http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%97%D0%9C_%28%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%83%D0%BA-%C2%AD%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D2%AF%D0%BD%D2%AF%D1%88%29КОММУНИЗМ (коомдук-экономикалык көрүнүш) - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-23T10:06:47ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%97%D0%9C_(%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%83%D0%BA-%C2%AD%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D2%AF%D0%BD%D2%AF%D1%88)&diff=78479&oldid=prevTemirkan: Temirkan moved page КОММУНИЗМ 1 to КОММУНИЗМ (коомдук-экономикалык көрүнүш)2026-03-24T10:14:49Z<p>Temirkan moved page <a href="/index.php?title=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%97%D0%9C_1&action=edit&redlink=1" class="new" title="КОММУНИЗМ 1 (мындай барак жок)">КОММУНИЗМ 1</a> to <a href="/index.php/%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%97%D0%9C_(%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%83%D0%BA-%C2%AD%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D2%AF%D0%BD%D2%AF%D1%88)" title="КОММУНИЗМ (коомдук-экономикалык көрүнүш)">КОММУНИЗМ (коомдук-экономикалык көрүнүш)</a></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:14, 24 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%97%D0%9C_(%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%83%D0%BA-%C2%AD%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D2%AF%D0%BD%D2%AF%D1%88)&diff=78478&oldid=prevTemirkan, 10:14, 24 Март (Жалган куран) 2026 карата2026-03-24T10:14:11Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<col class="diff-marker" />
<col class="diff-content" />
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:14, 24 Март (Жалган куран) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td>
<td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>КОММУНИ&#769;ЗМ</b> (лат. kommunic – орток, жал&shy;пы) – маркстик концепцияда капитализмди</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><b type='title'>КОММУНИ&#769;ЗМ</b> (лат. kommunic – орток, жал&shy;пы) – маркстик концепцияда капитализмди</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>алмаштыруучу ж-а өндүрүш каражаттарына болгон жалпы менчикке негизделген коомдук&shy;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>көрүнүш; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. </del>өндүрүш каражаты жалпы элдик менчикке айланган, коомдун бардык мүчөлөрү социалдык теңчиликке жетишкен, «ар кимдин жөндөмүнө жараша, ар кимге керегине жараша» деген принципти ишке ашыруучу тап&shy;сыз коомдук түзүлүш. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. </del>– социализмдин өнүк&shy;көн, жогорку баскычы катары каралат. Учурда бул термин мурдагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сов. </del>Союзунун ж-а анын</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>алмаштыруучу ж-а өндүрүш каражаттарына болгон жалпы менчикке негизделген коомдук<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</ins>&shy;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>көрүнүш; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизм </ins>өндүрүш каражаты жалпы элдик менчикке айланган, коомдун бардык мүчөлөрү социалдык теңчиликке жетишкен, «ар кимдин жөндөмүнө жараша, ар кимге керегине жараша» деген принципти ишке ашыруучу тап&shy;сыз коомдук түзүлүш. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Коммунизм </ins>– социализмдин өнүк&shy;көн, жогорку баскычы катары каралат. Учурда бул термин мурдагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Советтер </ins>Союзунун ж-а анын өнөктөштөрүнүн саясий ж-а <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экономикалык </ins>түзүлүшүн мүнөздөгөнгө колдонулат. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Коммунизм </ins>идеясы пайда бол&shy;гондон эле (байыркы Кытай, Грек, Рим ж. б. өлкөлөрдө) мүлктүн орток ж-а адамдардын тең укуктуу болушу талап кылынган. Бул талап&shy;ты 15-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>Чехияда гусчулар кыймылынын (М. Гуска), 16-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>Германияда дыйкандар со&shy;гушунун (Т. <i>Мюнцер</i>), 17-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>Англияда, 18- <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>Францияда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">буржуазиялык революциянын </ins>катышуучула&shy;ры (Ж. Уинстэнли, Г. Бабёф) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">революциялык күрөштүн </ins>урааны катары жарыялашкан. 16–17-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдарда </ins>көптөгөн гуманисттер (Т. <i>Мор, Платон</i> ж. б.), 18-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда француз </ins>агартуучулары (Морелли, Г. Маб&shy;ли ж. б.) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизм </ins>идеясы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жөнүндө </ins>көз караштарды иш&shy;теп чыгышкан. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымда </ins>А. Сен-Симон, Ш. Фу&shy;рье, Р. Оуэн сыяктуу утопист-социалисттер <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизм жөнүндөгү </ins>түшүнүктөргө эмгек, адам муктажды&shy;гын канааттандыруу, эмгекке <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>жараша <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>бөлүштү&shy;рүү ж. б. идеяларды киргизген. Бирок, утопия&shy;лык коомдо жеке менчикке, мүлк теңсиздигине жол беришкен. 19-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылымдын </ins>40-жылдарында К. Маркс м-н Ф. Энгельс <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизмдин илимий </ins>теориясын (пролетар&shy;дык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">революциянын </ins>негизинде капитализмди кула&shy;тып, социализмге өтүү ж-а коммунисттик коомду куруу мыйзам ченемдери ж. б.) иштеп чыгыш&shy;кан. Марксизм теориясы коомдук өнүгүүнүн мыйзам ченемдүүлүгүн түшүндүрүп гана тим бол&shy;бой, аны өзгөртүү жолдорун аныктап, социа&shy;лизмди утопиядан илимге айландырган. В. И. Ле&shy;нин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизм </ins>теориясын андан ары өнүктүргөн, бирок <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунисттик </ins>идеяны коомдук турмуштун бар&shy;дык чөйрөлөрүндө башкаруучу партия <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекеттик </ins>органдарды такыба көзөмөлгө алышына жол берген доктринага айландырып жиберген. Бул доктринанын 2 негизги элементи болгон. Би&shy;ринчиден, жумушчу табынын кызыкчылыкта&shy;рын көздөгөн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунисттик </ins>партия жетекчи&shy;лик ролду ойногон. Партия «демократиялык централизм» принцибинин негизинде иш жүргү&shy;зүп, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамлекеттик </ins>башкаруу органдарын көзөмөлдөгөн. Экинчиден, коомдук менчик ж-а экономиканы пландоо болгон. Эл чарбасы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">өнөр жай </ins>тармагы пландуу экономика аркылуу ишке ашырылып, аны кеңири алкакта борбордоштуруу саясаты жүргүзүлгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Айыл чарба </ins>ишканаларына, завод-фабри&shy;каларга алдын ала өндүрүш тапшырмалары бе&shy;рилип, баалар түзүлүп, эмгек нормалары анык&shy;талган. Рынок экономикасына ж-а өндүрүш ка&shy;ражаттарынын жеке менчикке өтүүсүнө тыюу салынган. Бирок, бул принцип толугу м-н ишке ашкан эмес. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мисалы</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Советтер </ins>Союзунда пролетариат диктатурасынын принцибине ылайык тотали&shy;тардык бийликтин орношуна жол берилген. Коммунисттик моделдин натыйжасыздыгынан ж-а демократиянын жоктугунан Батыш Евро&shy;пада (марксизмдин жактоочулары тарабынан деле) көп айыптала баштаган. 1970-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>евроком&shy;мунизм идеялары м-н куралданган батыштагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунисттик </ins>партиялар лениндик «пролета&shy;риат диктатурасы» теориясынан баш тартып, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">демократиялык институттарды </ins>кабыл алган. Кийинки он жылдыкта <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизмди </ins>ортодокстук ревизиялоо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Советтер </ins>Союзуна ж-а Чыгыш Европа өлкөлөрүнө кеңи&shy;ри жайылган; натыйжада, тынчтык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">революциялары</ins>&shy;нын негизинде <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунисттик </ins>партиянын бий&shy;лиги жоюлуп, рынок экономикасына ж-а эр&shy;кин демократияга жол ачылды. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Агрардык </ins>коомдон индустриялаштырууга өтүүдө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизмдин </ins>ойногон ролуна тарых келечекте өз баасын бериши мүмкүн, бирок <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизм жөнүндөгү </ins>идеялар адам тарыхы&shy;нын акыркы максаты болуп эсептелбейт, би&shy;рок ыймандуу салымдары м-н <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">коммунизм </ins>кандайдыр бир деңгээлде коомдо жашай берет.<p align='right'><i type='author'>Ш. Керимова.</i></p></div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>өнөктөштөрүнүн саясий ж-а <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">экон. </del>түзүлүшүн</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>мүнөздөгөнгө колдонулат. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. </del>идеясы пайда бол&shy;гондон эле (байыркы Кытай, Грек, Рим ж. б.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>өлкөлөрдө) мүлктүн орток ж-а адамдардын тең</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>укуктуу болушу талап кылынган. Бул талап&shy;ты 15-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>Чехияда гусчулар кыймылынын (М. Гуска), 16-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>Германияда дыйкандар со&shy;гушунун (Т. <i>Мюнцер</i>), 17-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>Англияда, 18- <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>Францияда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бурж. рев-янын </del>катышуучула&shy;ры (Ж. Уинстэнли, Г. Бабёф) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рев-ялык күрөш-</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">түн </del>урааны катары жарыялашкан. 16–17-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>көптөгөн гуманисттер (Т. <i>Мор, Платон</i> ж. б.), 18-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да Француз </del>агартуучулары (Морелли, Г. Маб&shy;ли ж. б.) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. </del>идеясы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-дө </del>көз караштарды иш&shy;теп чыгышкан. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-да </del>А. Сен-Симон, Ш. Фу&shy;рье, Р. Оуэн сыяктуу утопист-социалисттер <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. ж-дөгү </del>түшүнүктөргө эмгек, адам муктажды&shy;гын канааттандыруу, эмгекке жараша бөлүштү&shy;рүү ж. б. идеяларды киргизген. Бирок, утопия&shy;лык коомдо жеке менчикке, мүлк теңсиздигине жол беришкен. 19-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к-дын </del>40-жылдарында К. Маркс м-н Ф. Энгельс <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К-дин ил. </del>теориясын (пролетар&shy;дык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рев-янын </del>негизинде капитализмди кула&shy;тып, социализмге өтүү ж-а коммунисттик коомду куруу мыйзам ченемдери ж. б.) иштеп чыгыш&shy;кан. Марксизм теориясы коомдук өнүгүүнүн мыйзам ченемдүүлүгүн түшүндүрүп гана тим бол&shy;бой, аны өзгөртүү жолдорун аныктап, социа&shy;лизмди утопиядан илимге айландырган. В. И. Ле&shy;нин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. </del>теориясын андан ары өнүктүргөн, бирок <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Коммунисттик </del>идеяны коомдук турмуштун бар&shy;дык чөйрөлөрүндө башкаруучу партия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. </del>органдарды такыба көзөмөлгө алышына жол берген доктринага айландырып жиберген. Бул доктринанын 2 негизги элементи болгон. Би&shy;ринчиден, жумушчу табынын кызыкчылыкта&shy;рын көздөгөн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Коммунисттик </del>партия жетекчи&shy;лик ролду ойногон. Партия «демократиялык централизм» принцибинин негизинде иш жүргү&shy;зүп, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">мамл. </del>башкаруу органдарын көзөмөлдөгөн. Экинчиден, коомдук менчик ж-а экономиканы пландоо болгон. Эл чарбасы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ө. ж. </del>тармагы пландуу экономика аркылуу ишке ашырылып, аны кеңири алкакта борбордоштуруу саясаты жүргүзүлгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">А. ч. </del>ишканаларына, завод-фабри&shy;каларга алдын ала өндүрүш тапшырмалары бе&shy;рилип, баалар түзүлүп, эмгек нормалары анык&shy;талган. Рынок экономикасына ж-а өндүрүш ка&shy;ражаттарынын жеке менчикке өтүүсүнө тыюу салынган. Бирок, бул принцип толугу м-н ишке ашкан эмес. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мис.</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сов. </del>Союзунда пролетариат диктатурасынын принцибине ылайык тотали&shy;тардык бийликтин орношуна жол берилген. Коммунисттик моделдин натыйжасыздыгынан ж-а демократиянын жоктугунан Батыш Евро&shy;пада (марксизмдин жактоочулары тарабынан деле) көп айыптала баштаган. 1970-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>евроком&shy;мунизм идеялары м-н куралданган батыштагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Коммунисттик </del>партиялар лениндик «пролета&shy;риат диктатурасы» теориясынан баш тартып, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">демокр. ин-ттарды </del>кабыл алган. Кийинки он жылдыкта <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К-ди </del>ортодокстук ревизиялоо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Сов. </del>Союзуна ж-а Чыгыш Европа өлкөлөрүнө кеңи&shy;ри жайылган; натыйжада, тынчтык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">рев-ялары</del>&shy;нын негизинде <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Коммунисттик </del>партиянын бий&shy;лиги жоюлуп, рынок экономикасына ж-а эр&shy;кин демократияга жол ачылды. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Агр. </del>коомдон индустриялаштырууга өтүүдө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К-дин </del>ойногон ролуна тарых келечекте өз баасын бериши</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>мүмкүн, бирок <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. ж-дөгү </del>идеялар адам тарыхы&shy;нын акыркы максаты болуп эсептелбейт, би&shy;рок ыймандуу салымдары м-н <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. </del>кандайдыр бир деңгээлде коомдо жашай берет.</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><p align='right'><i type='author'>Ш. Керимова.</i></p></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
<tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 353-402 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 353-402 бб]]</div></td></tr>
<tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr>
</table>Temirkanhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%97%D0%9C_(%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%83%D0%BA-%C2%AD%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D2%AF%D0%BD%D2%AF%D1%88)&diff=38227&oldid=prevKadyrm: 1 версия2025-12-13T17:01:37Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">17:01, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%9E%D0%9C%D0%9C%D0%A3%D0%9D%D0%98%D0%97%D0%9C_(%D0%BA%D0%BE%D0%BE%D0%BC%D0%B4%D1%83%D0%BA-%C2%AD%D1%8D%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D0%BB%D1%8B%D0%BA_%D0%BA%D3%A9%D1%80%D2%AF%D0%BD%D2%AF%D1%88)&diff=38226&oldid=prevvol4>KadyrM, 12:36, 13 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата2025-12-13T12:36:26Z<p></p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>КОММУНИ&#769;ЗМ</b> (лат. kommunic – орток, жал&shy;пы) – маркстик концепцияда капитализмди<br />
алмаштыруучу ж-а өндүрүш каражаттарына болгон жалпы менчикке негизделген коомдук&shy;экон. көрүнүш; К. өндүрүш каражаты жалпы элдик менчикке айланган, коомдун бардык мүчөлөрү социалдык теңчиликке жетишкен, «ар кимдин жөндөмүнө жараша, ар кимге керегине жараша» деген принципти ишке ашыруучу тап&shy;сыз коомдук түзүлүш. К. – социализмдин өнүк&shy;көн, жогорку баскычы катары каралат. Учурда бул термин мурдагы Сов. Союзунун ж-а анын<br />
өнөктөштөрүнүн саясий ж-а экон. түзүлүшүн<br />
мүнөздөгөнгө колдонулат. К. идеясы пайда бол&shy;гондон эле (байыркы Кытай, Грек, Рим ж. б.<br />
өлкөлөрдө) мүлктүн орток ж-а адамдардын тең<br />
укуктуу болушу талап кылынган. Бул талап&shy;ты 15-к-да Чехияда гусчулар кыймылынын (М. Гуска), 16-к-да Германияда дыйкандар со&shy;гушунун (Т. <i>Мюнцер</i>), 17-к-да Англияда, 18- к-да Францияда бурж. рев-янын катышуучула&shy;ры (Ж. Уинстэнли, Г. Бабёф) рев-ялык күрөш-<br />
<br />
<br />
түн урааны катары жарыялашкан. 16–17-к-да<br />
көптөгөн гуманисттер (Т. <i>Мор, Платон</i> ж. б.), 18-к-да Француз агартуучулары (Морелли, Г. Маб&shy;ли ж. б.) К. идеясы ж-дө көз караштарды иш&shy;теп чыгышкан. 19-к-да А. Сен-Симон, Ш. Фу&shy;рье, Р. Оуэн сыяктуу утопист-социалисттер К. ж-дөгү түшүнүктөргө эмгек, адам муктажды&shy;гын канааттандыруу, эмгекке жараша бөлүштү&shy;рүү ж. б. идеяларды киргизген. Бирок, утопия&shy;лык коомдо жеке менчикке, мүлк теңсиздигине жол беришкен. 19-к-дын 40-жылдарында К. Маркс м-н Ф. Энгельс К-дин ил. теориясын (пролетар&shy;дык рев-янын негизинде капитализмди кула&shy;тып, социализмге өтүү ж-а коммунисттик коомду куруу мыйзам ченемдери ж. б.) иштеп чыгыш&shy;кан. Марксизм теориясы коомдук өнүгүүнүн мыйзам ченемдүүлүгүн түшүндүрүп гана тим бол&shy;бой, аны өзгөртүү жолдорун аныктап, социа&shy;лизмди утопиядан илимге айландырган. В. И. Ле&shy;нин К. теориясын андан ары өнүктүргөн, бирок Коммунисттик идеяны коомдук турмуштун бар&shy;дык чөйрөлөрүндө башкаруучу партия мамл. органдарды такыба көзөмөлгө алышына жол берген доктринага айландырып жиберген. Бул доктринанын 2 негизги элементи болгон. Би&shy;ринчиден, жумушчу табынын кызыкчылыкта&shy;рын көздөгөн Коммунисттик партия жетекчи&shy;лик ролду ойногон. Партия «демократиялык централизм» принцибинин негизинде иш жүргү&shy;зүп, мамл. башкаруу органдарын көзөмөлдөгөн. Экинчиден, коомдук менчик ж-а экономиканы пландоо болгон. Эл чарбасы, ө. ж. тармагы пландуу экономика аркылуу ишке ашырылып, аны кеңири алкакта борбордоштуруу саясаты жүргүзүлгөн. А. ч. ишканаларына, завод-фабри&shy;каларга алдын ала өндүрүш тапшырмалары бе&shy;рилип, баалар түзүлүп, эмгек нормалары анык&shy;талган. Рынок экономикасына ж-а өндүрүш ка&shy;ражаттарынын жеке менчикке өтүүсүнө тыюу салынган. Бирок, бул принцип толугу м-н ишке ашкан эмес. Мис., Сов. Союзунда пролетариат диктатурасынын принцибине ылайык тотали&shy;тардык бийликтин орношуна жол берилген. Коммунисттик моделдин натыйжасыздыгынан ж-а демократиянын жоктугунан Батыш Евро&shy;пада (марксизмдин жактоочулары тарабынан деле) көп айыптала баштаган. 1970-ж. евроком&shy;мунизм идеялары м-н куралданган батыштагы Коммунисттик партиялар лениндик «пролета&shy;риат диктатурасы» теориясынан баш тартып, демокр. ин-ттарды кабыл алган. Кийинки он жылдыкта К-ди ортодокстук ревизиялоо Сов. Союзуна ж-а Чыгыш Европа өлкөлөрүнө кеңи&shy;ри жайылган; натыйжада, тынчтык рев-ялары&shy;нын негизинде Коммунисттик партиянын бий&shy;лиги жоюлуп, рынок экономикасына ж-а эр&shy;кин демократияга жол ачылды. Агр. коомдон индустриялаштырууга өтүүдө К-дин ойногон ролуна тарых келечекте өз баасын бериши<br />
мүмкүн, бирок К. ж-дөгү идеялар адам тарыхы&shy;нын акыркы максаты болуп эсептелбейт, би&shy;рок ыймандуу салымдары м-н К. кандайдыр бир деңгээлде коомдо жашай берет.<br />
<br />
<p align='right'><i type='author'>Ш. Керимова.</i></p><br />
[[Категория:4-том, 353-402 бб]]<br />
</div>vol4>KadyrM