КЛЕТКА - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 05:12, 12 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-12T05:12:41Z

← Мурунку нускасы		05:12, 12 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы
4 сап:		4 сап:
	тынан плазма мембранасы м-н капталган протоплазмадан – ядро ж-а цитоплазмадан турат. Бардык клеткалардын генетикалык аппараты бар. Ал эукариоттук клеткаларда ядродо жайгашкан. Прокариоттун ядросу жок, генетикалык материалы цитоплазмада эркин жайгашкан. Клетка бөлүнүү жолу м-н көбөйөт. Жыныс клеткасы мейоздук бөлүнүүдө пайда болот.		тынан плазма мембранасы м-н капталган протоплазмадан – ядро ж-а цитоплазмадан турат. Бардык клеткалардын генетикалык аппараты бар. Ал эукариоттук клеткаларда ядродо жайгашкан. Прокариоттун ядросу жок, генетикалык материалы цитоплазмада эркин жайгашкан. Клетка бөлүнүү жолу м-н көбөйөт. Жыныс клеткасы мейоздук бөлүнүүдө пайда болот.
	[[File:КЛЕТКА16.png \| thumb \| Клетканын түрлөрү: 1, 3, 7 – эпителий тканынын клеткалары; 4, 10 – кан клеткалары (4а – лейкоцит; 4б – лимфоцит, 10 – эритроцит); 5 – булчуң тканынын клеткасы; 6 – нерв клеткасы; 8 – жыныс клеткасы (сперматозоид); 9 – сөөк клеткасы.]]		[[File:КЛЕТКА16.png \| thumb \| Клетканын түрлөрү: 1, 3, 7 – эпителий тканынын клеткалары; 4, 10 – кан клеткалары (4а – лейкоцит; 4б – лимфоцит, 10 – эритроцит); 5 – булчуң тканынын клеткасы; 6 – нерв клеткасы; 8 – жыныс клеткасы (сперматозоид); 9 – сөөк клеткасы.]]
	Эукариоттук клетканын цитоплазмасында ар бири белгилүү функция аткарган органоиддери бар: рибосомалар, митохондриялар, эндоплазма торчосу, Гольжи аппараты, лизосомалар,клетка мембранасы. Булардан башка клетканын формасын, ички скелетин түзүүчү структуралар микротүтүкчөлөр, микрофибриллдер ж-а кошундулар болот. Клетканын органоиддеринин мембраналуу болушу эң кичине көлөмдүү клеткада бир эле мезгилде бир нече процесстердин жүрүшүнө мүмкүнчүлүк түзөт. Эукариоттук клеткалар м-н прокариоттордун ортосунда айырмачылык м-н катар окшош жактары да бар: экөөндө тең бирдей функция аткаруучу плазма мембранасы,клетка кабыкчасы, белок синтездөөчү органоид – рибосома, генетикалык материал –ДНК, зат алмашууга катышуучу фермент аппараттары ж. б. бар. Бул окшоштуктар алардын клеткалык түзүлүштөгү организмдер экенин далилдейт. Эукариот клеткалар түзүлүшүндөгү өзгөчөлүктөрү боюнча жаныбар ж-а өсүмдүк клеткаларына бөлүнөт. Өсүмдүк клеткасынын плазма мембранасынын үстүндө катуу клетка кабыкчасы бар. Адистештирилген өсүмдүк клеткасында бир нече же борбордук бир вакуолу болот. Вакуолдо туз, органикалык кислоталар, углеводдор, алкалоиддер ж. б-дын эритмеси болуп, өсүмдүктүн суу алмашуусунда ролу чоң. Бир эле организмдин орган ж-а ткандарынын клеткалары аткарган кызматына байланыштуу өзгөчө түзүлүштө болуп, ошолорго гана мүнөздүү органоиддери болот. Мисалы, булчуң клеткаларынын миофибриллдери, нерв клеткаларынын нейрофибриллдери, жашыл жалбырактын клеткаларынын хлоропласттары ж. б. Ядросу жок клеткалар да кездешет (эритроциттер, тромбоциттер). Клетканын түзүлүшү, формасы ар түрдүү. Өзгөрүлмө (амёба, лейкоциттер) ж-а туруктуу формадагы клеткалар да болот. Инфузория, эритроцит ж-а нерв клеткалары өзүнө гана мүнөздүү туруктуу формада болот. Алардын формасы беттик тартылышка, жанаша ~~жатканклеткалардын~~ таасирине, жайгашкан чөйрөсүнө байланыштуу. Өсүмдүк ж-а жаныбар ткандарынын клеткалары бири бирине жасаган кысымдардын таасиринен көп кырдуу. Клетка ~~жонундөгү~~ илим – <i>цитология</i>.		Эукариоттук клетканын цитоплазмасында ар бири белгилүү функция аткарган органоиддери бар: рибосомалар, митохондриялар, эндоплазма торчосу, Гольжи аппараты, лизосомалар,клетка мембранасы. Булардан башка клетканын формасын, ички скелетин түзүүчү структуралар микротүтүкчөлөр, микрофибриллдер ж-а кошундулар болот. Клетканын органоиддеринин мембраналуу болушу эң кичине көлөмдүү клеткада бир эле мезгилде бир нече процесстердин жүрүшүнө мүмкүнчүлүк түзөт. Эукариоттук клеткалар м-н прокариоттордун ортосунда айырмачылык м-н катар окшош жактары да бар: экөөндө тең бирдей функция аткаруучу плазма мембранасы,клетка кабыкчасы, белок синтездөөчү органоид – рибосома, генетикалык материал –ДНК, зат алмашууга катышуучу фермент аппараттары ж. б. бар. Бул окшоштуктар алардын клеткалык түзүлүштөгү организмдер экенин далилдейт. Эукариот клеткалар түзүлүшүндөгү өзгөчөлүктөрү боюнча жаныбар ж-а өсүмдүк клеткаларына бөлүнөт. Өсүмдүк клеткасынын плазма мембранасынын үстүндө катуу клетка кабыкчасы бар. Адистештирилген өсүмдүк клеткасында бир нече же борбордук бир вакуолу болот. Вакуолдо туз, органикалык кислоталар, углеводдор, алкалоиддер ж. б-дын эритмеси болуп, өсүмдүктүн суу алмашуусунда ролу чоң. Бир эле организмдин орган ж-а ткандарынын клеткалары аткарган кызматына байланыштуу өзгөчө түзүлүштө болуп, ошолорго гана мүнөздүү органоиддери болот. Мисалы, булчуң клеткаларынын миофибриллдери, нерв клеткаларынын нейрофибриллдери, жашыл жалбырактын клеткаларынын хлоропласттары ж. б. Ядросу жок клеткалар да кездешет (эритроциттер, тромбоциттер). Клетканын түзүлүшү, формасы ар түрдүү. Өзгөрүлмө (амёба, лейкоциттер) ж-а туруктуу формадагы клеткалар да болот. Инфузория, эритроцит ж-а нерв клеткалары өзүнө гана мүнөздүү туруктуу формада болот. Алардын формасы беттик тартылышка, жанаша жаткан клеткалардын таасирине, жайгашкан чөйрөсүнө байланыштуу. Өсүмдүк ж-а жаныбар ткандарынын клеткалары бири бирине жасаган кысымдардын таасиринен көп кырдуу. Клетка жөнүндөгү илим – <i>цитология</i>.
	[[Категория:4-том, 307-352 бб]]		[[Категория:4-том, 307-352 бб]]

Dilde, 13:27, 19 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-19T13:27:33Z

← Мурунку нускасы		13:27, 19 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КЛЕ́ТКА</b> – бардык тирүү организмдердин түзүлүш ж-а тиричилик аракетинин негизи; өз алдынча жашоо, көбөйүү ж-а өөрчүүгө жөндөмдүү эң жөнөкөй тирүү система. К. өз алдынча организм түрүндө (бактериялар, жөнөкөйлөр, кээ бир балырлар ж-а козу карындар) же көп ~~К-луу~~		<b type='title'>КЛЕ́ТКА</b> – бардык тирүү организмдердин түзүлүш ж-а тиричилик аракетинин негизи; өз алдынча жашоо, көбөйүү ж-а өөрчүүгө жөндөмдүү эң жөнөкөй тирүү система. Клетка өз алдынча организм түрүндө (бактериялар, жөнөкөйлөр, кээ бир балырлар ж-а козу карындар) же көп клеткалуу өсүмдүк ж-а жаныбар тканынын курамында болот. Вирустар клеткалык организм эмес. Клетканын өлчөмү 0,1–0,25 <i>мкм</i>ден (бактерия) 155 <i>мм</i>ге чейин (төө куштун жумурткасы) болот. Клетка сыр-
	өсүмдүк ж-а жаныбар тканынын курамында болот. Вирустар ~~К-лык~~ организм эмес. ~~К-нын~~ өлчөмү 0,1–0,25 <i>мкм</i>ден (бактерия) 155 <i>мм</i>ге чейин (төө куштун жумурткасы) болот. К. сыр-

	[[File:КЛЕТКА15.png \| thumb \| Клетканын түзүлүшү: 1 – лизосома; 2 – ядро; 3 – хроматин; 4 – ядрочо; 5 – эндоплазма торчосу; 6 – митохондрия; 7 – микросома; 8 – пластинка сымал комплекс; 9 – клетка мембранасы; 10 – вакуоль; 11 – ядро мембранасы; 12 – рибосома; 13 – центросома.]]		[[File:КЛЕТКА15.png \| thumb \| Клетканын түзүлүшү: 1 – лизосома; 2 – ядро; 3 – хроматин; 4 – ядрочо; 5 – эндоплазма торчосу; 6 – митохондрия; 7 – микросома; 8 – пластинка сымал комплекс; 9 – клетка мембранасы; 10 – вакуоль; 11 – ядро мембранасы; 12 – рибосома; 13 – центросома.]]
	тынан плазма мембранасы м-н капталган протоплазмадан – ядро ж-а цитоплазмадан турат. Бардык ~~К-лардын ген.~~ аппараты бар. Ал эукариоттук ~~К-ларда~~ ядродо жайгашкан. Прокариоттун ядросу жок, ~~ген.~~ материалы цитоплазмада эркин жайгашкан. К. бөлүнүү жолу м-н көбөйөт. Жыныс ~~К-сы~~ мейоздук бөлүнүүдө пайда болот.		тынан плазма мембранасы м-н капталган протоплазмадан – ядро ж-а цитоплазмадан турат. Бардык клеткалардын генетикалык аппараты бар. Ал эукариоттук клеткаларда ядродо жайгашкан. Прокариоттун ядросу жок, генетикалык материалы цитоплазмада эркин жайгашкан. Клетка бөлүнүү жолу м-н көбөйөт. Жыныс клеткасы мейоздук бөлүнүүдө пайда болот.
	[[File:КЛЕТКА16.png \| thumb \| Клетканын түрлөрү: 1, 3, 7 – эпителий тканынын клеткалары; 4, 10 – кан клеткалары (4а – лейкоцит; 4б – лимфоцит, 10 – эритроцит); 5 – булчуң тканынын клеткасы; 6 – нерв клеткасы; 8 – жыныс клеткасы (сперматозоид); 9 – сөөк клеткасы.]]		[[File:КЛЕТКА16.png \| thumb \| Клетканын түрлөрү: 1, 3, 7 – эпителий тканынын клеткалары; 4, 10 – кан клеткалары (4а – лейкоцит; 4б – лимфоцит, 10 – эритроцит); 5 – булчуң тканынын клеткасы; 6 – нерв клеткасы; 8 – жыныс клеткасы (сперматозоид); 9 – сөөк клеткасы.]]
	Эукариоттук ~~К-нын~~ цитоплазмасында ар бири белгилүү функция аткарган органоиддери бар: рибосомалар, митохондриялар, эндоплазма торчосу, Гольжи аппараты, лизосомалар, К. мембранасы. Булардан башка ~~К-нын~~ формасын, ички скелетин түзүүчү структуралар микротүтүкчөлөр, микрофибриллдер ж-а кошундулар болот. ~~К-нын~~ органоиддеринин мембраналуу болушу эң кичине көлөмдүү ~~К-да~~ бир эле мезгилде бир нече процесстердин жүрүшүнө мүмкүнчүлүк түзөт. Эукариоттук ~~К-лар~~ м-н прокариоттордун ортосунда айырмачылык м-н катар окшош жактары да бар: экөөндө тең бирдей функция аткаруучу плазма мембранасы, К. кабыкчасы, белок синтездөөчү органоид – рибосома, ~~ген.~~ материал –		Эукариоттук клетканын цитоплазмасында ар бири белгилүү функция аткарган органоиддери бар: рибосомалар, митохондриялар, эндоплазма торчосу, Гольжи аппараты, лизосомалар,клетка мембранасы. Булардан башка клетканын формасын, ички скелетин түзүүчү структуралар микротүтүкчөлөр, микрофибриллдер ж-а кошундулар болот. Клетканын органоиддеринин мембраналуу болушу эң кичине көлөмдүү клеткада бир эле мезгилде бир нече процесстердин жүрүшүнө мүмкүнчүлүк түзөт. Эукариоттук клеткалар м-н прокариоттордун ортосунда айырмачылык м-н катар окшош жактары да бар: экөөндө тең бирдей функция аткаруучу плазма мембранасы,клетка кабыкчасы, белок синтездөөчү органоид – рибосома, генетикалык материал –ДНК, зат алмашууга катышуучу фермент аппараттары ж. б. бар. Бул окшоштуктар алардын клеткалык түзүлүштөгү организмдер экенин далилдейт. Эукариот клеткалар түзүлүшүндөгү өзгөчөлүктөрү боюнча жаныбар ж-а өсүмдүк клеткаларына бөлүнөт. Өсүмдүк клеткасынын плазма мембранасынын үстүндө катуу клетка кабыкчасы бар. Адистештирилген өсүмдүк клеткасында бир нече же борбордук бир вакуолу болот. Вакуолдо туз, органикалык кислоталар, углеводдор, алкалоиддер ж. б-дын эритмеси болуп, өсүмдүктүн суу алмашуусунда ролу чоң. Бир эле организмдин орган ж-а ткандарынын клеткалары аткарган кызматына байланыштуу өзгөчө түзүлүштө болуп, ошолорго гана мүнөздүү органоиддери болот. Мисалы, булчуң клеткаларынын миофибриллдери, нерв клеткаларынын нейрофибриллдери, жашыл жалбырактын клеткаларынын хлоропласттары ж. б. Ядросу жок клеткалар да кездешет (эритроциттер, тромбоциттер). Клетканын түзүлүшү, формасы ар түрдүү. Өзгөрүлмө (амёба, лейкоциттер) ж-а туруктуу формадагы клеткалар да болот. Инфузория, эритроцит ж-а нерв клеткалары өзүнө гана мүнөздүү туруктуу формада болот. Алардын формасы беттик тартылышка, жанаша жатканклеткалардын таасирине, жайгашкан чөйрөсүнө байланыштуу. Өсүмдүк ж-а жаныбар ткандарынын клеткалары бири бирине жасаган кысымдардын таасиринен көп кырдуу. Клетка жонундөгү илим – <i>цитология</i>.
	~~ДНК~~, зат алмашууга катышуучу фермент аппараттары ж. б. бар. Бул окшоштуктар алардын ~~К-лык~~ түзүлүштөгү организмдер экенин далилдейт. Эукариот ~~К-лар~~ түзүлүшүндөгү өзгөчөлүктөрү ~~б-ча~~ жаныбар ж-а өсүмдүк ~~К-ларына~~ бөлүнөт. Өсүмдүк ~~К-сынын~~ плазма мембранасынын
	үстүндө катуу К. кабыкчасы бар. Адистештирилген өсүмдүк ~~К-сында~~ бир нече же ~~борб.~~ бир вакуолу болот. Вакуолдо туз, ~~орг. к-талар~~, углеводдор, алкалоиддер ж. б-дын эритмеси болуп, өсүмдүктүн суу алмашуусунда ролу чоң. Бир эле организмдин орган ж-а ткандарынын ~~К-лары~~ аткарган кызматына байланыштуу өзгөчө түзүлүштө болуп, ошолорго гана мүнөздүү органоиддери болот. ~~Мис.~~, булчуң ~~К-ларынын~~ миофибриллдери, нерв ~~К-ларынын~~ нейрофибриллдери, жашыл жалбырактын ~~К-ларынын~~ хлоропласттары ж. б. Ядросу жок ~~К-лар~~ да кездешет (эритроциттер, тромбоциттер). ~~К-нын~~ түзүлүшү, формасы ар түрдүү. Өзгөрүлмө (амёба, лейкоциттер) ж-а туруктуу формадагы ~~К-лар кездешет~~. Инфузория, эритроцит ж-а нерв ~~К-ла~~ры өзүнө гана мүнөздүү туруктуу формада болот. Алардын формасы беттик тартылышка, жанаша ~~жаткан К-лардын~~ таасирине, жайгашкан чөйрөсүнө байланыштуу. Өсүмдүк ж-а жаныбар ткандарынын ~~К-лары~~ бири бирине ~~жа-~~


	~~саган~~ кысымдардын таасиринен көп ~~кырлуу. К~~. ~~ж-дөгү~~ илим – <i>цитология</i>.
	[[Категория:4-том, 307-352 бб]]		[[Категория:4-том, 307-352 бб]]

vol4>KadyrM, 10:36, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-13T10:36:19Z

← Мурунку нускасы	10:36, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2025-12-13T04:40:25Z

1 версия

Жаңы барак

КЛЕ́ТКА – бардык тирүү организмдердин түзүлүш ж-а тиричилик аракетинин негизи; өз алдынча жашоо, көбөйүү ж-а өөрчүүгө жөндөмдүү эң жөнөкөй тирүү система. К. өз алдынча организм түрүндө (бактериялар, жөнөкөйлөр, кээ бир балырлар ж-а козу карындар) же көп К-луу
өсүмдүк ж-а жаныбар тканынын курамында болот. Вирустар К-лык организм эмес. К-нын өлчөмү 0,1–0,25 мкмден (бактерия) 155 ммге чейин (төө куштун жумурткасы) болот. К. сыр-

[[File:КЛЕТКА15.png | thumb | Клетканын түзүлүшү: 1 – лизосома; 2 – ядро; 3 – хроматин; 4 – ядрочо; 5 – эндоплазма торчосу; 6 – митохондрия; 7 – микросома; 8 – пластинка сымал комплекс; 9 – клетка мембранасы; 10 – вакуоль; 11 – ядро мембранасы; 12 – рибосома; 13 – центросома.]]
тынан плазма мембранасы м-н капталган протоплазмадан – ядро ж-а цитоплазмадан турат. Бардык К-лардын ген. аппараты бар. Ал эукариоттук К-ларда ядродо жайгашкан. Прокариоттун ядросу жок, ген. материалы цитоплазмада эркин жайгашкан. К. бөлүнүү жолу м-н көбөйөт. Жыныс К-сы мейоздук бөлүнүүдө пайда болот.
[[File:КЛЕТКА16.png | thumb | Клетканын түрлөрү: 1, 3, 7 – эпителий тканынын клеткалары; 4, 10 – кан клеткалары (4а – лейкоцит; 4б – лимфоцит, 10 – эритроцит); 5 – булчуң тканынын клеткасы; 6 – нерв клеткасы; 8 – жыныс клеткасы (сперматозоид); 9 – сөөк клеткасы.]]
Эукариоттук К-нын цитоплазмасында ар бири белгилүү функция аткарган органоиддери бар: рибосомалар, митохондриялар, эндоплазма торчосу, Гольжи аппараты, лизосомалар, К. мембранасы. Булардан башка К-нын формасын, ички скелетин түзүүчү структуралар микротүтүкчөлөр, микрофибриллдер ж-а кошундулар болот. К-нын органоиддеринин мембраналуу болушу эң кичине көлөмдүү К-да бир эле мезгилде бир нече процесстердин жүрүшүнө мүмкүнчүлүк түзөт. Эукариоттук К-лар м-н прокариоттордун ортосунда айырмачылык м-н катар окшош жактары да бар: экөөндө тең бирдей функция аткаруучу плазма мембранасы, К. кабыкчасы, белок синтездөөчү органоид – рибосома, ген. материал –
ДНК, зат алмашууга катышуучу фермент аппараттары ж. б. бар. Бул окшоштуктар алардын К-лык түзүлүштөгү организмдер экенин далилдейт. Эукариот К-лар түзүлүшүндөгү өзгөчөлүктөрү б-ча жаныбар ж-а өсүмдүк К-ларына бөлүнөт. Өсүмдүк К-сынын плазма мембранасынын
үстүндө катуу К. кабыкчасы бар. Адистештирилген өсүмдүк К-сында бир нече же борб. бир вакуолу болот. Вакуолдо туз, орг. к-талар, углеводдор, алкалоиддер ж. б-дын эритмеси болуп, өсүмдүктүн суу алмашуусунда ролу чоң. Бир эле организмдин орган ж-а ткандарынын К-лары аткарган кызматына байланыштуу өзгөчө түзүлүштө болуп, ошолорго гана мүнөздүү органоиддери болот. Мис., булчуң К-ларынын миофибриллдери, нерв К-ларынын нейрофибриллдери, жашыл жалбырактын К-ларынын хлоропласттары ж. б. Ядросу жок К-лар да кездешет (эритроциттер, тромбоциттер). К-нын түзүлүшү, формасы ар түрдүү. Өзгөрүлмө (амёба, лейкоциттер) ж-а туруктуу формадагы К-лар кездешет. Инфузория, эритроцит ж-а нерв К-лары өзүнө гана мүнөздүү туруктуу формада болот. Алардын формасы беттик тартылышка, жанаша жаткан К-лардын таасирине, жайгашкан чөйрөсүнө байланыштуу. Өсүмдүк ж-а жаныбар ткандарынын К-лары бири бирине жа-

саган кысымдардын таасиринен көп кырлуу. К. ж-дөгү илим – цитология.
[[Категория:4-том, 307-352 бб]]