КИТЕП - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 05:29, 9 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-09T05:29:09Z

← Мурунку нускасы		05:29, 9 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
2 сап:		2 сап:

	[[File:КИТЕП72.png \| thumb \| none]]		[[File:КИТЕП72.png \| thumb \| none]]
	Алар жумшак ылай тактачага учтуу таякча менен өзгөчө белгилерди чийип жазышкан. Андан кийин тактачаны кургатып, отко бышырышкан. Мындай ылай тактачалардан китептер түзүлгөн. Ал эми Кытайда алгачкы китептер бекем жипке кабатталып өткөрүлгөн жука бамбук тактачалар түрүндө болгон. Кийинчерээк кытайлар кыл калемди тушка малып, жибекке жазышкан. Байыркы Египетте таш такталарга чегип, китеп жазышкан. Кийин алар папирусту ойлоп табышкан. Камыштын сөңгөгүн жалпайтып таптап, бири-бирине улаштырып, узундугу ондогон метрге жеткен тасма жасашкан. Жазуу жазылган мындай тасманы түтүк кылып ороп сакташкан. Египет папирусу ошол кездеги эң мыкты жазуу каражаты катары Байыркы Грекия менен Римде да дээрлик 2 миң жыл пайдаланылган. Кийин Кичи Азиядагы Пергам падышалыгы учурунда (биздин заманга чейинки II кылым) жаңы жазуу материалы катары – айбанаттардын терисинен пергамент жасалган. Папирус менен пергамент өтө кымбат болгондуктан, Байыркы Грекия менен Римде аларды үнөмдөө үчүн адегенде мом чапталган тактачага учтуу таякча менен жазышып, андан кийин гана папируска же пергаментке көчүрүшкөн. Ал эми орто кылымдарда китепти пергамент баракчаларынан жасалган дептерге кол менен жазышкан. Барактары бүктөлүп же бырышып калбас үчүн дептерлерди эки жагына жыгач такта коюп бириктирип көктөшкөн. Жыгач тактаны булгаары же кездеме менен капташкан. Азыркы биз билген китептин алгачкы формалары мына ушинтип пайда болгон. Бирок анын белгилүү 2 негизги тарыхый түрү бар: биринчиси – түрмөк (биздин заманга чейинки 4–3-миң жылдыктар), кийин ал II–IV кылымдан кодекс менен алмашылган. Китеп даярдоо биздин заманга чейинки VII кылымда Египеттен Грекияга, андан Римге өткөн. 105-жылы кытай чебери Цой Лунь кагазды ойлоп тапкан. Алгачкы китеп XI кылымда Кытайда пайда болгон. XIII кылымдан Европада негизги жазуу материалы катары кагаз колдонулуп, XV кылымдан китеп басылып чыга баштаган. Орустун байыркы кол жазма китеби XI кылымга таандык («Остромиров инжили», 1073, 1092 жана башкалар). Кол жазма доорунда китеп каллиграфиясы өзгөчө сулуулугу менен бааланып, китеп басып чыгарууну көбөйтүүгө көңүл бурулган. XV кылымдын 40-жылдары Европада немис ойлоп табуучусу И. Гутенберг (Германия) эң жөнөкөй станок менен китеп чыгаргандан кийин китеп тарыхында жаңы доор башталган. Ал 42 саптуу Библияны полиграфиялык жол менен басса, оюм-чийимди китепке П. Шеффер (1457) биринчи түшүргөн. 1461-жылы А. Пфистер (Бамбергле) китепти тактайга оюлган сүрөт менен көркөмдөп, XV кылымдын 70–80-жылдары Э. Ратдольт (Венеция) китеп басуу ишинде түрдүү боёк колдонгон. XV–XVI кылымдарда басмаканачылар үнөмдүү, кооз, окууга эптүү ариптерди издей баштаган (к. <i>Арип</i>). Россияда китеп басууга И. Фёдоров жана П. Мстиславец биринчи жол ачып, 1564-жылы «Апостол» деген китепти басып чыгарышкан. Орус китебин басып чыгарууда агартуучу Н. И. Новиковдун (1744–1818) үлүшү чоң. XVIII кылымдын акырында кагаз машинасы, XIX кылымдын башында басма машина, 2-жарымынан терип басуу машинасы колдонулган. Бийиктиги бир жарым метрге жеткен, бир адам көтөрө алгыс өтө чоң жана эң кичинекей «эргежээл» жана почта маркасындай болгон китептер да бар. XX кылымдын башынан фототехниканын колдонулушу менен китеп басып чыгарууну механикалаштыруу кыйла өркүндөгөн. Техникалык прогресс китептин формасын жана таратуу жолдорун өзгөрттү: интернетке жайгаштырылган жана компьютердин эсинде сакталуучу санариптүү китеп фонддору пайда болду. Электрондук форматта жазылган китеп электрондук китеп (же е-китеп), ал эми аудиоформаттагысы аудиокитеп деп аталат. Учурда		Алар жумшак ылай тактачага учтуу таякча менен өзгөчө белгилерди чийип жазышкан. Андан кийин тактачаны кургатып, отко бышырышкан. Мындай ылай тактачалардан китептер түзүлгөн. Ал эми Кытайда алгачкы китептер бекем жипке кабатталып өткөрүлгөн жука бамбук тактачалар түрүндө болгон. Кийинчерээк кытайлар кыл калемди тушка малып, жибекке жазышкан. Байыркы Египетте таш такталарга чегип, китеп жазышкан. Кийин алар папирусту ойлоп табышкан. Камыштын сөңгөгүн жалпайтып таптап, бири-бирине улаштырып, узундугу ондогон метрге жеткен тасма жасашкан. Жазуу жазылган мындай тасманы түтүк кылып ороп сакташкан. Египет папирусу ошол кездеги эң мыкты жазуу каражаты катары Байыркы Грекия менен Римде да дээрлик 2 миң жыл пайдаланылган. Кийин Кичи Азиядагы Пергам падышалыгы учурунда (биздин заманга чейинки II кылым) жаңы жазуу материалы катары – айбанаттардын терисинен пергамент жасалган. Папирус менен пергамент өтө кымбат болгондуктан, Байыркы Грекия менен Римде аларды үнөмдөө үчүн адегенде мом чапталган тактачага учтуу таякча менен жазышып, андан кийин гана папируска же пергаментке көчүрүшкөн. Ал эми орто кылымдарда китепти пергамент баракчаларынан жасалган дептерге кол менен жазышкан. Барактары бүктөлүп же бырышып калбас үчүн дептерлерди эки жагына жыгач такта коюп бириктирип көктөшкөн. Жыгач тактаны булгаары же кездеме менен капташкан. Азыркы биз билген китептин алгачкы формалары мына ушинтип пайда болгон. Бирок анын белгилүү 2 негизги тарыхый түрү бар: биринчиси – түрмөк (биздин заманга чейинки 4–3-миң жылдыктар), кийин ал II–IV кылымдан кодекс менен алмашылган. Китеп даярдоо биздин заманга чейинки VII кылымда Египеттен Грекияга, андан Римге өткөн. 105-жылы кытай чебери Цой Лунь кагазды ойлоп тапкан. Алгачкы китеп XI кылымда Кытайда пайда болгон. XIII кылымдан Европада негизги жазуу материалы катары кагаз колдонулуп, XV кылымдан китеп басылып чыга баштаган. Орустун байыркы кол жазма китеби XI кылымга таандык («Остромиров инжили», 1073, 1092 жана башкалар). Кол жазма доорунда китеп каллиграфиясы өзгөчө сулуулугу менен бааланып, китеп басып чыгарууну көбөйтүүгө көңүл бурулган. XV кылымдын 40-жылдары Европада немис ойлоп табуучусу И. Гутенберг (Германия) эң жөнөкөй станок менен китеп чыгаргандан кийин китеп тарыхында жаңы доор башталган. Ал 42 саптуу Библияны полиграфиялык жол менен басса, оюм-чийимди китепке П. Шеффер (1457) биринчи түшүргөн. 1461-жылы А. Пфистер (Бамбергле) китепти тактайга оюлган сүрөт менен көркөмдөп, XV кылымдын 70–80-жылдары Э. Ратдольт (Венеция) китеп басуу ишинде түрдүү боёк колдонгон. XV–XVI кылымдарда басмаканачылар үнөмдүү, кооз, окууга эптүү ариптерди издей баштаган (к. <i>Арип</i>). Россияда китеп басууга И. Фёдоров жана П. Мстиславец биринчи жол ачып, 1564-жылы «Апостол» деген китепти басып чыгарышкан. Орус китебин басып чыгарууда агартуучу Н. И. Новиковдун (1744–1818) үлүшү чоң. XVIII кылымдын акырында кагаз машинасы, XIX кылымдын башында басма машина, 2-жарымынан терип басуу машинасы колдонулган. Бийиктиги бир жарым метрге жеткен, бир адам көтөрө алгыс өтө чоң жана эң кичинекей «эргежээл» жана почта маркасындай болгон китептер да бар. XX кылымдын башынан фототехниканын колдонулушу менен китеп басып чыгарууну механикалаштыруу кыйла өркүндөгөн. Техникалык прогресс китептин формасын жана таратуу жолдорун өзгөрттү: интернетке жайгаштырылган жана компьютердин эсинде сакталуучу санариптүү китеп фонддору пайда болду. Электрондук форматта жазылган китеп электрондук китеп (же е-китеп), ал эми аудиоформаттагысы аудиокитеп деп аталат. Учурда Кыргызстанда жылына миңге жакын аталыштагы китеп басып чыгаруучу басмаканалар иштейт. Китеп басуу мезгил талабына ылайык, жаңы технологияны колдонуу м-н, башкача айтканда компьютер аркылуу сапаттуу ж-а тез арада чыгарууга ыңгайлаштырылган, к. ''Басма иши.''

			Ад.: ''Баренбаум И. Е.'' История книги. М., 1984; ''Мак-Люэн М.'' Галактика Гуттенберга – становление человека печатающего. М., 2005.
	[[Категория:4-том, 257-306 бб]]		[[Категория:4-том, 257-306 бб]]

Temirkan, 05:20, 9 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-09T05:20:32Z

← Мурунку нускасы		05:20, 9 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
2 сап:		2 сап:

	[[File:КИТЕП72.png \| thumb \| none]]		[[File:КИТЕП72.png \| thumb \| none]]
	Алар жумшак ылай тактачага учтуу таякча менен өзгөчө белгилерди чийип жазышкан. Андан кийин тактачаны кургатып, отко бышырышкан. Мындай ылай тактачалардан китептер түзүлгөн. Ал эми Кытайда алгачкы китептер бекем жипке кабатталып өткөрүлгөн жука бамбук тактачалар түрүндө болгон. Кийинчерээк кытайлар кыл калемди тушка малып, жибекке жазышкан. Байыркы Египетте таш такталарга чегип, китеп жазышкан. Кийин алар папирусту ойлоп табышкан. Камыштын сөңгөгүн жалпайтып таптап, бири-бирине улаштырып, узундугу ондогон метрге жеткен тасма жасашкан. Жазуу жазылган мындай тасманы түтүк кылып ороп сакташкан. Египет папирусу ошол кездеги эң мыкты жазуу каражаты катары Байыркы Грекия менен Римде да дээрлик 2 миң жыл пайдаланылган. Кийин Кичи Азиядагы Пергам падышалыгы учурунда (биздин заманга чейинки II кылым) жаңы жазуу материалы катары – айбанаттардын терисинен пергамент жасалган. Папирус менен пергамент өтө кымбат болгондуктан, Байыркы Грекия менен Римде аларды үнөмдөө үчүн адегенде мом чапталган тактачага учтуу таякча менен жазышып, андан кийин гана папируска же пергаментке көчүрүшкөн. Ал эми орто кылымдарда китепти пергамент баракчаларынан жасалган дептерге кол менен жазышкан. Барактары бүктөлүп же бырышып калбас үчүн дептерлерди эки жагына жыгач такта коюп бириктирип көктөшкөн. Жыгач тактаны булгаары же кездеме менен капташкан. Азыркы биз билген китептин алгачкы формалары мына ушинтип пайда болгон. Бирок анын белгилүү 2 негизги тарыхый түрү бар: биринчиси – түрмөк (биздин заманга чейинки 4–3-миң жылдыктар), кийин ал II–IV кылымдан кодекс менен алмашылган. Китеп даярдоо биздин заманга чейинки VII кылымда Египеттен Грекияга, андан Римге өткөн. 105-жылы кытай чебери Цой Лунь кагазды ойлоп тапкан. Алгачкы китеп XI кылымда Кытайда пайда болгон. XIII кылымдан Европада негизги жазуу материалы катары кагаз колдонулуп, XV кылымдан китеп басылып чыга баштаган. Орустун байыркы кол жазма китеби XI кылымга таандык («Остромиров инжили», 1073, 1092 жана башкалар). Кол жазма доорунда китеп каллиграфиясы өзгөчө сулуулугу менен бааланып, китеп басып чыгарууну көбөйтүүгө көңүл бурулган. XV кылымдын 40-жылдары Европада немис ойлоп табуучусу И. Гутенберг (Германия) эң жөнөкөй станок менен китеп чыгаргандан кийин китеп тарыхында жаңы доор башталган. Ал 42 саптуу Библияны полиграфиялык жол менен басса, оюм-чийимди китепке П. Шеффер (1457) биринчи түшүргөн. 1461-жылы А. Пфистер (Бамбергле) китепти тактайга оюлган сүрөт менен көркөмдөп, XV кылымдын 70–80-жылдары Э. Ратдольт (Венеция) китеп басуу ишинде түрдүү боёк колдонгон. XV–XVI кылымдарда басмаканачылар үнөмдүү, кооз, окууга эптүү ариптерди издей баштаган (к. <i>Арип</i>). Россияда китеп басууга И. Фёдоров жана П. Мстиславец биринчи жол ачып, 1564-жылы «Апостол» деген китепти басып чыгарышкан. Орус китебин басып чыгарууда агартуучу Н. И. Новиковдун (1744–1818) үлүшү чоң. XVIII кылымдын акырында кагаз машинасы, XIX кылымдын башында басма машина, 2-жарымынан терип басуу машинасы колдонулган. Бийиктиги бир жарым метрге жеткен, бир адам көтөрө алгыс өтө чоң жана эң кичинекей «эргежээл» жана почта маркасындай болгон китептер да бар. XX кылымдын башынан фототехниканын колдонулушу менен китеп басып чыгарууну механикалаштыруу кыйла өркүндөгөн. ~~Тех.~~ прогресс китептин формасын жана таратуу жолдорун өзгөрттү: Интернетке жайгаштырылган жана компьютердин эсинде сакталуучу санариптүү китеп фонддору пайда болду. Электрондук форматта жазылган китеп электрондук китеп (же е-китеп), ал эми аудиоформаттагысы аудиокитеп деп аталат. Учурда		Алар жумшак ылай тактачага учтуу таякча менен өзгөчө белгилерди чийип жазышкан. Андан кийин тактачаны кургатып, отко бышырышкан. Мындай ылай тактачалардан китептер түзүлгөн. Ал эми Кытайда алгачкы китептер бекем жипке кабатталып өткөрүлгөн жука бамбук тактачалар түрүндө болгон. Кийинчерээк кытайлар кыл калемди тушка малып, жибекке жазышкан. Байыркы Египетте таш такталарга чегип, китеп жазышкан. Кийин алар папирусту ойлоп табышкан. Камыштын сөңгөгүн жалпайтып таптап, бири-бирине улаштырып, узундугу ондогон метрге жеткен тасма жасашкан. Жазуу жазылган мындай тасманы түтүк кылып ороп сакташкан. Египет папирусу ошол кездеги эң мыкты жазуу каражаты катары Байыркы Грекия менен Римде да дээрлик 2 миң жыл пайдаланылган. Кийин Кичи Азиядагы Пергам падышалыгы учурунда (биздин заманга чейинки II кылым) жаңы жазуу материалы катары – айбанаттардын терисинен пергамент жасалган. Папирус менен пергамент өтө кымбат болгондуктан, Байыркы Грекия менен Римде аларды үнөмдөө үчүн адегенде мом чапталган тактачага учтуу таякча менен жазышып, андан кийин гана папируска же пергаментке көчүрүшкөн. Ал эми орто кылымдарда китепти пергамент баракчаларынан жасалган дептерге кол менен жазышкан. Барактары бүктөлүп же бырышып калбас үчүн дептерлерди эки жагына жыгач такта коюп бириктирип көктөшкөн. Жыгач тактаны булгаары же кездеме менен капташкан. Азыркы биз билген китептин алгачкы формалары мына ушинтип пайда болгон. Бирок анын белгилүү 2 негизги тарыхый түрү бар: биринчиси – түрмөк (биздин заманга чейинки 4–3-миң жылдыктар), кийин ал II–IV кылымдан кодекс менен алмашылган. Китеп даярдоо биздин заманга чейинки VII кылымда Египеттен Грекияга, андан Римге өткөн. 105-жылы кытай чебери Цой Лунь кагазды ойлоп тапкан. Алгачкы китеп XI кылымда Кытайда пайда болгон. XIII кылымдан Европада негизги жазуу материалы катары кагаз колдонулуп, XV кылымдан китеп басылып чыга баштаган. Орустун байыркы кол жазма китеби XI кылымга таандык («Остромиров инжили», 1073, 1092 жана башкалар). Кол жазма доорунда китеп каллиграфиясы өзгөчө сулуулугу менен бааланып, китеп басып чыгарууну көбөйтүүгө көңүл бурулган. XV кылымдын 40-жылдары Европада немис ойлоп табуучусу И. Гутенберг (Германия) эң жөнөкөй станок менен китеп чыгаргандан кийин китеп тарыхында жаңы доор башталган. Ал 42 саптуу Библияны полиграфиялык жол менен басса, оюм-чийимди китепке П. Шеффер (1457) биринчи түшүргөн. 1461-жылы А. Пфистер (Бамбергле) китепти тактайга оюлган сүрөт менен көркөмдөп, XV кылымдын 70–80-жылдары Э. Ратдольт (Венеция) китеп басуу ишинде түрдүү боёк колдонгон. XV–XVI кылымдарда басмаканачылар үнөмдүү, кооз, окууга эптүү ариптерди издей баштаган (к. <i>Арип</i>). Россияда китеп басууга И. Фёдоров жана П. Мстиславец биринчи жол ачып, 1564-жылы «Апостол» деген китепти басып чыгарышкан. Орус китебин басып чыгарууда агартуучу Н. И. Новиковдун (1744–1818) үлүшү чоң. XVIII кылымдын акырында кагаз машинасы, XIX кылымдын башында басма машина, 2-жарымынан терип басуу машинасы колдонулган. Бийиктиги бир жарым метрге жеткен, бир адам көтөрө алгыс өтө чоң жана эң кичинекей «эргежээл» жана почта маркасындай болгон китептер да бар. XX кылымдын башынан фототехниканын колдонулушу менен китеп басып чыгарууну механикалаштыруу кыйла өркүндөгөн. Техникалык прогресс китептин формасын жана таратуу жолдорун өзгөрттү: интернетке жайгаштырылган жана компьютердин эсинде сакталуучу санариптүү китеп фонддору пайда болду. Электрондук форматта жазылган китеп электрондук китеп (же е-китеп), ал эми аудиоформаттагысы аудиокитеп деп аталат. Учурда
	[[Категория:4-том, 257-306 бб]]		[[Категория:4-том, 257-306 бб]]

Lera, 08:44, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-25T08:44:45Z

← Мурунку нускасы		08:44, 25 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КИТЕП</b> (~~ар.~~ – жазма) – 1) көлөмдүү басылма;		<b type='title'>КИТЕП</b> (арабча – жазма) – 1) көлөмдүү басылма; 2) маалыматты сактоонун, аны муундан-муунга өндүрүмдүү өткөрүп берүүнүн бир формасы. Илим-билим, маданият, адабий-көркөм чыгармаларды жайылтуунун, сактоонун маанилүү каражаты. Ал коомдук мааниге ээ. Алгачкы китепти байыркы вавилондуктар, ассириялыктар ылайдан жасашкан.
	2) маалыматты сактоонун, аны муундан-муунга өндүрүмдүү өткөрүп берүүнүн бир формасы. Илим-билим, ~~мад-т~~, адабий-көркөм чыгармаларды жайылтуунун, сактоонун маанилүү каражаты. Ал коомдук мааниге ээ. Алгачкы китепти байыркы вавилондуктар, ассириялыктар ~~ылай-~~

	[[File:КИТЕП72.png \| thumb \| none]]		[[File:КИТЕП72.png \| thumb \| none]]
	~~дан жасашкан.~~ Алар жумшак ылай тактачага учтуу таякча ~~м-н~~ өзгөчө белгилерди чийип жазышкан. Андан кийин тактачаны кургатып, отко бышырышкан. Мындай ылай тактачалардан китептер түзүлгөн. Ал эми Кытайда алгачкы китептер бекем жипке кабатталып өткөрүлгөн жука бамбук тактачалар түрүндө болгон. Кийинчерээк кытайлар кыл калемди тушка малып, жибекке жазышкан. Байыркы Египетте таш такталарга чегип, К. жазышкан. Кийин алар папирусту ойлоп табышкан. Камыштын сөңгөгүн жалпайтып таптап, бири-бирине улаштырып, узундугу ондогон метрге жеткен тасма жасашкан. Жазуу жазылган мындай тасманы түтүк кылып ороп сакташкан. Египет папирусу ошол кездеги эң мыкты жазуу каражаты катары Байыркы Грекия ~~м-н~~ Римде да дээрлик 2 миң жыл пайдаланылган. Кийин Кичи Азиядагы Пергам падышалыгы учурунда (~~б. з. ч. 2-к.~~) жаңы жазуу материалы катары – айбанаттардын терисинен пергамент жасалган. Папирус ~~м-н~~ пергамент өтө кымбат болгондуктан, Байыркы Грекия ~~м-н~~ Римде аларды үнөмдөө үчүн адегенде мом чапталган тактачага учтуу таякча ~~м-н~~ жазышып, андан кийин гана папируска же пергаментке көчүрүшкөн. Ал эми о. кылымдарда ~~К-ти~~ пергамент баракчаларынан жасалган дептерге кол ~~м-н~~ жазышкан. Барактары бүктөлүп же бырышып калбас үчүн дептерлерди эки жагына жыгач такта коюп бириктирип көктөшкөн. Жыгач тактаны булгаары же кездеме ~~м-н~~ капташкан. Азыркы биз билген ~~К-тин~~ алгачкы формалары мына ушинтип пайда болгон. Бирок анын белгилүү 2 негизги тарыхый түрү		Алар жумшак ылай тактачага учтуу таякча менен өзгөчө белгилерди чийип жазышкан. Андан кийин тактачаны кургатып, отко бышырышкан. Мындай ылай тактачалардан китептер түзүлгөн. Ал эми Кытайда алгачкы китептер бекем жипке кабатталып өткөрүлгөн жука бамбук тактачалар түрүндө болгон. Кийинчерээк кытайлар кыл калемди тушка малып, жибекке жазышкан. Байыркы Египетте таш такталарга чегип, китеп жазышкан. Кийин алар папирусту ойлоп табышкан. Камыштын сөңгөгүн жалпайтып таптап, бири-бирине улаштырып, узундугу ондогон метрге жеткен тасма жасашкан. Жазуу жазылган мындай тасманы түтүк кылып ороп сакташкан. Египет папирусу ошол кездеги эң мыкты жазуу каражаты катары Байыркы Грекия менен Римде да дээрлик 2 миң жыл пайдаланылган. Кийин Кичи Азиядагы Пергам падышалыгы учурунда (биздин заманга чейинки II кылым) жаңы жазуу материалы катары – айбанаттардын терисинен пергамент жасалган. Папирус менен пергамент өтө кымбат болгондуктан, Байыркы Грекия менен Римде аларды үнөмдөө үчүн адегенде мом чапталган тактачага учтуу таякча менен жазышып, андан кийин гана папируска же пергаментке көчүрүшкөн. Ал эми орто кылымдарда китепти пергамент баракчаларынан жасалган дептерге кол менен жазышкан. Барактары бүктөлүп же бырышып калбас үчүн дептерлерди эки жагына жыгач такта коюп бириктирип көктөшкөн. Жыгач тактаны булгаары же кездеме менен капташкан. Азыркы биз билген китептин алгачкы формалары мына ушинтип пайда болгон. Бирок анын белгилүү 2 негизги тарыхый түрү бар: биринчиси – түрмөк (биздин заманга чейинки 4–3-миң жылдыктар), кийин ал II–IV кылымдан кодекс менен алмашылган. Китеп даярдоо биздин заманга чейинки VII кылымда Египеттен Грекияга, андан Римге өткөн. 105-жылы кытай чебери Цой Лунь кагазды ойлоп тапкан. Алгачкы китеп XI кылымда Кытайда пайда болгон. XIII кылымдан Европада негизги жазуу материалы катары кагаз колдонулуп, XV кылымдан китеп басылып чыга баштаган. Орустун байыркы кол жазма китеби XI кылымга таандык («Остромиров инжили», 1073, 1092 жана башкалар). Кол жазма доорунда китеп каллиграфиясы өзгөчө сулуулугу менен бааланып, китеп басып чыгарууну көбөйтүүгө көңүл бурулган. XV кылымдын 40-жылдары Европада немис ойлоп табуучусу И. Гутенберг (Германия) эң жөнөкөй станок менен китеп чыгаргандан кийин китеп тарыхында жаңы доор башталган. Ал 42 саптуу Библияны полиграфиялык жол менен басса, оюм-чийимди китепке П. Шеффер (1457) биринчи түшүргөн. 1461-жылы А. Пфистер (Бамбергле) китепти тактайга оюлган сүрөт менен көркөмдөп, XV кылымдын 70–80-жылдары Э. Ратдольт (Венеция) китеп басуу ишинде түрдүү боёк колдонгон. XV–XVI кылымдарда басмаканачылар үнөмдүү, кооз, окууга эптүү ариптерди издей баштаган (к. <i>Арип</i>). Россияда китеп басууга И. Фёдоров жана П. Мстиславец биринчи жол ачып, 1564-жылы «Апостол» деген китепти басып чыгарышкан. Орус китебин басып чыгарууда агартуучу Н. И. Новиковдун (1744–1818) үлүшү чоң. XVIII кылымдын акырында кагаз машинасы, XIX кылымдын башында басма машина, 2-жарымынан терип басуу машинасы колдонулган. Бийиктиги бир жарым метрге жеткен, бир адам көтөрө алгыс өтө чоң жана эң кичинекей «эргежээл» жана почта маркасындай болгон китептер да бар. XX кылымдын башынан фототехниканын колдонулушу менен китеп басып чыгарууну механикалаштыруу кыйла өркүндөгөн. Тех. прогресс китептин формасын жана таратуу жолдорун өзгөрттү: Интернетке жайгаштырылган жана компьютердин эсинде сакталуучу санариптүү китеп фонддору пайда болду. Электрондук форматта жазылган китеп электрондук китеп (же е-китеп), ал эми аудиоформаттагысы аудиокитеп деп аталат. Учурда
	бар: биринчиси – түрмөк (~~б. з. ч.~~ 4–3-миң жылдыктар), кийин ал ~~2–4-к-дан~~ кодекс ~~м-н~~ алмашылган. К. даярдоо ~~б. з. ч. 7-к-да~~ Египеттен Грекияга, андан Римге өткөн. 105-ж. кытай чебери Цой Лунь кагазды ойлоп тапкан. Алгачкы ~~К. 11-к-да~~ Кытайда пайда болгон. ~~13-к-дан~~ Европада негизги жазуу материалы катары кагаз колдонулуп, ~~15-к-дан К.~~ басылып чыга баштаган. Орустун байыркы кол жазма ~~К-и 11-к-га~~ таандык («Остромиров инжили», 1073, 1092 ~~ж. б.~~). Кол жазма доорунда ~~К. каллигр.~~ өзгөчө сулуулугу ~~м-н~~ бааланып, К. басып чыгарууну көбөйтүүгө көңүл бурулган. ~~15-к-дын~~ 40-жылдары Европада немис ойлоп табуучусу И. Гутенберг (Германия) эң жөнөкөй станок ~~м-н К.~~		[[Категория:4-том, 257-306 бб]]
	чыгаргандан кийин К. тарыхында жаңы доор башталган. Ал 42 саптуу Библияны ~~полигр.~~ жол ~~м-н~~ басса, оюм-чийимди ~~К-ке~~ П. Шеффер (1457) биринчи түшүргөн. 1461-ж. А. Пфистер (Бамбергле) ~~К-ти~~ тактайга оюлган сүрөт ~~м-н~~ көркөмдөп,
	~~15-к-дын~~ 70–80-жылдары Э. Ратдольт (Венеция)
	К. басуу ишинде түрдүү боёк колдонгон. ~~15–16-~~
	~~к-да~~ басмаканачылар үнөмдүү, кооз, окууга эптүү ариптерди издей баштаган (к. <i>Арип</i>). Россияда К. басууга И. Фёдоров ~~ж-а~~ П. Мстиславец биринчи жол ачып, 1564-ж. «Апостол» деген ~~К-ти~~ басып чыгарышкан. Орус ~~К-ин~~ басып ~~чыгарууда~~ агартуучу Н. И. Новиковдун (1744–1818)
	үлүшү чоң. ~~18-к-дын~~ акырында кагаз машинасы, ~~19-к-дын~~ башында басма машина, 2-жарымынан терип басуу машинасы колдонулган. Бийиктиги бир жарым метрге жеткен, бир адам көтөрө алгыс өтө чоң ~~ж-а~~ эң кичинекей «эргежээл» ~~ж-а~~ почта маркасындай болгон ~~К-тер~~ да бар. ~~20-к-дын~~ башынан фототехниканын колдонулушу ~~м-н К.~~ басып чыгарууну механикалаштыруу кыйла өркүндөгөн. Тех. прогресс ~~К-тин~~ формасын ~~ж-а~~ таратуу жолдорун өзгөрттү: Интернетке жайгаштырылган ~~ж-а~~ компьютердин эсинде сакталуучу санариптүү К. фонддору пайда болду. Электрондук форматта жазылган К. электрондук К. (же е-китеп), ал эми аудиоформаттагысы аудиокитеп деп аталат. Учурда[[Категория:4-том, 257-306 бб]]

vol4>KadyrM, 10:39, 12 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 карата

2025-11-12T10:39:50Z

← Мурунку нускасы	10:39, 12 Ноябрь (Жетинин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2025-11-12T04:50:10Z

1 версия

Жаңы барак

<b type='title'>КИТЕП</b> (ар. – жазма) – 1) көлөмдүү басылма;
2) маалыматты сактоонун, аны муундан-муунга өндүрүмдүү өткөрүп берүүнүн бир формасы. Илим-билим, мад-т, адабий-көркөм чыгармаларды жайылтуунун, сактоонун маанилүү каражаты. Ал коомдук мааниге ээ. Алгачкы китепти байыркы вавилондуктар, ассириялыктар ылай-

[[File:КИТЕП72.png | thumb | none]]
дан жасашкан. Алар жумшак ылай тактачага учтуу таякча м-н өзгөчө белгилерди чийип жазышкан. Андан кийин тактачаны кургатып, отко бышырышкан. Мындай ылай тактачалардан китептер түзүлгөн. Ал эми Кытайда алгачкы китептер бекем жипке кабатталып өткөрүлгөн жука бамбук тактачалар түрүндө болгон. Кийинчерээк кытайлар кыл калемди тушка малып, жибекке жазышкан. Байыркы Египетте таш такталарга чегип, К. жазышкан. Кийин алар папирусту ойлоп табышкан. Камыштын сөңгөгүн жалпайтып таптап, бири-бирине улаштырып, узундугу ондогон метрге жеткен тасма жасашкан. Жазуу жазылган мындай тасманы түтүк кылып ороп сакташкан. Египет папирусу ошол кездеги эң мыкты жазуу каражаты катары Байыркы Грекия м-н Римде да дээрлик 2 миң жыл пайдаланылган. Кийин Кичи Азиядагы Пергам падышалыгы учурунда (б. з. ч. 2-к.) жаңы жазуу материалы катары – айбанаттардын терисинен пергамент жасалган. Папирус м-н пергамент өтө кымбат болгондуктан, Байыркы Грекия м-н Римде аларды үнөмдөө үчүн адегенде мом чапталган тактачага учтуу таякча м-н жазышып, андан кийин гана папируска же пергаментке көчүрүшкөн. Ал эми о. кылымдарда К-ти пергамент баракчаларынан жасалган дептерге кол м-н жазышкан. Барактары бүктөлүп же бырышып калбас үчүн дептерлерди эки жагына жыгач такта коюп бириктирип көктөшкөн. Жыгач тактаны булгаары же кездеме м-н капташкан. Азыркы биз билген К-тин алгачкы формалары мына ушинтип пайда болгон. Бирок анын белгилүү 2 негизги тарыхый түрү
бар: биринчиси – түрмөк (б. з. ч. 4–3-миң жылдыктар), кийин ал 2–4-к-дан кодекс м-н алмашылган. К. даярдоо б. з. ч. 7-к-да Египеттен Грекияга, андан Римге өткөн. 105-ж. кытай чебери Цой Лунь кагазды ойлоп тапкан. Алгачкы К. 11-к-да Кытайда пайда болгон. 13-к-дан Европада негизги жазуу материалы катары кагаз колдонулуп, 15-к-дан К. басылып чыга баштаган. Орустун байыркы кол жазма К-и 11-к-га таандык («Остромиров инжили», 1073, 1092 ж. б.). Кол жазма доорунда К. каллигр. өзгөчө сулуулугу м-н бааланып, К. басып чыгарууну көбөйтүүгө көңүл бурулган. 15-к-дын 40-жылдары Европада немис ойлоп табуучусу И. Гутенберг (Германия) эң жөнөкөй станок м-н К.
чыгаргандан кийин К. тарыхында жаңы доор башталган. Ал 42 саптуу Библияны полигр. жол м-н басса, оюм-чийимди К-ке П. Шеффер (1457) биринчи түшүргөн. 1461-ж. А. Пфистер (Бамбергле) К-ти тактайга оюлган сүрөт м-н көркөмдөп,
15-к-дын 70–80-жылдары Э. Ратдольт (Венеция)
К. басуу ишинде түрдүү боёк колдонгон. 15–16-
к-да басмаканачылар үнөмдүү, кооз, окууга эптүү ариптерди издей баштаган (к. <i>Арип</i>). Россияда К. басууга И. Фёдоров ж-а П. Мстиславец биринчи жол ачып, 1564-ж. «Апостол» деген К-ти басып чыгарышкан. Орус К-ин басып чыгарууда агартуучу Н. И. Новиковдун (1744–1818)
үлүшү чоң. 18-к-дын акырында кагаз машинасы, 19-к-дын башында басма машина, 2-жарымынан терип басуу машинасы колдонулган. Бийиктиги бир жарым метрге жеткен, бир адам көтөрө алгыс өтө чоң ж-а эң кичинекей «эргежээл» ж-а почта маркасындай болгон К-тер да бар. 20-к-дын башынан фототехниканын колдонулушу м-н К. басып чыгарууну механикалаштыруу кыйла өркүндөгөн. Тех. прогресс К-тин формасын ж-а таратуу жолдорун өзгөрттү: Интернетке жайгаштырылган ж-а компьютердин эсинде сакталуучу санариптүү К. фонддору пайда болду. Электрондук форматта жазылган К. электрондук К. (же е-китеп), ал эми аудиоформаттагысы аудиокитеп деп аталат. Учурда[[Категория:4-том, 257-306 бб]]