КОРЕЯ КЭДР - Түзөтүүлөр тарыхы

Temirkan: /* Архитектурасы жана көркөм сүрөт искусствосу */

2026-05-28T07:19:22Z

Архитектурасы жана көркөм сүрөт искусствосу

← Мурунку нускасы		07:19, 28 Май (Бугу) 2026 -деги абалы
49 сап:		49 сап:

	[[File:КОРЕЯ КЭДР9.png \| thumb \| КЭДРдин акчасы – вона.]]		[[File:КОРЕЯ КЭДР9.png \| thumb \| КЭДРдин акчасы – вона.]]
	ж-а көп ырлары интернационалдык духта жазылган. Корея согушу (1950–53) ж-а согуштан кийинки мезгилдеги адабият согуштун кесепеттерин көрсөтүүгө, чарбаны калыбына келтирүүгө арналган. Совет адабиятынын салтын жолдоп, КЭДР жазуучулары публицистикага ж-а очеркке кайрылышкан. Көбүнчө карапайым адамдардын фронттогу ж-а тылдагы эрдигин сүрөттөшкөн (Пён Хи Гын, Ли Тон Жун); ревялык күрөштүн жетекчиси катары Ким Ир Сенди даңктаган чыгармалар жаралган (Ли Хи Чхан ж. б.). Поэзия да публицистикалык маанайда кеңири өнүккөн (Пак А Жи, Ли Чон Гу, Ли Чон Суль). 20 кылымдын 2-жарымында партияны үгүттөө каражаты каралган адабиятта чучхе идеясы өнүккөн (Ли Пён Су, Ли Тон Жун, Пён Хи Гын). Корей Республикасындагы капитализм сынга алынган (Ом Хын Соп). Авторлор коллективи жараткан ж-а япон баскынчыларына каршы революциялык күрөштө жумушчу табынын ролун баяндаган «Гүл сатуучу аял», «Кандуу деңиз» романдары кеңири белгилүү.		ж-а көп ырлары интернационалдык духта жазылган. Корея согушу (1950–53) ж-а согуштан кийинки мезгилдеги адабият согуштун кесепеттерин көрсөтүүгө, чарбаны калыбына келтирүүгө арналган. Совет адабиятынын салтын жолдоп, КЭДР жазуучулары публицистикага ж-а очеркке кайрылышкан. Көбүнчө карапайым адамдардын фронттогу ж-а тылдагы эрдигин сүрөттөшкөн (Пён Хи Гын, Ли Тон Жун); ревялык күрөштүн жетекчиси катары Ким Ир Сенди даңктаган чыгармалар жаралган (Ли Хи Чхан ж. б.). Поэзия да публицистикалык маанайда кеңири өнүккөн (Пак А Жи, Ли Чон Гу, Ли Чон Суль). 20 кылымдын 2-жарымында партияны үгүттөө каражаты каралган адабиятта чучхе идеясы өнүккөн (Ли Пён Су, Ли Тон Жун, Пён Хи Гын). Корей Республикасындагы капитализм сынга алынган (Ом Хын Соп). Авторлор коллективи жараткан ж-а япон баскынчыларына каршы революциялык күрөштө жумушчу табынын ролун баяндаган «Гүл сатуучу аял», «Кандуу деңиз» романдары кеңири белгилүү.

	==Архитектурасы жана ~~көркөм~~ сүрөт искусствосу==		'''Архитектурасы жана сүрөт искусствосу.''' 1950–1953-жылдардагы Корея согушу бүткөндөн кийин архитектуранын өнүгүшү жапа чеккен шаарлар менен кыштактарды калыбына келтирүүгө багытталган. Согуш жылдарында көркөм искусстводо агитациялык формадагы сатиралык плакаттар жана баракчалар чыгарылган. Согуштан кийин кайрадан корей салтындагы тушь жана суу боёк живописи: пейзаж ,«гүл-чымчык» (сүрөтчүлөр Чха Де До, Ли Сок Хо), тарыхый жана турмуштук жанрлар (Ким Ён Чжун, Ли Пхан Чхан) жандана баштаган. Турмуштук жанрдагы чыгармалар, Май живописи техникасында иштеген сүрөтчүлөрдүн, ошондой эле графика, айкел жаатындагы чыгармалар социалисттик реализмге жакындашкан. Жасалма-колдонмо өнөрүндө карапа жана фарфор буюм жасоодо, жыгачка жана сөөккө оюу салууда, бамбук, буласынан буюм согууда байыртадан сакталган ыкмалар жаңы техникалык деңгээл менен айкалыштырылган.
	1950–1953-жылдардагы Корея согушу бүткөндөн кийин архитектуранын өнүгүшү жапа чеккен шаарлар менен кыштактарды калыбына келтирүүгө багытталган. Согуш жылдарында көркөм искусстводо агитациялык формадагы сатиралык плакаттар жана баракчалар чыгарылган. Согуштан кийин кайрадан корей салтындагы тушь жана суу боёк живописи: пейзаж ,«гүл-чымчык» (сүрөтчүлөр Чха Де До, Ли Сок Хо), тарыхый жана турмуштук жанрлар (Ким Ён Чжун, Ли Пхан Чхан) жандана баштаган. Турмуштук жанрдагы чыгармалар, Май живописи техникасында иштеген сүрөтчүлөрдүн, ошондой эле графика, айкел жаатындагы чыгармалар социалисттик реализмге жакындашкан. Жасалма-колдонмо өнөрүндө карапа жана фарфор буюм жасоодо, жыгачка жана сөөккө оюу салууда, бамбук, буласынан буюм согууда байыртадан сакталган ыкмалар жаңы техникалык деңгээл менен айкалыштырылган.

	==Музыкасы==		'''Музыкасы.''' Мамлекет түзүлүшүнүн алгачкы жылдарында музыка маданият элдик жана массалык ырлардан турган. Музыкалык театрда негизги жанр – чхангык (классикалык музыкалык драма) жана кагык (улуттук салт менен орус жана европалык театрдын тажрыйбасынын негизинде жаралган заманбап опера; композиторлор Ли Мён Сан, Хван Хак Хын). 1945-жыл Пхеньянда Чоң симфониялык оркестр (азыр мамлекеттик симфониялык оркестр) түзүлгөн. 1948-жылы Мамлекеттик көркөм театр ачылып, биринчи жолу Ли Мён Сандын «Чхунхян кыз жөнүндө баян» операсы коюлган. 1949-жылы Пхеньянда консерватория ачылган, 1953-жылы Корея Элдик Демократия Республикасынын композиторлор союзу түзүлгөн. 1950–1953-жылдары Корея согушу убагында Моранбон тоосундагы жер астындагы залда Ю. С. Мейтустун «Жаш гвардия» (1952), Ли Гон Унун «Менин бийиктигим», Пак Тон Силдин «Флотчу» опералары коюлган. 1955-жылы Мамлекеттик көркөм театрдын жаңы имараты ачылып, Корея Элдик Демократия Республикасынын башкы музыкалык борбору болуп калды. Анда жаңы опералар, чхангык драмалары жана орус классикалык опералары коюлган. 1955-жылы Мамлекеттик филармония уюшулган, өлкөнүн музыкалык турмушунда Корей элдик армиясынын ыр-бий, Пхеньян «Мансуде» ыр-бий, Корея эл аспаптар ансамблдери зор роль ойногон. Пхеньянда салттык искусствонун Апрель фестивалы өтүп турат. 1980-жылдарда батыш музыкасынын элементтери кире баштаган. 2008-жылы Корея Элдик Демократия Республикасынын тарыхында биринчи жолу Америка Кошмо Штаттарынын симфониялык коллективи -- Нью-Йорк филармониялык оркестринин концерти болгон.
	. Мамлекет түзүлүшүнүн алгачкы жылдарында музыка маданият элдик жана массалык ырлардан турган. Музыкалык театрда негизги жанр – чхангык (классикалык музыкалык драма) жана кагык (улуттук салт менен орус жана европалык театрдын тажрыйбасынын негизинде жаралган заманбап опера; композиторлор Ли Мён Сан, Хван Хак Хын). 1945-жыл Пхеньянда Чоң симфониялык оркестр (азыр мамлекеттик симфониялык оркестр) түзүлгөн. 1948-жылы Мамлекеттик көркөм театр ачылып, биринчи жолу Ли Мён Сандын «Чхунхян кыз жөнүндө баян» операсы коюлган. 1949-жылы Пхеньянда консерватория ачылган, 1953-жылы Корея Элдик Демократия ~~Республикасы~~ композиторлор союзу түзүлгөн. 1950–1953-жылдары Корея согушу убагында Моранбон тоосундагы жер астындагы залда Ю. С. Мейтустун «Жаш гвардия» (1952), Ли Гон Унун «Менин бийиктигим», Пак Тон Силдин «Флотчу» опералары коюлган. 1955-жылы Мамлекеттик көркөм театрдын жаңы имараты ачылып, Корея Элдик Демократия Республикасынын башкы музыкалык борбору болуп калды. Анда жаңы опералар, чхангык драмалары жана орус классикалык опералары коюлган. 1955-жылы Мамлекеттик филармония уюшулган, өлкөнүн музыкалык турмушунда Корей элдик армиясынын ыр-бий, Пхеньян «Мансуде» ыр-бий, Корея эл аспаптар ансамблдери зор роль ойногон. Пхеньянда салттык ~~иск~~вонун Апрель фестивалы өтүп турат. 1980-жылдарда батыш музыкасынын элементтери кире баштаган. 2008-жылы Корея Элдик Демократия Республикасынын тарыхында биринчи жолу Америка Кошмо Штаттарынын симфониялык коллективи Нью-Йорк филармониялык оркестринин концерти болгон.

	==Театры жана бий өнөрү==		'''Театры жана бий өнөрү.''' 1947-жылы Пхеньянда Мамлекеттик ыкчам (кийинчерээк Мамлекеттик драма театр) жана анын алдында окуу жайы, 1948-жылы Пхеньян шаардык театры, Мамлекеттик куурчак театры, 1949-жылы Жаштар театры, Жумушчу театры жана башкалар түзүлгөн.

	~~[[File:КОРЕЯ КЭДР10~~.~~png \| thumb \| Спорттук майрамдын ачылышы.~~
	]]1947-жылы Пхеньянда Мамлекеттик ыкчам (кийинчерээк Мамлекеттик драма театр) жана анын алдында окуу жайы, 1948-жылы Пхеньян шаардык театры, Мамлекеттик куурчак театры, 1949-жылы Жаштар театры, Жумушчу театры жана башкалар түзүлгөн.

	Театр коллективдери башка провинцияларда да пайда боло баштаган. 1950–1953-жылдары Корея согушунун убагында аскер бөлүктөрүнө бригадалар оюн көрсөтүшкөн		Театр коллективдери башка провинцияларда да пайда боло баштаган. 1950–1953-жылдары Корея согушунун убагында аскер бөлүктөрүнө бригадалар оюн көрсөтүшкөн

	Согуштан кийин Пхеньянда «Моранбон» театры курулган, 1960-жылы Чоң театр ачылган. 1946-жылы Пхеньянда бий студиясы, 1952-жылы Цой Сын Хинин жетекчилиги менен ~~Мамл.~~ балет студиясы түзүлгөн.		Согуштан кийин Пхеньянда «Моранбон» театры курулган, 1960-жылы Чоң театр ачылган. 1946-жылы Пхеньянда бий студиясы, 1952-жылы Цой Сын Хинин жетекчилиги менен Мамлекеттик балет студиясы түзүлгөн. 1949-жылы тарыхый темадагы Чхве Ок Саманын «Паняволь чебинин баяны» балети жаралган. 1948-жылы Пхеньянда Мамлекеттик көркөм театр уюшулуп, анда корей композиторлорунун балеттери коюлган (Хван Хак Кын, Ким Ён Гю, Им Гын Мён). Провинцияларда улуттук жана европалык салттарды бириктирген туруктуу музыкалык-хореографиялык коллективдер түзүлгөн. Пхеньянда музыка жана драма театрлары иштейт: «Мансудэ» көркөм театры, Чыгыш-пхеньян Чоң театры, «Чхолима» мамлекеттик драма театры, «Понхва» мамлекеттик көркөм театры жана башкалар. Театр жана бий искусствосуна Ким Ван У, Ю Ын Ген, Ван Сен Хва, Цой Ен Ай, Тен Дек Вон, Ким Дях Ын, У Голь Сон жана башкалар зор салым кошушкан.
	1949-жылы тарыхый темадагы Чхве Ок Саманын «Паняволь чебинин баяны» балети жаралган. 1948-жылы Пхеньянда Мамлекеттик көркөм театр уюшулуп, анда корей композиторлорунун балеттери коюлган (Хван Хак Кын, Ким Ён Гю, Им Гын Мён). Провинцияларда улуттук жана европалык салттарды бириктирген туруктуу музыкалык-хореографиялык коллективдер түзүлгөн. Пхеньянда музыка жана драма театрлары иштейт: «Мансудэ» көркөм театры, Чыгыш-пхеньян Чоң театры, «Чхолима» мамлекеттик драма театры, «Понхва» мамлекеттик көркөм театры жана башкалар. Театр жана бий искусствосуна Ким Ван У, Ю Ын Ген, Ван Сен Хва, Цой Ен Ай, Тен Дек Вон, Ким Дях Ын, У Голь Сон жана башкалар зор салым кошушкан.

	~~[[File:КОРЕЯ КЭДР11~~.~~png \| thumb \| Театрлаштырылган «Ариран» майрамынан көрүнүш.~~		'''Киносу.''' 1947-жылы Пхеньянда киностудия түзүлгөн (1948-жылы мамлекеттик; 1958-жылы Көркөм жана даректүү тасмалардын корей киностудиясы). Корея Элдик Демократия Республикасында тартылган биринчи толук метраждуу тасма «Менин Мекеним» (1949). 1950–1960-жылдарда кино искусствонун негизги жанры тарыхый-революциялык тасмалар болгон. 1959-жылы Корея Элдик Демократия Республикасында биринчи экрандаштыруу жүзөгө ашырылган («Чхунхян жөнүндө баян», режиссёру Юн Ён Гю). 1970–1980-жылдары Ким Ир Сендин чыгармалары экрандаштырылган («Гүл салгыч», режиссёру Чхве Ик Кю жана Пак Хак), дидактикалык комедиялар, көп сериялуу кино эпопеялар («Белгисиз баатырлар», режиссёру Ю Хо Сон жана Чхве Нам Сон), бөлүнүп калган үй-бүлөлөрдүн азаптарын көрсөткөн тасмалар тартылган. 1980-жылдарда аскердик өнөрдүн
	]]
	~~==Киносу==~~
	1947-жылы Пхеньянда киностудия түзүлгөн (1948-жылы мамлекеттик; 1958-жылы Көркөм жана даректүү тасмалардын корей киностудиясы). Корея Элдик Демократия Республикасында тартылган биринчи толук метраждуу тасма «Менин Мекеним» (1949). 1950–1960-жылдарда кино искусствонун негизги жанры тарыхый-революциялык тасмалар болгон. 1959-жылы Корея Элдик Демократия Республикасында биринчи экрандаштыруу жүзөгө ашырылган («Чхунхян жөнүндө баян», режиссёру Юн Ён Гю). 1970–1980-жылдары Ким Ир Сендин чыгармалары экрандаштырылган («Гүл салгыч», режиссёру Чхве Ик Кю жана Пак Хак), дидактикалык комедиялар, көп сериялуу кино эпопеялар («Белгисиз баатырлар», режиссёру Ю Хо Сон жана Чхве Нам Сон) бөлүнүп калган үй-бүлөлөрдүн азаптарын көрсөткөн тасмалар тартылган. 1980-жылдарда аскердик өнөрдүн

	[[File:КОРЕЯ КЭДР12.png \| thumb \| «Чхунхян жөнүндө баян» тасмасынан кадр. Юн Ён Г ю. 1959.		[[File:КОРЕЯ КЭДР12.png \| thumb \| «Чхунхян жөнүндө баян» тасмасынан кадр. Юн Ён Г ю. 1959.
77 сап:		68 сап:


	Ад.: <i>Ким Жен Хи</i>. Архитектура корейского народа		Ад.: <i>Ким Жен Хи</i>. Архитектура корейского народа // Советская архитектура. 1952. Сб. 2; <i>Прокофьев</i> О. С. Современное искусство социалистических стран Востока. М., 1961; Страны и народы Зарубежной Азии. Восточная и Центральная Азия. М., 1982; <i>Большов И. Г., Толорая Г. Д.</i> Корейская Народно- Демократическая Республика. М., 1987; Корейская Народно-Демократическая Республика. Справочник. М., 1988; <i>Бажанова Н. Е.</i> Внешнеэкономические связи КНДР. В поисках выхода из тупика. М., 1993; <i>Алексеева Н. Н.</i> Современные ландшафты зарубежной Азии. М., 2000; Корея: Карманная энциклопедия. М., 2000; Корейская литература с древнейших времен до начала XX в.: Краткий очерк. М., 2000; История Кореи (Новое прочтение). М., 2003; <i>Пак Чжон Чжу</i>. Влияние русской литературы и театра на развитие театра Северной и Южной Кореи // Театр. Живопись. Кино. Музыка. М., 2005. Вып. 2; <i>Жебин А. З.</i> Эволюция политической системы КНДР в условиях глобальных перемен. М., 2006; Большая Российская энциклопедия. Т. 15. М., 2010.
	// Советская архитектура. 1952. Сб. 2; <i>Прокофьев</i> О. С. Современное искусство социалистических стран Востока. М., 1961; Страны и народы Зарубежной Азии. Восточная и Центральная Азия. М., 1982; <i>Большов И. Г., Толорая Г. Д.</i> Корейская Народно- Демократическая Республика. М., 1987; Корейская Народно-Демократическая Республика. Справочник. М., 1988; <i>Бажанова Н. Е.</i> Внешнеэкономические связи КНДР. В поисках выхода из тупика. М., 1993; <i>Алексеева Н. Н.</i> Современные ландшафты зарубежной Азии. М., 2000; Корея: Карманная энциклопедия. М., 2000; Корейская литература с древнейших времен до начала XX в.: Краткий очерк. М., 2000; История Кореи (Новое прочтение). М., 2003; <i>Пак Чжон Чжу</i>. Влияние русской литературы и театра на развитие театра Северной и Южной Кореи // Театр. Живопись. Кино. Музыка. М., 2005. Вып. 2; <i>Жебин А. З.</i> Эволюция политической системы КНДР в условиях глобальных перемен. М., 2006; Большая Российская энциклопедия. Т. 15. М., 2010.
	[[Категория:4-том,_453-496_бб]]		[[Категория:4-том,_453-496_бб]]

Temirkan: /* Чарбасы */

2026-05-28T05:46:14Z

Чарбасы

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan: /* Чарбасы */

2026-05-28T03:55:07Z

Чарбасы

← Мурунку нускасы		03:55, 28 Май (Бугу) 2026 -деги абалы
20 сап:		20 сап:
	ге 194,7 адам (2009). Эң жыш отрукташкан жерлери – Түштүк Пхёнан (339,2 адам), Түштүк Хванхэ (299,7 адам); эң сейрек отурукташкан жерлери – өлкөнүн түндүгү. Шаар калкы 60% (2007). Ири шаарлары: Пхеньян (калкы 3198,9 миң; 2009), Хамхын (580,9 миң), Нампхо (467,0 миң), Хыннам (359,6 миң), Кэсон (351,5 миң), Вонсан (340,2 миң), Чхонжин (329,4 миң), Синыйжу (285,9 миң), Хэжу (227,2 миң), Кангэ (207,8 миң) ж. б. Иштеген калктын 63%тейи өнөр жайы м-н тейлөө чөйрөсүндө, 37%тейи айыл чарба, токой ж-а балык чарбаларында эмгектенет.		ге 194,7 адам (2009). Эң жыш отрукташкан жерлери – Түштүк Пхёнан (339,2 адам), Түштүк Хванхэ (299,7 адам); эң сейрек отурукташкан жерлери – өлкөнүн түндүгү. Шаар калкы 60% (2007). Ири шаарлары: Пхеньян (калкы 3198,9 миң; 2009), Хамхын (580,9 миң), Нампхо (467,0 миң), Хыннам (359,6 миң), Кэсон (351,5 миң), Вонсан (340,2 миң), Чхонжин (329,4 миң), Синыйжу (285,9 миң), Хэжу (227,2 миң), Кангэ (207,8 миң) ж. б. Иштеген калктын 63%тейи өнөр жайы м-н тейлөө чөйрөсүндө, 37%тейи айыл чарба, токой ж-а балык чарбаларында эмгектенет.

	'''Тарыхы.''' КЭДР 1948-жылы 9-сентябрда түзүлгөн. Министрлер кабинетинин төрагалыгына Ким Ир Сен дайындалган. Конституциясы КЭДР жарыяланган күндөн күчүнө кирген. КЭДР 1948-жылы СССР, 1949-жылы КЭР м-н дипломатиялык мамилелерди түзгөн. Корей согушу (1950–53) бүткөн соң, КЭДР өкмөтү бүлүнгөн чарбаны калыбына келтирүү ж-а андан ары өнүктүрүүнүн, социалисттик кайра түзүүлөрдү жүзөгө ашыруунун 3 жылдык планын (1954–56) бекиткен. Эл чарбасын өнүктүрүү планында өнөр жай ж-а айыл чарба өндүрүшүн калыбына келтирүү, аны согушка чейинки деңгээлине жеткирүү гана эмес, эл чарбасын андан ары бир кыйла даражада жаңыдан куруу да каралган. 1954-жылы ноябрда Корея эмгек партиясынын БКнын пленумунда коллективдештирүү (1954–59), 1956-жылы апрелде индустриялаштыруу (1956–61) жөнүндө чечим кабыл алынып, эл чарбасын өнүктүрүүнүн 5 жылдык планы иштелип чыккан. Бул пландын ийгиликтүү ишке ашышына көмөк көрсөткөн өнөктөрү – СССР ж-а Кытай болгон. 1959-жылдары КЭДР алар м-н достук, өз ара жардамдашуу ж-а кызматташуу жөнүндө келишимдерди (1961-жылы 6-июлда СССР, 1961-жылы 11-июлда КЭР м-н) түзгөн. Өлкөнүн саясий ж-а экономикалык курулушунун башында Корея эмгек партиясы (КЭП) турган. 1950–60-жылдары КЭП жетекчилиги		'''Тарыхы.''' КЭДР 1948-жылы 9-сентябрда түзүлгөн. Министрлер кабинетинин төрагалыгына Ким Ир Сен дайындалган. Конституциясы КЭДР жарыяланган күндөн күчүнө кирген. КЭДР 1948-жылы СССР, 1949-жылы КЭР м-н дипломатиялык мамилелерди түзгөн. Корей согушу (1950–53) бүткөн соң, КЭДР өкмөтү бүлүнгөн чарбаны калыбына келтирүү ж-а андан ары өнүктүрүүнүн, социалисттик кайра түзүүлөрдү жүзөгө ашыруунун 3 жылдык планын (1954–56) бекиткен. Эл чарбасын өнүктүрүү планында өнөр жай ж-а айыл чарба өндүрүшүн калыбына келтирүү, аны согушка чейинки деңгээлине жеткирүү гана эмес, эл чарбасын андан ары бир кыйла даражада жаңыдан куруу да каралган. 1954-жылы ноябрда Корея эмгек партиясынын БКнын пленумунда коллективдештирүү (1954–59), 1956-жылы апрелде индустриялаштыруу (1956–61) жөнүндө чечим кабыл алынып, эл чарбасын өнүктүрүүнүн 5 жылдык планы иштелип чыккан. Бул пландын ийгиликтүү ишке ашышына көмөк көрсөткөн өнөктөрү – СССР ж-а Кытай болгон. 1959-жылдары КЭДР алар м-н достук, өз ара жардамдашуу ж-а кызматташуу жөнүндө келишимдерди (1961-жылы 6-июлда СССР, 1961-жылы 11-июлда КЭР м-н) түзгөн. Өлкөнүн саясий ж-а экономикалык курулушунун башында Корея эмгек партиясы (КЭП) турган. 1950–60-жылдары КЭП жетекчилиги үчүн саясий күрөштө бийликке кайрадан Ким Ир Сен келген. Ал КПССтин саясий курсун сындап, СССР м-н экономикалык ж-а аскер байланыштарын чектеген. 1972-жылы 4-июлда КЭДР м-н Корей Республикасынын өкүлдөрү эки өлкөнү бириктирүүнүн шарттарын аныктаган Биргелешкен билдирүүгө кол коюшкан. Бул маселе тышкы күчтөрдүн кийлигишүүсүз, улуттук консолидациянын негизинде ж-а тынчтык жол м-н ишке ашырылууга тийиш болгон. 1972-жылы КЭДР жаңы Конституция кабыл алып, өлкөгө президент кызматын киргизген (алгачкы президенти Ким Ир Сен болгон). ЖЭЧ Президиуму ж-а Министрлер кабинети жоюлуп, Борбордук элдик комитет (БЭК) ж-а премьер-министр жетектеген административдик кеңеш түзүлгөн. 1974-жылы БЭК бардык салыктарды жоюу жөнүндө мыйзам кабыл алган. 1970-жылдары КЭДРдин расмий идеологиясы – чучхе доктринасы жарыяланган. КЭДРде ядролук изилдөөлөр активдештирилип, 1974-жылы Атом энергиясы боюнча эл аралык агенттикке кирип, ядролук программаларды ишке ашыруу үчүн КЭРден жардам сураган. 1980- жылдары өлкөдөгү экономикалык кризис, ошондой эле АКШ м-н болгон мамиленин курчушу КЭДРдин СССР, КЭР, Чыгыш Европа өлкөлөрү ж-а Корея Республикасы м-н байланышын кеңейтүүгө шарт түзгөн. 1984-жылы Ким Ир Сен СССР, Германия Демократиялык Республикасы, Венгрия, Польша, Румыния, Болгария ж-а Югославия өлкөлөрүнө барып, кызматташууну өнүктүрүү жөнүндө келишимдерге кол койгон. 1994-жылы июлда Ким Ир Сен өлгөндөн кийин өлкөнү анын уулу – Ким Чен Ир (1997-жылдан КЭП БКнын генералдык секретары) жетектеген. 1998-жылы Конституцияга оңдоолор киргизилип, КЭДР Президентинин кызматы, БЭК ж-а Административдик
	үчүн саясий күрөштө бийликке кайрадан Ким Ир Сен келген. Ал КПССтин саясий курсун сындап, СССР м-н ~~экон.~~ ж-а аскер байланыштарын
	чектеген. 1972-ж. 4-июлда КЭДР м-н Корей Респ~~нын~~ өкүлдөрү эки өлкөнү бириктирүүнүн шарттарын аныктаган Биргелешкен билдирүүгө кол коюшкан. Бул маселе тышкы күчтөрдүн кийлигишүүсүз, улуттук консолидациянын негизинде ж-а тынчтык жол м-н ишке ашырылууга тийиш болгон.
	1972-ж. КЭДР жаңы Конституция кабыл
	алып, өлкөгө президент кызматын киргизген (алгачкы президенти Ким Ир Сен болгон). ЖЭЧ Президиуму ж-а Министрлер кабинети жоюлуп, ~~Борб.~~ элдик ~~к-т~~ (БЭК) ж-а премьер-министр жетектеген ~~адм.~~ кеңеш түзүлгөн. 1974-ж. БЭК бардык салыктарды жоюу ~~ж-дө~~ мыйзам кабыл алган. 1970-жылдары КЭДРдин расмий идеологиясы – чучхе доктринасы жарыяланган. ~~КЭДР-~~
	де ядролук изилдөөлөр активдештирилип, 1974-ж. Атом энергиясы ~~б-ча~~ эл аралык агенттикке кирип, ядролук программаларды ишке ашыруу үчүн КЭРден жардам сураган. 1980- жылдары өлкөдөгү ~~экон.~~ кризис, о. эле АКШ м-н болгон мамиленин курчушу КЭДРдин СССР, КЭР, Чыгыш Европа өлкөлөрү ж-а Корея ~~Респ.~~ м-н байланышын кеңейтүүгө шарт түзгөн. 1984-ж. Ким Ир Сен СССР, Германия ~~Демокр. Респ.~~, Венгрия, Польша, Румыния, Болгария ж-а Югославия өлкөлөрүнө барып, кызматташууну өнүктүрүү ~~ж-дө~~ келишимдерге кол койгон.
	1994-ж. июлда Ким Ир Сен өлгөндөн кийин
	өлкөнү анын уулу – Ким Чен Ир (1997-жылдан
	КЭП БКнын генералдык секретары) жетектеген. 1998-ж. Конституцияга оңдоолор киргизилип, КЭДР Президентинин кызматы, БЭК ж-а ~~Адм.~~

	[[File:КОРЕЯ КЭДР6.png \| thumb \| none]]		[[File:КОРЕЯ КЭДР6.png \| thumb \| none]]
	кеңеш жоюлуп, ~~Мамл.~~ коргоо ~~к-тинин~~ укуктары кеңейтилип, ЖЭЧ Президиуму ж-а Министрлер кабинети калыбына келтирилген. Ким Ир Сен КЭДРдин «түбөлүк президенти» деп жарыяланган. 1990-жылдары өлкөнүн экономикасы төмөндөп, элдин социалдык абалы начарлаган. Бирок КЭДР өкмөтү аскер ишине өзгөчө көңүл буруп, финансы жактан каржылап, 1998-ж. үч баскычтуу баллистикалык ракетаны сыноодон өткөргөн. 2000-ж. июнда КЭДР		кеңеш жоюлуп, Мамлекеттик коргоо комитетинин укуктары кеңейтилип, ЖЭЧ Президиуму ж-а Министрлер кабинети калыбына келтирилген. Ким Ир Сен КЭДРдин «түбөлүк президенти» деп жарыяланган. 1990-жылдары өлкөнүн экономикасы төмөндөп, элдин социалдык абалы начарлаган. Бирок КЭДР өкмөтү аскер ишине өзгөчө көңүл буруп, финансы жактан каржылап, 1998-жылы үч баскычтуу баллистикалык ракетаны сыноодон өткөргөн. 2000-жылы июнда КЭДР м-н Корей Республикасынын мамлекет башчылары – Ким Чен Ир ж-а Ким Дэ Чжун жолугушуп, эки мамлекетти бириктирүү жөнүндө декларацияга кол коюлган. 2002-жылы КЭДР жетекчилиги экономика чөйрөсүнө өзгөртүүлөрдү киргизген. Өлкөдө мамлекеттик зайымдардын облигациялары чыгарылып, вонанын рынок курсу киргизилип, өнөр жай ишканаларына ж-а айыл чарба кооперативдерине пландан ашык чыгарылган продукцияларын өз алдынча колдонууга мүмкүнчүлүк берилген. 2002-жылы 13-декабрда КЭДР өкмөтү ядролук программаларды жаңыртууга ж-а ядролук реакторду курууну улантууга ниеттенгенин билдирген. 2006-жылы 9-октябрда ядролук куралдарды сыноону жарыялагандан кийин, 14-октябрда БУУнун Коопсуздук кеңешинин чечими м-н КЭДРге каршы эл аралык санкциялар киргизилген. 2007-ж. октябрда Пхеньянда өткөн корейлер аралык саммитте эки мамлекеттин ортосунда экономикалык ж-а гуманитардык кызматташууларды кеңейтүү боюнча тынчтык келишими түзүлгөн. 2008-жылы эки мамлекеттин ортосундагы кызматташуунун өнүгүшүн ядролук куралсызданууга байланыштырган жогорку деңгээлдеги жолугушуулар Корей Республикасында бийликке Ли Мён Бак жетектеген жаңы администрациянын келиши м-н токтогон. 2009-жылы КЭДРдин ядролук куралдарды өнүктүрүү боюнча жасаган иш-аракеттери БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан айыпталган.
	м-н Корей ~~Респ-нын~~ мамлекет башчылары –
	Ким Чен Ир ж-а Ким Дэ Чжун жолугушуп, эки мамлекетти бириктирүү ~~ж-дө~~ декларацияга кол коюлган. 2002-ж. КЭДР жетекчилиги экономика чөйрөсүнө өзгөртүүлөрдү киргизген. Өлкөдө ~~мамл.~~ зайымдардын облигациялары чыгарылып, вонанын рынок курсу киргизилип, ~~ө. ж.~~ ишканаларына ж-а ~~а. ч.~~ кооперативдерине пландан ашык чыгарылган продукцияларын өз алдынча колдонууга мүмкүнчүлүк берилген.
	2002-ж. 13-декабрда КЭДР өкмөтү ядролук
	программаларды жаңыртууга ж-а ядролук реакторду курууну улантууга ниеттенгенин билдирген. 2006-ж. 9-октябрда ядролук куралдарды сыноону жарыялагандан кийин, 14-октябрда БУУнун Коопсуздук кеңешинин чечими м-н КЭДРге каршы эл аралык санкциялар киргизилген. 2007-ж. октябрда Пхеньянда өткөн корейлер аралык саммитте эки мамлекеттин ортосунда ~~экон.~~ ж-а гуманитардык кызматташууларды кеңейтүү ~~б-ча~~ тынчтык келишими түзүлгөн. 2008-ж. эки мамлекеттин ортосундагы кызматташуунун өнүгүшүн ядролук куралсызданууга байланыштырган жогорку деңгээлдеги жолугушуулар Корей ~~Респ-нда~~ бийликке Ли Мён Бак жетектеген жаңы администрациянын келиши м-н токтогон. 2009-ж. КЭДРдин ядролук куралдарды өнүктүрүү ~~б-ча~~ жасаган иш-аракеттери БУУнун Коопсуздук Кеңеши тарабынан айыпталган.

	==Чарбасы==		==Чарбасы==

Temirkan: /* Тарыхы */

2026-05-28T03:26:58Z

Тарыхы

← Мурунку нускасы		03:26, 28 Май (Бугу) 2026 -деги абалы
18 сап:		18 сап:

	[[File:КОРЕЯ КЭДР5.png \| thumb \| Пхеньяндын борбордук бөлүгү.]]		[[File:КОРЕЯ КЭДР5.png \| thumb \| Пхеньяндын борбордук бөлүгү.]]
	ге 194,7 адам (2009). Эң жыш отрукташкан жерлери – Түштүк Пхёнан (339,2 адам), Түштүк Хванхэ (299,7 адам); эң сейрек отурукташкан жерлери – өлкөнүн түндүгү. Шаар калкы 60% (2007). Ири шаарлары: Пхеньян (калкы 3198,9 миң; 2009), Хамхын (580,9 миң), Нампхо (467,0 миң), Хыннам (359,6 миң), Кэсон (351,5 миң), Вонсан (340,2 миң), Чхонжин (329,4 миң), Синыйжу (285,9 миң), Хэжу (227,2 миң), Кангэ (207,8 миң) ж. б. Иштеген калктын 63%тейи өнөр жайы м-н тейлөө чөйрөсүндө, 37%тейи айыл чарба, токой ж-а балык чарбаларында эмгектенет.		ге 194,7 адам (2009). Эң жыш отрукташкан жерлери – Түштүк Пхёнан (339,2 адам), Түштүк Хванхэ (299,7 адам); эң сейрек отурукташкан жерлери – өлкөнүн түндүгү. Шаар калкы 60% (2007). Ири шаарлары: Пхеньян (калкы 3198,9 миң; 2009), Хамхын (580,9 миң), Нампхо (467,0 миң), Хыннам (359,6 миң), Кэсон (351,5 миң), Вонсан (340,2 миң), Чхонжин (329,4 миң), Синыйжу (285,9 миң), Хэжу (227,2 миң), Кангэ (207,8 миң) ж. б. Иштеген калктын 63%тейи өнөр жайы м-н тейлөө чөйрөсүндө, 37%тейи айыл чарба, токой ж-а балык чарбаларында эмгектенет.

	==Тарыхы==		'''Тарыхы.''' КЭДР 1948-жылы 9-сентябрда түзүлгөн. Министрлер кабинетинин төрагалыгына Ким Ир Сен дайындалган. Конституциясы КЭДР жарыяланган күндөн күчүнө кирген. КЭДР 1948-жылы СССР, 1949-жылы КЭР м-н дипломатиялык мамилелерди түзгөн. Корей согушу (1950–53) бүткөн соң, КЭДР өкмөтү бүлүнгөн чарбаны калыбына келтирүү ж-а андан ары өнүктүрүүнүн, социалисттик кайра түзүүлөрдү жүзөгө ашыруунун 3 жылдык планын (1954–56) бекиткен. Эл чарбасын өнүктүрүү планында өнөр жай ж-а айыл чарба өндүрүшүн калыбына келтирүү, аны согушка чейинки деңгээлине жеткирүү гана эмес, эл чарбасын андан ары бир кыйла даражада жаңыдан куруу да каралган. 1954-жылы ноябрда Корея эмгек партиясынын БКнын пленумунда коллективдештирүү (1954–59), 1956-жылы апрелде индустриялаштыруу (1956–61) жөнүндө чечим кабыл алынып, эл чарбасын өнүктүрүүнүн 5 жылдык планы иштелип чыккан. Бул пландын ийгиликтүү ишке ашышына көмөк көрсөткөн өнөктөрү – СССР ж-а Кытай болгон. 1959-жылдары КЭДР алар м-н достук, өз ара жардамдашуу ж-а кызматташуу жөнүндө келишимдерди (1961-жылы 6-июлда СССР, 1961-жылы 11-июлда КЭР м-н) түзгөн. Өлкөнүн саясий ж-а экономикалык курулушунун башында Корея эмгек партиясы (КЭП) турган. 1950–60-жылдары КЭП жетекчилиги
	. КЭДР 1948-ж. 9-сентябрда түзүлгөн. Министрлер кабинетинин төрагалыгына Ким Ир Сен дайындалган. Конституциясы КЭДР жарыяланган күндөн күчүнө кирген. КЭДР 1948-ж. СССР, 1949-ж. КЭР м-н ~~дипл.~~ мамилелерди
	түзгөн. Корей согушу (1950–53) бүткөн соң, КЭДР
	өкмөтү бүлүнгөн чарбаны калыбына келтирүү ж-а андан ары өнүктүрүүнүн, ~~соц.~~ кайра түзүүлөрдү жүзөгө ашыруунун 3 жылдык планын
	(1954–56) бекиткен. Эл чарбасын өнүктүрүү планында ~~ө. ж.~~ ж-а ~~а. ч.~~ өндүрүшүн калыбына келтирүү, аны согушка чейинки деңгээлине жеткирүү гана эмес, эл чарбасын андан ары бир кыйла даражада жаңыдан куруу да каралган. 1954-ж. ноябрда К. эмгек партиясынын БКнын
	пленумунда коллективдештирүү (1954–59),
	1956-ж. апрелде индустриялаштыруу (1956–61)
	~~ж-дө~~ чечим кабыл алынып, эл чарбасын өнүктүрүүнүн 5 жылдык планы иштелип чыккан. Бул пландын ийгиликтүү ишке ашышына көмөк
	көрсөткөн өнөктөрү – СССР ж-а Кытай болгон.
	1959-жылдары КЭДР алар м-н достук, өз ара жардамдашуу ж-а кызматташуу ~~ж-дө~~ келишимдерди (1961-ж. 6-июлда СССР, 1961-ж. 11-июлда КЭР м-н) түзгөн. Өлкөнүн саясий ж-а ~~экон.~~ курулушунун башында К. эмгек партиясы (КЭП)
	турган. 1950–60-жылдары КЭП жетекчилиги
	үчүн саясий күрөштө бийликке кайрадан Ким Ир Сен келген. Ал КПССтин саясий курсун сындап, СССР м-н экон. ж-а аскер байланыштарын		үчүн саясий күрөштө бийликке кайрадан Ким Ир Сен келген. Ал КПССтин саясий курсун сындап, СССР м-н экон. ж-а аскер байланыштарын
	чектеген. 1972-ж. 4-июлда КЭДР м-н Корей Респнын өкүлдөрү эки өлкөнү бириктирүүнүн шарттарын аныктаган Биргелешкен билдирүүгө кол коюшкан. Бул маселе тышкы күчтөрдүн кийлигишүүсүз, улуттук консолидациянын негизинде ж-а тынчтык жол м-н ишке ашырылууга тийиш болгон.		чектеген. 1972-ж. 4-июлда КЭДР м-н Корей Респнын өкүлдөрү эки өлкөнү бириктирүүнүн шарттарын аныктаган Биргелешкен билдирүүгө кол коюшкан. Бул маселе тышкы күчтөрдүн кийлигишүүсүз, улуттук консолидациянын негизинде ж-а тынчтык жол м-н ишке ашырылууга тийиш болгон.

Temirkan, 10:16, 26 Май (Бугу) 2026 карата

2026-05-26T10:16:10Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Temirkan, 09:25, 26 Май (Бугу) 2026 карата

2026-05-26T09:25:32Z

← Мурунку нускасы		09:25, 26 Май (Бугу) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КОРЕ́Я КЭДР</b> , К о р е й Э л д и к Д е м о к р а т и я Р е с п у б л и к а с ы, КЭДР (Чосон Минжужуый инмин конгхвагук) – Чыгыш Азиядагы		<b type='title'>КОРЕ́Я КЭДР</b> , К о р е й Э л д и к Д е м о к р а т и я Р е с п у б л и к а с ы, КЭДР (Чосон Минжужуый инмин конгхвагук) – Чыгыш Азиядагы мамлекет, Корей жарым аралынын түндүк бөлүгүн ж-а материктин бир аз чет-жакасын ээлейт. Батышынан Сары деңиз, чыгышынан Япон деңизи м-н чулганат (жээк сызыгынын жалпы узундугу 2495 <i>км</i>). Түндүгүнөн Кытай, Россия (Туманган дарыясы аркы
	мамлекет, Корей ~~ж. а-нын түн.~~ бөлүгүн ж-а материктин бир аз чет-жакасын ээлейт. Батышынан Сары деңиз, чыгышынан Япон деңизи м-н
	чулганат (жээк сызыгынын жалпы ~~уз.~~ 2495 <i>км</i>).
	Түндүгүнөн Кытай, Россия (Туманган д. аркы
	[[File:КОРЕЯ КЭДР2.png \| thumb \| none]]		[[File:КОРЕЯ КЭДР2.png \| thumb \| none]]
	луу), түштүгүнөн Корей ~~Респ.~~ м-н чектешет. Аянты 122,8 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Калкы 23,9 млн (2009).<br>		луу), түштүгүнөн Корей Республикасы м-н чектешет. Аянты 122,8 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Калкы 23,9 млн (2009).<br>
	Борбору – Пхеньян. Расмий тили – корей тили. Акча бирдиги – вона. КЭДР адм.-айм. жактан		Борбору – Пхеньян. Расмий тили – корей тили. Акча бирдиги – вона. КЭДР адм.-айм. жактан
	9 провинциядан, 1 шаардан, 1 борборго баш ийген райондон турат (к. таблицаны). Кэсон (Түш. Хванхэ провинциясы) ж-а Кымган (Канвондо		9 провинциядан, 1 шаардан, 1 борборго баш ийген райондон турат (к. таблицаны). Кэсон (Түш. Хванхэ провинциясы) ж-а Кымган (Канвондо

Lera, 08:01, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-29T08:01:16Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү

Kadyrm: 1 версия

2025-12-29T07:02:29Z

1 версия

← Мурунку нускасы	07:02, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 01:00, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата

2025-12-29T01:00:24Z

Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү