканчылык пайда болгон. Кельтеминар маданияты жергиликтүү мезолит маданиятынын негизинде түзүлгөн. Кельтеминар маданиятынын салттары коло доорунун заманбабин маданиятында сакталган; анын өкүлдөрү Зеравшан&shy;дын төмөн жагындагы малчылар жана дыйкан&shy;дар (биздин заманга чейинки 3-миң жылдыктын 3-чейреги).
 [[Категория:4-том, 204-256 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-11-10T08:29:55Z

1 версия

← Мурунку нускасы	08:29, 10 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 02:24, 10 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-10T02:24:58Z

Жаңы барак

<b type='title'>КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ – </b>Аму-Дарыянын сол жээгинде, Зеравшан ж-а Сыр-Дарыянын төмөнкү бөлүгүндө, Аму-Дарыя ж-а Сыр- Дарыянын ортосундагы неолит дооруна (б. з. ч.

6–3-миң жылдык) таандык археол. мад-т.
1946-ж. археолог С. П. Толстов изилдеген. Каракалпакстандагы Кельтеминар каналынын атынан аталган. Казуу учурунда балыкчылар м-н аңчылардын журту, оттук таш өндүрүүчү шахтанын орду, таш (а. и. бирюза) иштетүүчү устаканалар, таш ж-а сөөк куралдар, чопо идиштер (түбү тоголок, ичке же жалпак, сырты оймочиймеленип, ички бети кызыл же сары боёктор
м-н сырдалган) табылган. К. м. үч этапка бөлүнөт. Д а р ы я - С а й этабы (эрте неолит;
6–5-миң жылдыктын ортосу) Төмөнкү Зеравшандагы Лявлякан көлүнүн аймагындагы эстеликтерди (ири ж-а майда пластиналар, геом. мик-

[[File:КЕЛЬТЕМИНАР МАДАНИЯТЫ13.png | thumb | 1–11 – кремний куралдар; 12 – сөөктөн жасалган уч; 13 –17 карапа идиштер.]]

ролиттер – үч бурчтуктар ж-а трапециялар же
«мүйүздүү трапециялар», кыргычтар ж. б.) камтыйт. Ж а н б а с с этабынан (өнүккөн неолит;
5-миң жылдыктын ортосунан – 4-миң жылдыктын ортосуна чейин) локалдык топтор же өзүнчө мад-ттар (акча-дарыялык топ, төмөнкү узбой мад-ты ж. б.) бөлүнүп чыккан. Бул этапка Акча- Дарыя р-нунан табылган чарчы ж-а сегиз бурчтуу жертөлөлөр, кыргычтар, жаа учтары (кельтеминар тибиндеги) ж. б. таандык. Соңку н е ол и т этабында (4-миң жылдыктын аягы – 3-
миң жылдык) Аму-Дарыянын Сары-Камыш дельтасынын аймактарында Тумеккичижик көрүстөнүнөн (өнүккөн энеолит доору) башы түн.-чыгышты каратылып, чалкасынан жаткырылган 27 маркумдун сөөгү, жанынан сөөк шурулар, камандын тишинен жасалган илмектер, оттук таштан жасалган буюмдар табылган.<br>
Четтери тегеректелип тосулган. Көмүлгөндөрдүн
бир бөлүгү инди-жер ортолук деңиз расасынын жер ортолук деңиздик түш.-чыгыш тибине таандык, башкалары европеоиддин түн. тибине жакыныраак. Негизги чарбасы – балык уулоочулук, аңчылык, жыйноочулук, кийинчерээк мал
чарбачылык, дыйканчылык пайда болгон. К. м. жерг. мезолит мад-тынын негизинде түзүлгөн. К. м-нын салттары коло доорунун заманбабин мад-тында сакталган; анын өкүлдөрү Зеравшандын төмөн жагындагы малчылар ж-а дыйкандар (б. з. ч. 3-миң жылдыктын 3-чейреги).
[[Категория:4-том, 204-256 бб]]