Kadyrm: 1 версия

2026-01-29T10:05:29Z

1 версия

← Мурунку нускасы	10:05, 29 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
(Айырма жок)

vol4>KadyrM, 03:59, 29 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-29T03:59:51Z

Жаңы барак

КРЫМ , К р ы м ж а р ы м а р а л ы – Чыгыш
Европанын түш. бөлүгүндөгү жарым арал, Украинанын курамында. Батышынан жана түштүгүнөн Кара, чыгышынан Азов деңиздери, Керчь кысыгы менен чулганат. Материк менен кууш (8 км) Перекоп мойногу аркылуу туташат. Аянты 25,5 миң км2. Чыгыш бөлүгүндө Керчь, батышында Тарханкут ж. а. жайгашкан. Түн. бөлүгүн түздүк (Талаа Крымы), түштүгүн (Тоолуу Крым) Крым тоолору (эң бийик жери 1545 мге чейин) ээлейт. Крым тоолорунун түштүгүн этектей кууш тилке – Крымдын түштүк жээги созулуп жатат. Айрым жерлеринде лакколиттер (Аюудаг тоосу), байыркы жанартоо массивдери (Карадаг) кездешет. Негизги кен байлыктары: темир (Керчь темир кенташтуу бассейни), табигый газ (түн., түн.-батышында), туз (Сиваш), акиташ, мергель ж. б., көлдөрүндө дары баткак бар. Түн. бөлүгүнө мелүүн, кургакчыл, түштүгүнө субтропиктик жер ортолук деңиздик климат мүнөздүү. Январдын орт. темп-расы түндүгүндө 1°С, түштүгүндө 4°С, июлдуку 24°С. Жылына түндүгүндө 300 мм, тоолоруна 1200 мм жаан-чачын жаайт. Чакан дарыялар (Кара, Бельбек, Кача, Салгир ж. б.), туздуу лиман көлдөрү (Сак ж. б.), Түн. Крым каналы бар. Түндүгүндө жана тоо этектерине коңур, кара, тоолоруна күрөң тоо-токой, яйлаларга кара, тоошалбаа топурактары мүнөздүү. К-дын түн. бөлүгүндөгү талаа негизинен айдалат. Тоолорунда эмен, бук-граб токою, деңиз жээктеринде шибляк түрүндөгү бадал өсүмдүктөрү өсөт. Жээгинде Ялта, Мисхор, Алупка, Алушта ж. б. курорт шаарлар бар. К. ж. а-нда Ялта, Мартьян тумшугу, Карадаг ж. б. коруктары, о. эле Крым корук-аңчылык чарбасы жана Никита ботан. багы
уюшулган. 15–18-к-да Крым хандыгы ээлик
кылган; 1783-ж. К. Россия империясына кошулган. Крым согушунда (1853–56) согуш талаасына айланган. 1918–54-ж. Россиянын, 1954-жылдан Украинанын курамында.

Ад.: Муратов М. В. Краткий очерк геологического строения Крымского полуострова. М., 1960; Кирилов А. И. Удивительный полуостров. Симферополь, 1963; Подгородецкий П. Д. Крым. Природа: Справочное изд. Симферополь, 1988; Багрова Л. А., Боков В. А., Богров Н. В. География Крыма. К., 2001: Экология Крыма / Под ред. Н. В. Багрова, В. А. Бокова. Симферополь, 2003.
[[Категория:4-том, 547-596 бб]]

КРЫМ - Түзөтүүлөр тарыхы

Kadyrm: 1 версия

vol4>KadyrM, 03:59, 29 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата