КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan, 05:36, 18 Март (Жалган куран) 2026 карата

2026-03-18T05:36:11Z

@@ 1 сап: / 1 сап: @@
-<b type='title'>КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ – </b>1920–30-жылдары
+<b type='title'>КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ – </b>1920–30-жылдары колхоздоштуруу жолу м-н СССРдин айыл чарбасында&shy;гы өндүрүш процессин кеңейтүү ж-а мамлекет&shy;тештирүү. Мамлекет м-н партия жеке менчик дыйкан чарбасын толук көзөмөлгө алыш үчүн коллективдештирүү процессин баштаган. Коллективдештирүүнүн башталышына дан даярдоо кризиси себеп болгон. 1925-жылы дан түшүмүнүн молдугуна карабастан, дыйкандар ар кандай себептер м-н мамлекетке данды аз санда өткөзүп, өз пайдасына жумшагандыктан, дан экспорту төмөндөп, шаарларга дан жетпей кал&shy;ган. Айыл чарбадан түшкөн кирешелер өнөр жайды өнүктү&shy;рүүгө жумшалмак, натыйжада социалисттик индустрия&shy;лаштыруу саясатына да коркунуч туулган. 1927-жылы ВКП(б)нин 15-съездинде айыл-кыш&shy;тактарда коллективдештирүүнү ишке ашыруу жарыяланган. 1929-жылы массалык түрдө коллективдештирүү башталган. Колхоз&shy;дун эң жакшы формасы катары айыл чарба артелдери белгиленген. 1929-жылы колхоздордун материал&shy;дык-техникалык базасын бекемдеш үчүн атайын маши&shy;на-трактордук станцияларды (МТС) түзүү баш&shy;талган. Коллективдештирүү кулакка тартуу  саясаты  (оокаттуу дыйкандардын ж-а коллективдештирүүгө каршылык көрсөткөн дыйкандардын мүлкүн тартып алып, аларды түрмөгө камап, башка жакка көчүрүшкөн же атып өлтүрүшкөн) м-н коштолгон. Жалпысы&shy;нан 5–6 млн киши кулакка тартылып, анын ичинен 2140 миң киши 1930–38-жылдарда департацияланган.<br>Коллективдештирүүнүн зомбулук м-н жүргүзүлүшү, кулакка тар&shy;туу, базарларды жаптыруу ж-а атеисттик сая&shy;сат ж. б. дыйкандардын нааразычылыктарына алып келген. Малды массалык түрдө союп жок кылуу башталган. 1931-жылы 4 млн киши айыл&shy;-кыштактарды таштап, шаарларга кетип кал&shy;ган. Коллективдештирүү Москва ж-а Батыш облустарында, Татар АССРинде, Нижегород крайында эң жогорку темпте жүргүзүлгөн. Коллективдештирүүнүн репрессиялык-кон&shy;фискациялык чаралары кыштактардын өндү&shy;рүштүк потенциалын бузуп жиберген. 1932-жылы айыл чарба өндүрүшүнүн көлөмү 1928-жылга салыш&shy;тырмалуу 1,5 эсеге, мал чарбачылык 53% кыс&shy;карган. 1932–33-жылдарда Украина, Волга бою, Ставро&shy;поль ж. б. райондордо ачкачылыктан 5 млн адам өлгөн. Коллективдештирүү негизинен 1937-жылы аяктаган. 1930–37-жылдарда жалпы коллективдештирүүнүн ж-а кулакка тартуунун жү&shy;рүшүндө дыйкан чарбаларынын саны 25,6 млн&shy;дон 19,9 млнго чейин кыскарып, анын ичинде 18,5 млн (93,9%) 243,7 миңи колхозго бириктирилген. Коллективдештирүүнүн натыйжасында мамлекет колхоздордон түшкөн кирешелерди өз пайдасына жумшоого мүмкүнчүлүк алган. 1935–37-жылдарда айыл чарба өндүрүшү калыбына келе баштаган.
@@ 14 сап: / 5 сап: @@
 <p align='right'><i type='author'>К. Алымкулов.</i></p>
 [[Категория:4-том, 353-402 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2025-12-13T17:01:35Z

1 версия

← Мурунку нускасы	17:01, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 12:36, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-13T12:36:26Z

Жаңы барак

КОЛЛЕКТИВДЕШТИРҮҮ – 1920–30-жылдары
колхоздоштуруу жолу м-н СССРдин а. ч-сындагы өндүрүш процессин кеңейтүү ж-а мамлекеттештирүү. Мамлекет м-н партия жеке менчик дыйкан чарбасын толук көзөмөлгө алыш үчүн К. процессин баштаган. К-нүн башталышына дан даярдоо кризиси себеп болгон. 1925-ж-дан түшүмүнүн молдугуна карабастан, дыйкандар ар кандай себептер м-н мамлекетке данды аз санда
өткөзүп, өз пайдасына жумшагандыктан, дан экспорту төмөндөп, шаарларга дан жетпей калган. А. ч-дан түшкөн кирешелер ө. ж-ды өнүктүрүүгө жумшалмак, натыйжада соц. индустриялаштыруу саясатына да коркунуч туулган. 1927-ж. ВКП(б)нин 15-съездинде айыл-кыштактарда К-нү ишке ашыруу жарыяланган. 1929-ж. массалык түрдө К. башталган. Колхоздун эң жакшы формасы катары а. ч. артелдери
белгиленген. 1929-ж. колхоздордун материалдык-тех. базасын бекемдеш үчүн атайын машина-трактордук станцияларды (МТС) түзүү башталган. К. кулакка тартуу саясаты (оокаттуу дыйкандардын ж-а К-гө каршылык көрсөткөн дыйкандардын мүлкүн тартып алып, аларды түрмөгө камап, башка жакка көчүрүшкөн же атып өлтүрүшкөн) м-н коштолгон. Жалпысынан 5–6 млн киши кулакка тартылып, а. и.
2140 миң киши 1930–38-ж. департацияланган. 
К-нүн зомбулук м-н жүргүзүлүшү, кулакка тартуу, базарларды жаптыруу ж-а атеисттик саясат ж. б. дыйкандардын нааразычылыктарына алып келген. Малды массалык түрдө союп жок кылуу башталган. 1931-ж. 4 млн киши айылкыштактарды таштап, шаарларга кетип калган. К. Москва ж-а Батыш обл-тарында, Татар АССРинде, Нижегород крайында эң жогорку темпте жүргүзүлгөн. К-нүн репрессиялык-конфискациялык чаралары кыштактардын өндүрүштүк потенциалын бузуп жиберген. 1932-ж. а. ч. өндүрүшүнүн көлөмү 1928-жылга салыштырмалуу 1,5 эсеге, мал чарбачылык 53% кыскарган. 1932–33-ж. Украина, Волга бою, Ставрополь ж. б. р-ндордо ачкачылыктан 5 млн адам
өлгөн. К. негизинен 1937-ж. аяктаган. 1930–
37-ж. жалпы К-нүн ж-а кулакка тартуунун жүрүшүндө дыйкан чарбаларынын саны 25,6 млндон 19,9 млнго чейин кыскарып, а. и. 18,5 млн (93,9%) 243,7 миңи колхозго бириктирилген. К-нүн натыйжасында мамлекет колхоздордон түшкөн кирешелерди өз пайдасына жумшоого
мүмкүнчүлүк алган. 1935–37-ж. а. ч. өндүрүшү
калыбына келе баштаган.

Ад.: Ивницкий Н. А. Коллективизация и раскулачивание (начало 30-х гг.). М., 1996; Зеленин И. Е. Сталинская «революция сверху» после «великого перелома». М., 2006.
К. Алымкулов.
[[Категория:4-том, 353-402 бб]]