КРИСТАЛЛ ХИМИЯСЫ - Түзөтүүлөр тарыхы

Dilde, 07:36, 6 Февраль (Бирдин айы) 2026 карата

2026-02-06T07:36:59Z

← Мурунку нускасы		07:36, 6 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы
1 сап:		1 сап:
	<b type='title'>КРИСТА́ЛЛ ХИМИЯСЫ</b> – кристалл абалындагы заттардын атомдорунун мейкиндикте жайгашуусу жана алардын өз ара ~~хим.~~ байланыш		<b type='title'>КРИСТА́ЛЛ ХИМИЯСЫ</b> – кристалл абалындагы заттардын атомдорунун мейкиндикте жайгашуусу жана алардын өз ара химиялык байланыш өзгөчөлүктөрүү жөнүндөгү илим. Кристалл химиясынын негизги милдети – кристаллдардын физикалык-химиялык касиеттерин изилдөө, курамдарын классификациялоо, алардын мезгилдик система менен байланышын аныктоо. Бул багыттагы маалыматтар негизинен физикалык ыкмалар аркылуу алынат. Аларга рентгенструктуралык анализ, электронография, нейтронография ж. б. кирет. Кристаллдар ар түрдүү жана өтө көп. Бир эле зат шартка жараша (температура, басым) курамында өз ара окшоштугу жок (мисалы, ар түрдүү сингонияларда), касиеттери боюнча таптакыр карама-каршы болушу мүмкүн. Мисалы, кристаллдык абалдагы көмүртектин бир түрү – алмаз дүйнөдөгү электр тогун өткөрбөй турган эң катуу зат болсо, анын экинчи кристаллдык түрү – графит – электр тогун жакшы өткөргөн жумшак заттардын бири. Бул өңдүү кубулуш полиморфизм кубулушу катары белгилүү. Тескерисинче, көптөгөн заттар ар түрдүү химиялык курамда болгонуна карабастан, окшош курамда кристаллданышат. Бул кубулуш изоморфизм кубулушу деп аталат. Изоморфизм кубулушунун негизинде кристаллдар көптөгөн жаңы касиеттерге ээ болот. Мисалы, «катуу эритмелер». Алардын өзгөчөлүгү химиялык курамдары ар башка болгонуна карабастан, ысытып эритүүдө аралашкан заттар бир гана фазадан турат. Мисалы, ZnСО3 менен МgСО<sub>3 </sub>NCl менен KCl ж. б. Катуу эритмелерге алып келген изоморфизм кубулушу металлдардын, куймалардын арасында өтө көп таралган. Алар «чектүү» же «чексиз» болуп бөлүнөт. Чексиз катуу эритмелерге Со-Ni, Рd-Аg, Аg-Аu, Ni-Сu ж. б. системаларын кароого болот. Катуу эритмелердин компоненттери бир нече элементтерден турушу мүмкүн.
	өзгөчөлүктөрүү жөнүндөгү илим. ~~К. х-нын~~ негизги милдети – кристаллдардын ~~физ.~~-~~хим.~~ касиеттерин изилдөө, курамдарын классификациялоо, алардын мезгилдик система менен байланышын аныктоо. Бул багыттагы маалыматтар негизинен ~~физ.~~ ыкмалар аркылуу алынат. Аларга рентгенструктуралык анализ, электронография, нейтронография ж. б. кирет. Кристаллдар ар түрдүү жана өтө көп. Бир эле зат шартка жараша (~~темп-ра~~, басым) курамында өз ара окшоштугу жок (~~мис.~~, ар түрдүү сингонияларда), касиеттери ~~б-ча~~ таптакыр карама-каршы болушу мүмкүн. ~~Мис.~~, кристаллдык абалдагы көмүртектин
	бир түрү – алмаз дүйнөдөгү электр тогун өткөрбөй
	турган эң катуу зат болсо, анын экинчи кристаллдык түрү – графит – электр тогун жакшы
	өткөргөн жумшак заттардын бири. Бул өңдүү кубулуш полиморфизм кубулушу катары белгилүү. Тескерисинче, көптөгөн заттар ар түрдүү ~~хим.~~ курамда болгонуна карабастан, окшош курамда кристаллданышат. Бул кубулуш изоморфизм кубулушу деп аталат. Изоморфизм кубулушунун негизинде кристаллдар көптөгөн жаңы касиеттерге ээ болот. ~~Мис.~~, «катуу эритмелер». Алардын өзгөчөлүгү ~~хим.~~ курамдары ар башка болгонуна карабастан, ысытып эритүүдө аралашкан заттар бир гана фазадан турат. ~~Мис.~~, ZnСО3
	менен МgСО<sub>3 </sub>NCl менен KCl ж. б. Катуу эритмелерге
	алып келген изоморфизм кубулушу металлдардын, куймалардын арасында өтө көп таралган. Алар «чектүү» же «чексиз» болуп бөлүнөт. Чексиз катуу эритмелерге Со-Ni, Рd-Аg, Аg-Аu, Ni-Сu ж. б. системаларын кароого болот. Катуу эритмелердин компоненттери бир нече элементтерден турушу мүмкүн.
	~~<i>~~

			Ад.: Бокий Г. Б.</i> Кристаллохимия. 3-е изд. М., 1971; <i>Урусов В. С.</i> Теоретическая кристаллохимия. М., 1987–1988. Т. 1–3.
	Ад.: Бокий Г. Б.</i> Кристаллохимия. 3-е изд. М., 1971;
	<i>Урусов В. С.</i> Теоретическая кристаллохимия. М., 1987–1988. Т. 1–3.
	<p align='right'><i type='author'>Ү. Асанов.</i></p>		<p align='right'><i type='author'>Ү. Асанов.</i></p>
	[[Категория:4-том, 547-596 бб]]		[[Категория:4-том, 547-596 бб]]

Kadyrm: 1 версия

2026-01-29T10:05:29Z

1 версия

← Мурунку нускасы	10:05, 29 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 03:59, 29 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-29T03:59:51Z

Жаңы барак

КРИСТА́ЛЛ ХИМИЯСЫ – кристалл абалындагы заттардын атомдорунун мейкиндикте жайгашуусу жана алардын өз ара хим. байланыш
өзгөчөлүктөрүү жөнүндөгү илим. К. х-нын негизги милдети – кристаллдардын физ.-хим. касиеттерин изилдөө, курамдарын классификациялоо, алардын мезгилдик система менен байланышын аныктоо. Бул багыттагы маалыматтар негизинен физ. ыкмалар аркылуу алынат. Аларга рентгенструктуралык анализ, электронография, нейтронография ж. б. кирет. Кристаллдар ар түрдүү жана өтө көп. Бир эле зат шартка жараша (темп-ра, басым) курамында өз ара окшоштугу жок (мис., ар түрдүү сингонияларда), касиеттери б-ча таптакыр карама-каршы болушу мүмкүн. Мис., кристаллдык абалдагы көмүртектин
бир түрү – алмаз дүйнөдөгү электр тогун өткөрбөй
турган эң катуу зат болсо, анын экинчи кристаллдык түрү – графит – электр тогун жакшы
өткөргөн жумшак заттардын бири. Бул өңдүү кубулуш полиморфизм кубулушу катары белгилүү. Тескерисинче, көптөгөн заттар ар түрдүү хим. курамда болгонуна карабастан, окшош курамда кристаллданышат. Бул кубулуш изоморфизм кубулушу деп аталат. Изоморфизм кубулушунун негизинде кристаллдар көптөгөн жаңы касиеттерге ээ болот. Мис., «катуу эритмелер». Алардын өзгөчөлүгү хим. курамдары ар башка болгонуна карабастан, ысытып эритүүдө аралашкан заттар бир гана фазадан турат. Мис., ZnСО3
менен МgСО3 NCl менен KCl ж. б. Катуу эритмелерге
алып келген изоморфизм кубулушу металлдардын, куймалардын арасында өтө көп таралган. Алар «чектүү» же «чексиз» болуп бөлүнөт. Чексиз катуу эритмелерге Со-Ni, Рd-Аg, Аg-Аu, Ni-Сu ж. б. системаларын кароого болот. Катуу эритмелердин компоненттери бир нече элементтерден турушу мүмкүн.


Ад.: Бокий Г. Б. Кристаллохимия. 3-е изд. М., 1971;
Урусов В. С. Теоретическая кристаллохимия. М., 1987–1988. Т. 1–3.
Ү. Асанов.
[[Категория:4-том, 547-596 бб]]