КЛАССИЦИЗМ - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 03:14, 12 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-12T03:14:59Z

← Мурунку нускасы		03:14, 12 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КЛАССИЦИ́ЗМ</b> (латынча classicus – эң үлгүлүү) – XVII–XIX кылымдардын башында адабият менен искусстводо байыркы мурастарды идеалдуу үлгү катары туураган стиль, багыт. Европадагы улуттук борбордоштурулган кубаттуу монархиялардын акыркы түзүлүш доорунда пайда болгон. Классицизм абсолютизмдин жогорулоо мезгилинин чагылышы катары XVII кылымда Францияда түзүлгөн. А д а б и я т т а классицизм Байыркы Грекия менен Байыркы Римдин классикалык чыгармаларын үлгү туткан. Классицизм багытында чыгарма жазгандар антикалык адабияттын үлгүлөрүн туурашкан, белгилүү эрежелер боюнча көркөм образдарды түзүшкөн. XVII–XVIII кылымдарда классицизм француз адабиятында калыптанып, анын эң ири өкүлдөрү: Н. Буалонун (1636–1711) ырлары, П. Корнелдин (1606–1684), Ж. Расиндин (1639–1699) трагедиялары, Ж. Б. <i>Мольердин</i> комедиялары жана башкалар кеңири ~~белгилүүболгон~~. Классицизм Россияда XVIII кылымдын 2-жарымынан өнүгө баштаган (А. Д. <i>Кантемир,</i> А. П. Сумароков, В. К. Тредиаковский, Д. И. Фонвизин жана башкалар). Бул багыттагы калемгерлер чыгармаларында өлкөнүн турмушу үчүн өтө маанилүү окуяларды сүрөттөөгө аракеттенишкен. Классицизмдин искусстводогу өзгөчөлүгү жаратылышты жана байыркы искусствонун үлгүлөрүн тууроо, үч биримдиктин (окуя, мезгил, жер) шарттуу түрдө болушу, мамлекетке кызмат кылуу жана башкалар болгон. Классицизм эки (дворяндык, прогрессчил) багытта өнүккөн. Дворяндык багыттагылар турмушту идеалдаштырып, риторикалуулукка ыкташкан. Экинчи багыттагылар – трагедияда идеалуулук менен эмоциялуулукка, ал эми комедияда сатиралык типтештирүүгө жетишкен. XVII кылымдагы классицизмге көркөм идеалдардын бир аз абстракттуулугу, жалаң акыл- эске таянуучулук мүнөзү, адам менен табиятты идеалдаштырууга умтулуу, эстетикалык ченемдерге баш ийүү, тактык көркөм формалардын ийкемдүүлүгү мүнөздүү. Ж и в о п и с т е XVIII кылымда классицизмдин ири өкүлү живописчи Ж. Л. Давид биринчи кезекте байыркы дүйнөнүн идеалдарына, эркиндик үчүн күрөшүүчүлөрдүн эрдиктерине кайрылган.		<b type='title'>КЛАССИЦИ́ЗМ</b> (латынча classicus, эң үлгүлүү) – XVII–XIX кылымдардын башында адабият менен искусстводо байыркы мурастарды идеалдуу үлгү катары туураган стиль, багыт. Европадагы улуттук борбордоштурулган кубаттуу монархиялардын акыркы түзүлүш доорунда пайда болгон. Классицизм абсолютизмдин жогорулоо мезгилинин чагылышы катары XVII кылымда Францияда түзүлгөн. А д а б и я т т а классицизм Байыркы Грекия менен Байыркы Римдин классикалык чыгармаларын үлгү туткан. Классицизм багытында чыгарма жазгандар антикалык адабияттын үлгүлөрүн туурашкан, белгилүү эрежелер боюнча көркөм образдарды түзүшкөн. XVII–XVIII кылымдарда классицизм француз адабиятында калыптанып, анын эң ири өкүлдөрү: Н. Буалонун (1636–1711) ырлары, П. Корнелдин (1606–1684), Ж. Расиндин (1639–1699) трагедиялары, Ж. Б. <i>Мольердин</i> комедиялары жана башкалар кеңири белгилүү болгон. Классицизм Россияда XVIII кылымдын 2-жарымынан өнүгө баштаган (А. Д. <i>Кантемир,</i> А. П. Сумароков, В. К. Тредиаковский, Д. И. Фонвизин жана башкалар). Бул багыттагы калемгерлер чыгармаларында өлкөнүн турмушу үчүн өтө маанилүү окуяларды сүрөттөөгө аракеттенишкен. Классицизмдин искусстводогу өзгөчөлүгү жаратылышты жана байыркы искусствонун үлгүлөрүн тууроо, үч биримдиктин (окуя, мезгил, жер) шарттуу түрдө болушу, мамлекетке кызмат кылуу жана башкалар болгон. Классицизм эки (дворяндык, прогрессчил) багытта өнүккөн. Дворяндык багыттагылар турмушту идеалдаштырып, риторикалуулукка ыкташкан. Экинчи багыттагылар – трагедияда идеалуулук менен эмоциялуулукка, ал эми комедияда сатиралык типтештирүүгө жетишкен. XVII кылымдагы классицизмге көркөм идеалдардын бир аз абстракттуулугу, жалаң акыл- эске таянуучулук мүнөзү, адам менен табиятты идеалдаштырууга умтулуу, эстетикалык ченемдерге баш ийүү, тактык көркөм формалардын ийкемдүүлүгү мүнөздүү. Ж и в о п и с т е XVIII кылымда классицизмдин ири өкүлү живописчи Ж. Л. Давид биринчи кезекте байыркы дүйнөнүн идеалдарына, эркиндик үчүн күрөшүүчүлөрдүн эрдиктерине кайрылган.

	[[File:КЛАССИЦИЗМ8.png \| thumb \| К. Лорен. «Давид жана үч мифологиялык каарман менен пейзаж». 1658. Улуттук галерея. Лондон.]]		[[File:КЛАССИЦИЗМ8.png \| thumb \| К. Лорен. «Давид жана үч мифологиялык каарман менен пейзаж». 1658. Улуттук галерея. Лондон.]]
	Бир жагынан романтизмге жакындоо менен XVIII кылымдагы классицизм бир топ деңгээлде дворяндык классицизмдин абстракттуулугун жеңе алган жана көркөм өнөрдө татаал сезим дүйнөсү менен көз караштарын бекемдеген. Наполеон империясынын доорундагы классицизм (ампир деп аталган) негизинен императордук байыркы Рим көркөм өнөрүнөн багыт алган жана көбүрөөк шаан-шөкөттүк белгилерге ээ болгон. Классицизмдин көрүнүктүү өкүлдөрү: сүрөтчүлөр Н. Пуссен, Ш. Лебрен, К. Лоррен, Д. Энгр (Франция), А. Р. Менгс, Й. А. Кох (Германия) жана башкалар; айкелчилер – Ж. Б. Пигаль, Э. М. <i>Фальконе</i> (Франция), И. Г. Шадов (Германия), Б. Торвальдсен (Дания), А. Канова (Италия). Россиянын сүрөт өнөрүндө классицизмдин өнүгүшү 1757-жылы Петербургда уюшулган Сүрөт академиясына байланыштуу.		Бир жагынан романтизмге жакындоо менен XVIII кылымдагы классицизм бир топ деңгээлде дворяндык классицизмдин абстракттуулугун жеңе алган жана көркөм өнөрдө татаал сезим дүйнөсү менен көз караштарын бекемдеген. Наполеон империясынын доорундагы классицизм (ампир деп аталган) негизинен императордук байыркы Рим көркөм өнөрүнөн багыт алган жана көбүрөөк шаан-шөкөттүк белгилерге ээ болгон. Классицизмдин көрүнүктүү өкүлдөрү: сүрөтчүлөр Н. Пуссен, Ш. Лебрен, К. Лоррен, Д. Энгр (Франция), А. Р. Менгс, Й. А. Кох (Германия) жана башкалар; айкелчилер – Ж. Б. Пигаль, Э. М. <i>Фальконе</i> (Франция), И. Г. Шадов (Германия), Б. Торвальдсен (Дания), А. Канова (Италия). Россиянын сүрөт өнөрүндө классицизмдин өнүгүшү 1757-жылы Петербургда уюшулган Сүрөт академиясына байланыштуу.

	[[File:КЛАССИЦИЗМ9.png \| thumb \| Версаль сарайындагы ~~Опера~~ театрынын залы. 1748–1770. Архитектор Ж. А. Габриэль, айкелчи О.Пажу.]]		[[File:КЛАССИЦИЗМ9.png \| thumb \| Версаль сарайындагы опера театрынын залы. 1748–1770. Архитектор Ж. А. Габриэль, айкелчи О.Пажу.]]

	Орус тарыхый живописинин өкүлдөрү А. П. Лосенко, Г. И. Угрюмов, А. И. Иванов, К. П. <i>Брюллов</i> гуманизм идеяларын, патриотизмди туу тутушкан. Орус классицизминин өкүлдөрү айкелчилер М. И. Козловский, И. П. Мартос, Ф.Ф.Щедрин идеалык жеткилеңдикке, классикалык образдын беделдүүлүгүнө жетишкен. А р х и т е кт у р а д а классицизмди Францияда Ж. Ардуен-Мансар, А. Ленотр (<i>Версаль</i> ак сарай-парк ансамблин түзүүчүлөр), Ж.А.Габриэль, К. Н. Леду, Англияда К. Рен, Россияда В. И. Баженов, М. В. Казаков, А. Н. Воронихин, А. Д. Захаров, К. И. Росси жана башкалар өнүктүргөн. Архитектуралык курулуштардын формаларынын геометриялуулугу жана таасындыгы, пландын логикалуулугу, дубалдарынын ордер жана жөнөкөй жасалга менен айкалышкандыгы мүнөздүү.		Орус тарыхый живописинин өкүлдөрү А. П. Лосенко, Г. И. Угрюмов, А. И. Иванов, К. П. <i>Брюллов</i> гуманизм идеяларын, патриотизмди туу тутушкан. Орус классицизминин өкүлдөрү айкелчилер М. И. Козловский, И. П. Мартос, Ф.Ф.Щедрин идеалык жеткилеңдикке, классикалык образдын беделдүүлүгүнө жетишкен. А р х и т е к т у р а д а классицизмди Францияда Ж. Ардуен-Мансар, А. Ленотр (<i>Версаль</i> ак сарай-парк ансамблин түзүүчүлөр), Ж.А.Габриэль, К. Н. Леду, Англияда К. Рен, Россияда В. И. Баженов, М. В. Казаков, А. Н. Воронихин, А. Д. Захаров, К. И. Росси жана башкалар өнүктүргөн. Архитектуралык курулуштардын формаларынын геометриялуулугу жана таасындыгы, пландын логикалуулугу, дубалдарынын ордер жана жөнөкөй жасалга менен айкалышкандыгы мүнөздүү.

	[[File:КЛАССИЦИЗМ10.png \| thumb \| Санкт-Петербургдагы мрамор сарайы. 1768–1785. Архитектор А. Ринальди.]]		[[File:КЛАССИЦИЗМ10.png \| thumb \| Санкт-Петербургдагы мрамор сарайы. 1768–1785. Архитектор А. Ринальди.]]
	М у з ы к а д а инсандын жашоосунун ички ыргагы, акыл-эси, ой-толгоосу ички мыйзам ченемдүүлүккө, эриш-аркактыкка баш иерине, ушундан улам жашоонун ошого ылайыкталгандыгына ишенген. Классицизм көркөм өнөрдү адамзат рухунун бийиктигинин далили катары карап, ички ыргактын төп келишин, жанрдык эреженин сакталышын, кейипкерлердин мүнөзүн ачуудагы типтүүлүктү талап кылган [Й. <i>Гайдн,</i> В. <i>Моцарт</i> (Австрия); Л. <i>Бетховен</i> (Германия); Ж. Б. Люлли (Франция)]. Т е а т р искусствосу үчүн спектаклдин салтанаттуу, салмактуу түзүлүшү, ырларды жай окуу мүнөздүү (Францияда Мондори, Т. Дюпарк, М. Шанмеле, А. Лекен, Ф. Ж. Тальма, Э. Рашель; Германияда К. Найбер; Россияда Ф. Г. Волков, И. А. Димитриевский) болгон. XX кылымда классицизмдин көркөм салттары неоклассицизмде жанданган.		М у з ы к а д а инсандын жашоосунун ички ыргагы, акыл-эси, ой-толгоосу ички мыйзам ченемдүүлүккө, эриш-аркактыкка баш иерине, ушундан улам жашоонун ошого ылайыкталгандыгына ишенген. Классицизм көркөм өнөрдү адамзат рухунун бийиктигинин далили катары карап, ички ыргактын төп келишин, жанрдык эреженин сакталышын, кейипкерлердин мүнөзүн ачуудагы типтүүлүктү талап кылган [Й. <i>Гайдн,</i> В. <i>Моцарт</i> (Австрия); Л. <i>Бетховен</i> (Германия); Ж. Б. Люлли (Франция)]. Т е а т р искусствосу үчүн спектаклдин салтанаттуу, салмактуу түзүлүшү, ырларды жай окуу мүнөздүү (Францияда Мондори, Т. Дюпарк, М. Шанмеле, А. Лекен, Ф. Ж. Тальма, Э. Рашель; Германияда К. Найбер; Россияда Ф. Г. Волков, И. А. Димитриевский) болгон. XX кылымда классицизмдин көркөм салттары неоклассицизмде жанданган.

			Ад.: Русский и западноевропейский классицизм. Проза. М., 1982; <i>Даниэл С. М.</i> Европейский классицизм. СПб., 2003; <i>Карев А.</i> Классицизм в русской живописи. М., 2003; История зарубежного театра. СПб, 2005.
	Ад.: Русский и западноевропейский классицизм.~~<br>~~Проза. М., 1982; <i>Даниэл С. М.</i> Европейский классицизм. СПб., 2003; <i>Карев А.</i> Классицизм в русской живописи. М., 2003; История зарубежного театра. СПб, 2005.
	[[Категория:4-том, 307-352 бб]]		[[Категория:4-том, 307-352 бб]]

Lera, 05:55, 15 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-15T05:55:22Z

← Мурунку нускасы		05:55, 15 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КЛАССИЦИ́ЗМ</b> (~~лат.~~ classicus – эң үлгүлүү) –		<b type='title'>КЛАССИЦИ́ЗМ</b> (латынча classicus – эң үлгүлүү) – XVII–XIX кылымдардын башында адабият менен искусстводо байыркы мурастарды идеалдуу үлгү катары туураган стиль, багыт. Европадагы улуттук борбордоштурулган кубаттуу монархиялардын акыркы түзүлүш доорунда пайда болгон. Классицизм абсолютизмдин жогорулоо мезгилинин чагылышы катары XVII кылымда Францияда түзүлгөн. А д а б и я т т а классицизм Байыркы Грекия менен Байыркы Римдин классикалык чыгармаларын үлгү туткан. Классицизм багытында чыгарма жазгандар антикалык адабияттын үлгүлөрүн туурашкан, белгилүү эрежелер боюнча көркөм образдарды түзүшкөн. XVII–XVIII кылымдарда классицизм француз адабиятында калыптанып, анын эң ири өкүлдөрү: Н. Буалонун (1636–1711) ырлары, П. Корнелдин (1606–1684), Ж. Расиндин (1639–1699) трагедиялары, Ж. Б. <i>Мольердин</i> комедиялары жана башкалар кеңири белгилүүболгон. Классицизм Россияда XVIII кылымдын 2-жарымынан өнүгө баштаган (А. Д. <i>Кантемир,</i> А. П. Сумароков, В. К. Тредиаковский, Д. И. Фонвизин жана башкалар). Бул багыттагы калемгерлер чыгармаларында өлкөнүн турмушу үчүн өтө маанилүү окуяларды сүрөттөөгө аракеттенишкен. Классицизмдин искусстводогу өзгөчөлүгү жаратылышты жана байыркы искусствонун үлгүлөрүн тууроо, үч биримдиктин (окуя, мезгил, жер) шарттуу түрдө болушу, мамлекетке кызмат кылуу жана башкалар болгон. Классицизм эки (дворяндык, прогрессчил) багытта өнүккөн. Дворяндык багыттагылар турмушту идеалдаштырып, риторикалуулукка ыкташкан. Экинчи багыттагылар – трагедияда идеалуулук менен эмоциялуулукка, ал эми комедияда сатиралык типтештирүүгө жетишкен. XVII кылымдагы классицизмге көркөм идеалдардын бир аз абстракттуулугу, жалаң акыл- эске таянуучулук мүнөзү, адам менен табиятты идеалдаштырууга умтулуу, эстетикалык ченемдерге баш ийүү, тактык көркөм формалардын ийкемдүүлүгү мүнөздүү. Ж и в о п и с т е XVIII кылымда классицизмдин ири өкүлү живописчи Ж. Л. Давид биринчи кезекте байыркы дүйнөнүн идеалдарына, эркиндик үчүн күрөшүүчүлөрдүн эрдиктерине кайрылган.
	~~17–19-к-дын~~ башында ~~ад-т м-н иск-водо~~ байыркы мурастарды идеалдуу үлгү катары туураган стиль, багыт. Европадагы улуттук борбордоштурулган кубаттуу монархиялардын акыркы түзүлүш доорунда пайда болгон. К. абсолютизмдин жогорулоо мезгилинин чагылышы катары ~~17-к-да~~ Францияда түзүлгөн. А д аб и я т т а К. Байыркы Грекия ~~м-н~~ Байыркы Римдин классикалык чыгармаларын үлгү туткан. К. багытында чыгарма жазгандар антикалык ~~ад-ттын~~ үлгүлөрүн туурашкан, белгилүү
	эрежелер ~~б-ча~~ көркөм образдарды түзүшкөн. ~~17–~~
	~~18-к-да К.~~ француз ~~ад-тында~~ калыптанып, анын эң ири өкүлдөрү: Н. Буалонун (1636–1711) ырлары, П. Корнелдин (~~1606–84~~), Ж. Расиндин (~~1639–99~~) трагедиялары, Ж. Б. <i>Мольердин</i> ко~~медияларыж.б.кеңирибелгилүүболгон.К~~.Россияда ~~18-к-дын~~ 2-жарымынан өнүгө баштаган (А. Д. <i>Кантемир,</i> А. П. Сумароков, В. К. Тредиаковский, Д. И. Фонвизин ~~ж. б.~~). Бул багыттагы калемгерлер чыгармаларында өлкөнүн турмушу үчүн өтө маанилүү окуяларды сүрөттөөгө аракеттенишкен. ~~К-дин иск-водогу~~ өзгөчөлүгү жаратылышты ~~ж-а~~ байыркы ~~иск-вонун~~
	үлгүлөрүн тууроо, үч биримдиктин (окуя, мезгил, жер) шарттуу түрдө болушу, мамлекетке кызмат кылуу ~~ж. б.~~ болгон. К. эки (дворяндык, прогрессчил) багытта өнүккөн. Дворяндык багыттагылар турмушту идеалдаштырып, риторикалуулукка ыкташкан. Экинчи багыттагылар – трагедияда идеалуулук ~~м-н~~ эмоциялуулукка, ал эми комедияда сатиралык типтештирүүгө жетишкен. ~~17-к-дагы К.~~ көркөм идеалдардын бир аз абстракттуулугу, жалаң акылэске таянуучулук мүнөзү, адам ~~м-н~~ табиятты идеалдаштырууга умтулуу, эстетикалык ~~нормаларга~~ баш ийүү, тактык көркөм формалардын ийкемдүүлүгү мүнөздүү. Ж и в о п и с т е ~~18-к-да К-дин~~ ири өкүлү живописчи Ж. Л. Давид биринчи кезекте байыркы дүйнөнүн ~~идеал-~~

	[[File:КЛАССИЦИЗМ8.png \| thumb \| К. Лорен. «Давид жана үч мифологиялык каарман менен пейзаж». 1658. Улуттук галерея. Лондон.]]		[[File:КЛАССИЦИЗМ8.png \| thumb \| К. Лорен. «Давид жана үч мифологиялык каарман менен пейзаж». 1658. Улуттук галерея. Лондон.]]
	~~дарына, эркиндик үчүн күрөшүүчүлөрдүн эрдиктерине кайрылган.~~ Бир жагынан романтизмге жакындоо ~~м-н 18-к-дагы К.~~ бир топ деңгээлде дворяндык ~~К-дин~~ абстракттуулугун жеңе алган ~~ж-а~~ көркөм өнөрдө татаал сезим дүйнөсү ~~м-н~~ көз караштарын бекемдеген. Наполеон империясынын доорундагы К. (ампир деп аталган) негизинен императордук байыркы Рим көркөм өнөрүнөн багыт алган ~~ж-а~~ көбүрөөк шаан-шөкөттүк белгилерге ээ болгон. ~~К-дин~~ көрүнүктүү өкүлдөрү: сүрөтчүлөр Н. Пуссен, Ш. Лебрен, К. Лоррен, Д. Энгр (Франция), А. Р. Менгс, Й. А. Кох (Германия) ~~ж. б.; скульп&shy~~;~~торлор~~ – Ж. Б. Пигаль, Э. М. <i>Фальконе</i> (Франция), И. Г. Шадов (Германия), Б. Торвальдсен (Дания), А. Канова (Италия). Россиянын сүрөт		Бир жагынан романтизмге жакындоо менен XVIII кылымдагы классицизм бир топ деңгээлде дворяндык классицизмдин абстракттуулугун жеңе алган жана көркөм өнөрдө татаал сезим дүйнөсү менен көз караштарын бекемдеген. Наполеон империясынын доорундагы классицизм (ампир деп аталган) негизинен императордук байыркы Рим көркөм өнөрүнөн багыт алган жана көбүрөөк шаан-шөкөттүк белгилерге ээ болгон. Классицизмдин көрүнүктүү өкүлдөрү: сүрөтчүлөр Н. Пуссен, Ш. Лебрен, К. Лоррен, Д. Энгр (Франция), А. Р. Менгс, Й. А. Кох (Германия) жана башкалар; айкелчилер – Ж. Б. Пигаль, Э. М. <i>Фальконе</i> (Франция), И. Г. Шадов (Германия), Б. Торвальдсен (Дания), А. Канова (Италия). Россиянын сүрөт өнөрүндө классицизмдин өнүгүшү 1757-жылы Петербургда уюшулган Сүрөт академиясына байланыштуу.
	өнөрүндө ~~К-дин~~ өнүгүшү 1757-ж. ~~Петербургда~~

	[[File:КЛАССИЦИЗМ9.png \| thumb \| Версаль сарайындагы Опера театрынын залы. ~~1748–~~		[[File:КЛАССИЦИЗМ9.png \| thumb \| Версаль сарайындагы Опера театрынын залы. 1748–1770. Архитектор Ж. А. Габриэль, айкелчи О.Пажу.]]
	70. Архитектор Ж. А. Габриэль, ~~скульптор~~ О. Пажу.]]

			Орус тарыхый живописинин өкүлдөрү А. П. Лосенко, Г. И. Угрюмов, А. И. Иванов, К. П. <i>Брюллов</i> гуманизм идеяларын, патриотизмди туу тутушкан. Орус классицизминин өкүлдөрү айкелчилер М. И. Козловский, И. П. Мартос, Ф.Ф.Щедрин идеалык жеткилеңдикке, классикалык образдын беделдүүлүгүнө жетишкен. А р х и т е кт у р а д а классицизмди Францияда Ж. Ардуен-Мансар, А. Ленотр (<i>Версаль</i> ак сарай-парк ансамблин түзүүчүлөр), Ж.А.Габриэль, К. Н. Леду, Англияда К. Рен, Россияда В. И. Баженов, М. В. Казаков, А. Н. Воронихин, А. Д. Захаров, К. И. Росси жана башкалар өнүктүргөн. Архитектуралык курулуштардын формаларынын геометриялуулугу жана таасындыгы, пландын логикалуулугу, дубалдарынын ордер жана жөнөкөй жасалга менен айкалышкандыгы мүнөздүү.

	~~уюшулган Сүрөт академиясына байланыштуу~~. ~~Орус тарыхый живописинин өкүлдөрү А~~. П. Ло~~сенко, Г~~. И. ~~Угрюмов~~, ~~А. И. Иванов~~, ~~К. П. <i>Брюл~~~~лов</i> гуманизм идеяларын~~, ~~патриотизмди туу ту~~~~тушкан. Орус К-инин өкүлдөрү скульпторлор М. И. Козловский~~, И. ~~П. Мартос, Ф. Ф. Щедрин идеалык жеткилеңдикке~~, ~~классикалык образ~~~~дын беделдүүлүгүнө жетишкен. А р х и т е к~~~~т у р а д а К-ди Францияда Ж~~. ~~Ардуен-Мансар~~, А. ~~Ленотр~~ (<i>~~Версаль~~</i> ~~ак сарай-парк ансамблин түзүүчүлөр~~), Ж. А. ~~Габриэль, К. Н. Леду, Англия~~~~да К~~. ~~Рен~~, ~~Россияда В~~. ~~И. Баженов~~, М. ~~В. Казаков~~, А. ~~Н. Воронихин~~, А. Д. ~~Захаров~~, К. И. ~~Рос~~~~си ж~~. б. ~~өнүктүргөн~~. ~~Арх-ралык курулуштар~~~~дын формаларынын геометриялуулугу ж-а таа-~~		[[File:КЛАССИЦИЗМ10.png \| thumb \| Санкт-Петербургдагы мрамор сарайы. 1768–1785. Архитектор А. Ринальди.]]
			М у з ы к а д а инсандын жашоосунун ички ыргагы, акыл-эси, ой-толгоосу ички мыйзам ченемдүүлүккө, эриш-аркактыкка баш иерине, ушундан улам жашоонун ошого ылайыкталгандыгына ишенген. Классицизм көркөм өнөрдү адамзат рухунун бийиктигинин далили катары карап, ички ыргактын төп келишин, жанрдык эреженин сакталышын, кейипкерлердин мүнөзүн ачуудагы типтүүлүктү талап кылган [Й. <i>Гайдн,</i> В. <i>Моцарт</i> (Австрия); Л. <i>Бетховен</i> (Германия); Ж. Б. Люлли (Франция)]. Т е а т р искусствосу үчүн спектаклдин салтанаттуу, салмактуу түзүлүшү, ырларды жай окуу мүнөздүү (Францияда Мондори, Т. Дюпарк, М. Шанмеле, А. Лекен, Ф. Ж. Тальма, Э. Рашель; Германияда К. Найбер; Россияда Ф. Г. Волков, И. А. Димитриевский) болгон. XX кылымда классицизмдин көркөм салттары неоклассицизмде жанданган.

	~~[[File:КЛАССИЦИЗМ10.png \| thumb \| Санкт-Петербургдагы мрамор сарайы. 1768–85. Архитектор А. Ринальди.]]~~
	сындыгы, пландын логикалуулугу, дубалдарынын ордер ж-а жөнөкөй жасалга м-н айкалышкандыгы мүнөздүү. М у з ы к а д а инсандын жашоосунун ички ыргагы, акыл-эси, ой-толгоосу ички мыйзам ченемдүүлүккө, эриш-аркактыкка баш иерине, ушундан улам жашоонун ошого ылайыкталгандыгына ишенген. К. көркөм өнөрдү адамзат рухунун бийиктигинин далили катары карап, ички ыргактын төп келишин, жанрдык эреженин сакталышын, кейипкерлердин мүнөзүн ачуудагы типтүүлүктү талап кылган [Й. <i>Гайдн,</i> В. <i>Моцарт</i> (Австрия); Л. <i>Бетховен</i> (Германия); Ж. Б. Люлли (Франция)]. Т е а т р искусствосу үчүн спектаклдин салтанаттуу, салмактуу түзүлүшү, ырларды жай окуу мүнөздүү (Францияда Мондори, Т. Дюпарк, М. Шанмеле, А. Лекен, Ф. Ж. Тальма, Э. Рашель; Германияда К. Найбер; Россияда Ф. Г. Волков, И. А. Димитриевский) болгон. 20-к-да К-дин көркөм салттары неоклассицизмде жанданган.

			Ад.: Русский и западноевропейский классицизм.<br>Проза. М., 1982; <i>Даниэл С. М.</i> Европейский классицизм. СПб., 2003; <i>Карев А.</i> Классицизм в русской живописи. М., 2003; История зарубежного театра. СПб, 2005.
	Ад.: Русский и западноевропейский классицизм.<br>
	Проза. М., 1982; <i>Даниэл С. М.</i> Европейский классицизм. СПб., 2003; <i>Карев А.</i> Классицизм в русской живописи. М., 2003; История зарубежного театра. СПб, 2005.
	[[Категория:4-том, 307-352 бб]]		[[Категория:4-том, 307-352 бб]]

vol4>KadyrM, 10:36, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-13T10:36:19Z

← Мурунку нускасы	10:36, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2025-12-13T04:40:25Z

1 версия

Жаңы барак

КЛАССИЦИ́ЗМ (лат. classicus – эң үлгүлүү) –
17–19-к-дын башында ад-т м-н иск-водо байыркы мурастарды идеалдуу үлгү катары туураган стиль, багыт. Европадагы улуттук борбордоштурулган кубаттуу монархиялардын акыркы түзүлүш доорунда пайда болгон. К. абсолютизмдин жогорулоо мезгилинин чагылышы катары 17-к-да Францияда түзүлгөн. А д аб и я т т а К. Байыркы Грекия м-н Байыркы Римдин классикалык чыгармаларын үлгү туткан. К. багытында чыгарма жазгандар антикалык ад-ттын үлгүлөрүн туурашкан, белгилүү
эрежелер б-ча көркөм образдарды түзүшкөн. 17–
18-к-да К. француз ад-тында калыптанып, анын эң ири өкүлдөрү: Н. Буалонун (1636–1711) ырлары, П. Корнелдин (1606–84), Ж. Расиндин (1639–99) трагедиялары, Ж. Б. Мольердин комедияларыж.б.кеңирибелгилүүболгон.К.Россияда 18-к-дын 2-жарымынан өнүгө баштаган (А. Д. Кантемир, А. П. Сумароков, В. К. Тредиаковский, Д. И. Фонвизин ж. б.). Бул багыттагы калемгерлер чыгармаларында өлкөнүн турмушу үчүн өтө маанилүү окуяларды сүрөттөөгө аракеттенишкен. К-дин иск-водогу өзгөчөлүгү жаратылышты ж-а байыркы иск-вонун
үлгүлөрүн тууроо, үч биримдиктин (окуя, мезгил, жер) шарттуу түрдө болушу, мамлекетке кызмат кылуу ж. б. болгон. К. эки (дворяндык, прогрессчил) багытта өнүккөн. Дворяндык багыттагылар турмушту идеалдаштырып, риторикалуулукка ыкташкан. Экинчи багыттагылар – трагедияда идеалуулук м-н эмоциялуулукка, ал эми комедияда сатиралык типтештирүүгө жетишкен. 17-к-дагы К. көркөм идеалдардын бир аз абстракттуулугу, жалаң акылэске таянуучулук мүнөзү, адам м-н табиятты идеалдаштырууга умтулуу, эстетикалык нормаларга баш ийүү, тактык көркөм формалардын ийкемдүүлүгү мүнөздүү. Ж и в о п и с т е 18-к-да К-дин ири өкүлү живописчи Ж. Л. Давид биринчи кезекте байыркы дүйнөнүн идеал-

[[File:КЛАССИЦИЗМ8.png | thumb | К. Лорен. «Давид жана үч мифологиялык каарман менен пейзаж». 1658. Улуттук галерея. Лондон.]]
дарына, эркиндик үчүн күрөшүүчүлөрдүн эрдиктерине кайрылган. Бир жагынан романтизмге жакындоо м-н 18-к-дагы К. бир топ деңгээлде дворяндык К-дин абстракттуулугун жеңе алган ж-а көркөм өнөрдө татаал сезим дүйнөсү м-н көз караштарын бекемдеген. Наполеон империясынын доорундагы К. (ампир деп аталган) негизинен императордук байыркы Рим көркөм өнөрүнөн багыт алган ж-а көбүрөөк шаан-шөкөттүк белгилерге ээ болгон. К-дин көрүнүктүү өкүлдөрү: сүрөтчүлөр Н. Пуссен, Ш. Лебрен, К. Лоррен, Д. Энгр (Франция), А. Р. Менгс, Й. А. Кох (Германия) ж. б.; скульпторлор – Ж. Б. Пигаль, Э. М. Фальконе (Франция), И. Г. Шадов (Германия), Б. Торвальдсен (Дания), А. Канова (Италия). Россиянын сүрөт
өнөрүндө К-дин өнүгүшү 1757-ж. Петербургда

[[File:КЛАССИЦИЗМ9.png | thumb | Версаль сарайындагы Опера театрынын залы. 1748–
70. Архитектор Ж. А. Габриэль, скульптор О. Пажу.]]

уюшулган Сүрөт академиясына байланыштуу. Орус тарыхый живописинин өкүлдөрү А. П. Лосенко, Г. И. Угрюмов, А. И. Иванов, К. П. Брюллов гуманизм идеяларын, патриотизмди туу тутушкан. Орус К-инин өкүлдөрү скульпторлор М. И. Козловский, И. П. Мартос, Ф. Ф. Щедрин идеалык жеткилеңдикке, классикалык образдын беделдүүлүгүнө жетишкен. А р х и т е кт у р а д а К-ди Францияда Ж. Ардуен-Мансар, А. Ленотр (Версаль ак сарай-парк ансамблин түзүүчүлөр), Ж. А. Габриэль, К. Н. Леду, Англияда К. Рен, Россияда В. И. Баженов, М. В. Казаков, А. Н. Воронихин, А. Д. Захаров, К. И. Росси ж. б. өнүктүргөн. Арх-ралык курулуштардын формаларынын геометриялуулугу ж-а таа-

[[File:КЛАССИЦИЗМ10.png | thumb | Санкт-Петербургдагы мрамор сарайы. 1768–85. Архитектор А. Ринальди.]]
сындыгы, пландын логикалуулугу, дубалдарынын ордер ж-а жөнөкөй жасалга м-н айкалышкандыгы мүнөздүү. М у з ы к а д а инсандын жашоосунун ички ыргагы, акыл-эси, ой-толгоосу ички мыйзам ченемдүүлүккө, эриш-аркактыкка баш иерине, ушундан улам жашоонун ошого ылайыкталгандыгына ишенген. К. көркөм өнөрдү адамзат рухунун бийиктигинин далили катары карап, ички ыргактын төп келишин, жанрдык эреженин сакталышын, кейипкерлердин мүнөзүн ачуудагы типтүүлүктү талап кылган [Й. Гайдн, В. Моцарт (Австрия); Л. Бетховен (Германия); Ж. Б. Люлли (Франция)]. Т е а т р искусствосу үчүн спектаклдин салтанаттуу, салмактуу түзүлүшү, ырларды жай окуу мүнөздүү (Францияда Мондори, Т. Дюпарк, М. Шанмеле, А. Лекен, Ф. Ж. Тальма, Э. Рашель; Германияда К. Найбер; Россияда Ф. Г. Волков, И. А. Димитриевский) болгон. 20-к-да К-дин көркөм салттары неоклассицизмде жанданган.

Ад.: Русский и западноевропейский классицизм. 
Проза. М., 1982; Даниэл С. М. Европейский классицизм. СПб., 2003; Карев А. Классицизм в русской живописи. М., 2003; История зарубежного театра. СПб, 2005.
[[Категория:4-том, 307-352 бб]]