КИЛЕМ ТОКУУ - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 10:09, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-29T10:09:45Z

← Мурунку нускасы		10:09, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КИЛЕМ ТОКУУ</b> – колдо же машина менен килем даярдоо процесси. Килем токуу – илгертен келе жаткан кол өнөрчүлүк. Алгач ал мал чарбачылыгы менен кесиптенишкен элдерде пайда болгон. Бул кыргыз калкына да эзелтен тааныш. Килем түктүү жана түксүз болот. Килем түгү кыркылган же кыркылбай түймө түрүндө болушу мүмкүн (1-сүрөт). Кол менен токулганда түрдүү түстөгү жиптерди ар бир эриш жибине чалуу аркылуу килемдин түгү жасалат. Алар көбүнчө кош чалымдуу, кээде бир чалымдуу түймө түрүндө болот да, учу бетине чыгарылып, анан кыркылып ташталат (2-сүрөт). Катар жаткан бир өңчөй түймөчөлөрдөн кийин аркак жиби жүргүзүлүп, ал алдынкыларына карай адыргы тарак менен ныктап урулат. Түк үчүн жүндөн ийрилген жип (кээде жибек жип), ал эми эриш жана аркагына кебез жип колдонулат. Көбүнчө көп түстүү килем үчүн кебез эриш жибинин ордуна ичке жибек жип алынат. Килемди машина менен токуу 1825-жылы Европада пайда болгон. Буга 1806-жылы Жаккар ойлоп тапкан машинанын түстүү кездеме жана килем токууга пайдаланылгандыгы түрткү болгон. Кол менен токулган килемге караганда машина менен токулган килемдин бышыктыгы, көркөмдүк сапаты бир аз төмөнүрөөк болгондугуна карабастан, сырткы түрү жагынан андан кем калышпайт, машина менен килем токууда иштин өндүрүмдүүлүгү жогорулап, продукциянын өздүк наркы төмөнүрөөк болот. Килемчи кол менен жылына 10–12 <i>м</i><sup>2 </sup>килем токуса, машина менен саатына 4–5 <i>м</i><sup>2 </sup>токулат. Машина килеми даярдоо шартына жана түрүнө жараша <i>Жаккар машинасында</i> токулган, кош тилкелүү, тигилме түктүү жана башка болуп айырмаланат. Жөнөкөй түксүз килем үчүн бир катар эриш жана аркак жиптер пайдаланылат. Түктүү килемде эки же үч катар эриш жана аркак жиптери болот.		<b type='title'>КИЛЕМ ТОКУУ</b> – колдо же машина менен килем даярдоо процесси. Килем токуу – илгертен келе жаткан кол өнөрчүлүк. Алгач ал мал чарбачылыгы менен кесиптенишкен элдерде пайда болгон. Бул кыргыз калкына да эзелтен тааныш. Килем түктүү жана түксүз болот. Килем түгү кыркылган же кыркылбай түймө түрүндө болушу мүмкүн (1-сүрөт). Кол менен токулганда түрдүү түстөгү жиптерди ар бир эриш жибине чалуу аркылуу килемдин түгү жасалат. Алар көбүнчө кош чалымдуу, кээде бир чалымдуу түймө түрүндө болот да, учу бетине чыгарылып, анан кыркылып ташталат (2-сүрөт). Катар жаткан бир өңчөй түймөчөлөрдөн кийин аркак жиби жүргүзүлүп, ал алдынкыларына карай адыргы тарак менен ныктап урулат. Түк үчүн жүндөн ийрилген жип (кээде жибек жип), ал эми эриш жана аркагына кебез жип колдонулат. Көбүнчө көп түстүү килем үчүн кебез эриш жибинин ордуна ичке жибек жип алынат. Килемди машина менен токуу 1825-жылы Европада пайда болгон. Буга 1806-жылы Жаккар ойлоп тапкан машинанын түстүү кездеме жана килем токууга пайдаланылгандыгы түрткү болгон. Кол менен токулган килемге караганда машина менен токулган килемдин бышыктыгы, көркөмдүк сапаты бир аз төмөнүрөөк болгондугуна карабастан, сырткы түрү жагынан андан кем калышпайт, машина менен килем токууда иштин өндүрүмдүүлүгү жогорулап, продукциянын өздүк наркы төмөнүрөөк болот. Килемчи кол менен жылына 10–12 <i>м</i><sup>2 </sup>килем токуса, машина менен саатына 4–5 <i>м</i><sup>2 </sup>токулат. Машина килеми даярдоо шартына жана түрүнө жараша <i>Жаккар машинасында</i> токулган, кош тилкелүү, тигилме түктүү жана башка болуп айырмаланат. Жөнөкөй түксүз килем үчүн бир катар эриш жана аркак жиптер пайдаланылат. Түктүү килемде эки же үч катар эриш жана аркак жиптери болот.

	[[File:КИЛЕМ ТОКУУ40.png \| thumb \| 2-сүрөт. а – кош чалымдуу илмек: Э – эриш, а1а2 – аркак жиптер; Т – түк илмектери; 1 – эки эриш жибине чалынган; 2 – эриш жибине коштоп чалынган; 3 – бир эриш жибине чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине чалынган (тигинен); б – бир жарым чалымдуу илмек: 1 – эки эриш жибине чалынган (солго карай); 2 – эки эриш жибине чалынган (оңго карай); 3 – эриш жибине коштоп чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине чалынган (тигинен).\|left]]		[[File:КИЛЕМ ТОКУУ40.png \| thumb \| 2-сүрөт. а – кош чалымдуу илмек: Э – эриш, а1а2 – аркак жиптер; Т – түк илмектери; 1 – эки эриш жибине чалынган; 2 – эриш жибине коштоп чалынган; 3 – бир эриш жибине чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине чалынган (тигинен); б – бир жарым чалымдуу илмек: 1 – эки эриш жибине чалынган (солго карай); 2 – эки эриш жибине чалынган (оңго карай); 3 – эриш жибине коштоп чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине чалынган (тигинен).\|left]]

Lera, 05:46, 24 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-24T05:46:06Z

← Мурунку нускасы		05:46, 24 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КИЛЕМ ТОКУУ</b> – колдо же машина ~~м-н~~ килем		<b type='title'>КИЛЕМ ТОКУУ</b> – колдо же машина менен килем даярдоо процесси. Килем токуу – илгертен келе жаткан кол өнөрчүлүк. Алгач ал мал чарбачылыгы менен кесиптенишкен элдерде пайда болгон. Бул кыргыз калкына да эзелтен тааныш. Килем түктүү жана түксүз болот. Килем түгү кыркылган же кыркылбай түймө түрүндө болушу мүмкүн (1-сүрөт). Кол менен токулганда түрдүү түстөгү жиптерди ар бир эриш жибине чалуу аркылуу килемдин түгү жасалат. Алар көбүнчө кош чалымдуу, кээде бир чалымдуу түймө түрүндө болот да, учу бетине чыгарылып, анан кыркылып ташталат (2-сүрөт). Катар жаткан бир өңчөй түймөчөлөрдөн кийин аркак жиби жүргүзүлүп, ал алдынкыларына карай адыргы тарак менен ныктап урулат. Түк үчүн жүндөн ийрилген жип (кээде жибек жип), ал эми эриш жана аркагына кебез жип колдонулат. Көбүнчө көп түстүү килем үчүн кебез эриш жибинин ордуна ичке жибек жип алынат. Килемди машина менен токуу 1825-жылы Европада пайда болгон. Буга 1806-жылы Жаккар ойлоп тапкан машинанын түстүү кездеме жана килем токууга пайдаланылгандыгы түрткү болгон. Кол менен токулган килемге караганда машина менен токулган килемдин бышыктыгы, көркөмдүк сапаты бир аз төмөнүрөөк болгондугуна карабастан, сырткы түрү жагынан андан кем калышпайт, машина менен килем токууда иштин өндүрүмдүүлүгү жогорулап, продукциянын өздүк наркы төмөнүрөөк болот. Килемчи кол менен жылына 10–12 <i>м</i><sup>2 </sup>килем токуса, машина менен саатына 4–5 <i>м</i><sup>2 </sup>токулат. Машина килеми даярдоо шартына жана түрүнө жараша <i>Жаккар машинасында</i> токулган, кош тилкелүү, тигилме түктүү жана башка болуп айырмаланат. Жөнөкөй түксүз килем үчүн бир катар эриш жана аркак жиптер пайдаланылат. Түктүү килемде эки же үч катар эриш жана аркак жиптери болот.
	даярдоо процесси. ~~К. т.~~ – илгертен келе жаткан
	кол өнөрчүлүк. Алгач ал мал чарбачылыгы ~~м-н~~ кесиптенишкен элдерде пайда болгон. Бул кыргыз калкына да эзелтен тааныш. Килем түктүү ~~ж-а~~ түксүз болот. Килем түгү кыркылган же кыркылбай түймө түрүндө болушу мүмкүн (1-сүрөт). Кол ~~м-н~~ токулганда түрдүү түстөгү жиптерди ар бир эриш жибине чалуу аркылуу килемдин түгү жасалат. Алар көбүнчө кош чалымдуу, кээде бир
	чалымдуу түймө түрүндө болот да, учу бетине
	чыгарылып, анан кыркылып ташталат (2-сүрөт). Катар жаткан бир өңчөй түймөчөлөрдөн кийин аркак жиби жүргүзүлүп, ал алдынкыларына карай адыргы тарак ~~м-н~~ ныктап урулат. Түк үчүн
	жүндөн ийрилген жип (кээде жибек жип), ал эми эриш ~~ж-а~~ аркагына кебез жип колдонулат. Көбүнчө көп түстүү килем үчүн кебез эриш жибинин ордуна ичке жибек жип алынат. Килемди машина ~~м-н~~ токуу 1825-ж. Европада пайда болгон. Буга 1806-ж. Жаккар ойлоп тапкан машинанын түстүү кездеме ~~ж-а К. т-га~~ пайдаланылгандыгы түрткү болгон. Кол ~~м-н~~ токулган килемге караганда машина ~~м-н~~ токулган килемдин бышыктыгы, көркөмдүк сапаты бир аз төмөнүрөөк болгондугуна карабастан, сырткы түрү жагынан андан кем калышпайт, машина ~~м-н~~ килем токууда иштин өндүрүмдүүлүгү жогорулап, продукциянын өздүк наркы төмөнүрөөк болот. Килемчи кол ~~м-н~~ жылына 10–12 <i>м</i><sup>2 </sup>килем токуса, машина ~~м-н~~ саатына 4–5 <i>м</i><sup>2 </sup>токулат. Машина килеми даярдоо шартына ~~ж-а~~ түрүнө жараша <i>Жаккар машинасында</i> токулган, кош тилкелүү, тигилме түктүү ~~ж. б.~~ болуп айырмаланат. Жөнөкөй түксүз килем
	үчүн бир катар эриш ~~ж-а~~ аркак жиптер пайдаланылат. Түктүү килемде эки же үч катар эриш

	[[File:КИЛЕМ ТОКУУ40.png \| thumb \| 2-сүрөт. а – кош чалымдуу илмек: Э – эриш, а1а2 – аркак жиптер; Т – түк илмектери; 1 – эки эриш жибине чалынган; 2 – эриш жибине коштоп чалынган; 3 – бир эриш жибине		[[File:КИЛЕМ ТОКУУ40.png \| thumb \| 2-сүрөт. а – кош чалымдуу илмек: Э – эриш, а1а2 – аркак жиптер; Т – түк илмектери; 1 – эки эриш жибине чалынган; 2 – эриш жибине коштоп чалынган; 3 – бир эриш жибине чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине чалынган (тигинен); б – бир жарым чалымдуу илмек: 1 – эки эриш жибине чалынган (солго карай); 2 – эки эриш жибине чалынган (оңго карай); 3 – эриш жибине коштоп чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине чалынган (тигинен).\|left]]
	чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине чалынган (тигинен); б – бир жарым чалымдуу илмек: 1 – эки эриш жибине чалынган (солго карай); 2 –
	эки эриш жибине чалынган (оңго карай); 3 – эриш жибине коштоп чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине
	чалынган (тигинен).]]

	[[File:КИЛЕМ ТОКУУ41.png \| thumb \| 1 – сүрөт. а – машина менен токулган түктүү килем жиптеринин айкашы: Т – түгү; НЭ – негизги эриш жиби; а – аркак; к – кошумча эриш жиби; б – түгү кыркылбаган килем жиптеринин айкашы: Т – түгү, НЭ – негизги эриш жиби; а –аркак; к –		[[File:КИЛЕМ ТОКУУ41.png \| thumb \| 1 – сүрөт. а – машина менен токулган түктүү килем жиптеринин айкашы: Т – түгү; НЭ – негизги эриш жиби; а – аркак; к – кошумча эриш жиби; б – түгү кыркылбаган килем жиптеринин айкашы: Т – түгү, НЭ – негизги эриш жиби; а –аркак; к –кошумча эриш жиби.]]
	~~кошумча~~ эриш жиби.]]

			Мындагы аркак жиптер өз эриш жиптери менен гана эмес, жанаша эриш жиптер менен да илинишет. Түк бетине гана түшүрүлөт. Машина менен килем токууда негизги эриш жип үчүн кебез жип, түк үчүн жүн жип колдонулат. Килем токулуп бүткөндөн кийин ар түрдүү кошумча иштер аткарылып, килемдин түгү кыркылат, ысык бууга кармалат, чети кайылат же чачы тагылат жана башкалар.


	ж-а аркак жиптери болот. Мындагы аркак жиптер өз эриш жиптери м-н гана эмес, жанаша эриш жиптер м-н да илинишет. Түк бетине гана түшүрүлөт. Машина м-н килем токууда негизги эриш жип үчүн кебез жип, түк үчүн жүн жип колдонулат. Килем токулуп бүткөндөн кийин ар түрдүү кошумча иштер аткарылып, килемдин түгү кыркылат, ысык бууга кармалат, чети кайылат же чачы тагылат ж. б.
	[[Категория:4-том, 257-306 бб]]		[[Категория:4-том, 257-306 бб]]

vol4>KadyrM, 10:39, 12 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-12T10:39:50Z

← Мурунку нускасы	10:39, 12 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2025-11-12T04:50:04Z

1 версия

Жаңы барак

КИЛЕМ ТОКУУ – колдо же машина м-н килем
даярдоо процесси. К. т. – илгертен келе жаткан
кол өнөрчүлүк. Алгач ал мал чарбачылыгы м-н кесиптенишкен элдерде пайда болгон. Бул кыргыз калкына да эзелтен тааныш. Килем түктүү ж-а түксүз болот. Килем түгү кыркылган же кыркылбай түймө түрүндө болушу мүмкүн (1-сүрөт). Кол м-н токулганда түрдүү түстөгү жиптерди ар бир эриш жибине чалуу аркылуу килемдин түгү жасалат. Алар көбүнчө кош чалымдуу, кээде бир
чалымдуу түймө түрүндө болот да, учу бетине
чыгарылып, анан кыркылып ташталат (2-сүрөт). Катар жаткан бир өңчөй түймөчөлөрдөн кийин аркак жиби жүргүзүлүп, ал алдынкыларына карай адыргы тарак м-н ныктап урулат. Түк үчүн
жүндөн ийрилген жип (кээде жибек жип), ал эми эриш ж-а аркагына кебез жип колдонулат. Көбүнчө көп түстүү килем үчүн кебез эриш жибинин ордуна ичке жибек жип алынат. Килемди машина м-н токуу 1825-ж. Европада пайда болгон. Буга 1806-ж. Жаккар ойлоп тапкан машинанын түстүү кездеме ж-а К. т-га пайдаланылгандыгы түрткү болгон. Кол м-н токулган килемге караганда машина м-н токулган килемдин бышыктыгы, көркөмдүк сапаты бир аз төмөнүрөөк болгондугуна карабастан, сырткы түрү жагынан андан кем калышпайт, машина м-н килем токууда иштин өндүрүмдүүлүгү жогорулап, продукциянын өздүк наркы төмөнүрөөк болот. Килемчи кол м-н жылына 10–12 м2 килем токуса, машина м-н саатына 4–5 м2 токулат. Машина килеми даярдоо шартына ж-а түрүнө жараша Жаккар машинасында токулган, кош тилкелүү, тигилме түктүү ж. б. болуп айырмаланат. Жөнөкөй түксүз килем
үчүн бир катар эриш ж-а аркак жиптер пайдаланылат. Түктүү килемде эки же үч катар эриш

[[File:КИЛЕМ ТОКУУ40.png | thumb | 2-сүрөт. а – кош чалымдуу илмек: Э – эриш, а1а2 – аркак жиптер; Т – түк илмектери; 1 – эки эриш жибине чалынган; 2 – эриш жибине коштоп чалынган; 3 – бир эриш жибине
чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине чалынган (тигинен); б – бир жарым чалымдуу илмек: 1 – эки эриш жибине чалынган (солго карай); 2 –
эки эриш жибине чалынган (оңго карай); 3 – эриш жибине коштоп чалынган; 4 – эки кабат эриш жибине
чалынган (тигинен).]]

[[File:КИЛЕМ ТОКУУ41.png | thumb | 1 – сүрөт. а – машина менен токулган түктүү килем жиптеринин айкашы: Т – түгү; НЭ – негизги эриш жиби; а – аркак; к – кошумча эриш жиби; б – түгү кыркылбаган килем жиптеринин айкашы: Т – түгү, НЭ – негизги эриш жиби; а –аркак; к –
кошумча эриш жиби.]]

ж-а аркак жиптери болот. Мындагы аркак жиптер өз эриш жиптери м-н гана эмес, жанаша эриш жиптер м-н да илинишет. Түк бетине гана түшүрүлөт. Машина м-н килем токууда негизги эриш жип үчүн кебез жип, түк үчүн жүн жип колдонулат. Килем токулуп бүткөндөн кийин ар түрдүү кошумча иштер аткарылып, килемдин түгү кыркылат, ысык бууга кармалат, чети кайылат же чачы тагылат ж. б.
[[Категория:4-том, 257-306 бб]]