http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90 2026-04-19T13:57:44Z Уикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхы MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=44321&oldid=prev 2026-02-10T04:46:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:46, 10 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбек менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кеңешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши боюнча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чыгарбоо үчүн аны менен мамиле түзүүгө аргасыз болушкан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына каршы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Абдылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка урмат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбек менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кеңешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши боюнча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чыгарбоо үчүн аны менен мамиле түзүүгө аргасыз болушкан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына каршы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Абдылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка урмат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жана башкаларды колдогон. Курманжан датканын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу боюнча 3 күндүн ичинде алайлык кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат менен кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбек дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айылына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери Курманжан датканын абдан акылдуугун жана терең дипломатиялык<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </del>талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү боюнча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу боюнча Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек шаарына (2004), Жапалак айылына жана Ош шаарына (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атындагы мамлекеттик сыйлык-орден уюштурулган. Курманжан даткага арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жана башкаларды колдогон. Курманжан датканын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу боюнча 3 күндүн ичинде алайлык кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат менен кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбек дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айылына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери Курманжан датканын абдан акылдуугун жана терең дипломатиялык талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү боюнча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу боюнча Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек шаарына (2004), Жапалак айылына жана Ош шаарына (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атындагы мамлекеттик сыйлык-орден уюштурулган. Курманжан даткага арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td></tr> </table>

Mariya http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=44319&oldid=prev 2026-02-10T03:41:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">03:41, 10 Февраль (Бирдин айы) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош шаарына жакын Мады кыштагы.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук ишмер.[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сүроту</del>. 1906-жылы</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош шаарына жакын Мады кыштагы.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук ишмер.[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">сүрөтү</ins>. 1906-жылы</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбек менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кеңешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши боюнча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чыгарбоо үчүн аны менен мамиле түзүүгө аргасыз болушкан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына каршы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Абдылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка урмат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбек менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кеңешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши боюнча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чыгарбоо үчүн аны менен мамиле түзүүгө аргасыз болушкан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына каршы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Абдылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка урмат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=43252&oldid=prev 2026-01-13T05:28:59Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:28, 13 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош шаарына жакын Мады кыштагы.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош шаарына жакын Мады кыштагы.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук ишмер.[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-жылы</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ишмер.  </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-жылы</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымбе </del>менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кенешчисине </del>айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши боюнча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чытар-боо </del>үчүн аны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-и </del>мамиле түзүүгө аргасыз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болуш кан</del>. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кар шы </del>салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Абдылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка урмат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Алымбек </ins>менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кеңешчисине </ins>айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши боюнча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чыгарбоо </ins>үчүн аны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>мамиле түзүүгө аргасыз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">болушкан</ins>. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">каршы </ins>салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Абдылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка урмат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жана башкаларды колдогон. Курманжан датканын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу боюнча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жана башкаларды колдогон. Курманжан датканын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу боюнча 3 күндүн ичинде алайлык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат менен кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбек дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айылына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери Курманжан датканын абдан акылдуугун жана терең дипломатиялык. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү боюнча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу боюнча Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек шаарына (2004), Жапалак айылына жана Ош шаарына (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атындагы мамлекеттик сыйлык-орден уюштурулган. Курманжан даткага арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат менен кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айылына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери Курманжан датканын абдан акылдуугун жана терең дипломатиялык. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү боюнча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу боюнча Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек шаарына (2004), Жапалак айылына жана Ош шаарына (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атындагы мамлекеттик сыйлык-орден уюштурулган. Курманжан даткага арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=41174&oldid=prev 2025-12-29T05:35:08Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:35, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l4">4 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">4 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-жылы</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-жылы</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбе менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши боюнча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Аб-дылдабек </del>Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ур-мат </del>менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбе менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши боюнча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Абдылдабек </ins>Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">урмат </ins>менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б-ды </del>колдогон. Курманжан датканын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу боюнча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башкаларды </ins>колдогон. Курманжан датканын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу боюнча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-н </del>кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айыына </del>кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери Курманжан датканын абдан акылдуугун жана терең <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дипл</del>. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү боюнча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу боюнча Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек шаарына (2004), Жапалак айылына жана Ош шаарына (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атн. мамл. </del>сыйлык-орден уюштурулган. Курманжан даткага арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айылына </ins>кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери Курманжан датканын абдан акылдуугун жана терең <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дипломатиялык</ins>. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү боюнча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу боюнча Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек шаарына (2004), Жапалак айылына жана Ош шаарына (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">атындагы мамлекеттик </ins>сыйлык-орден уюштурулган. Курманжан даткага арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=41173&oldid=prev 2025-12-29T05:31:56Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:31, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош шаарына жакын Мады <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыш</del>.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош шаарына жакын Мады <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыштагы</ins>.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ишмер.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ишмер.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-жылы</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-жылы</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбе менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка ур-мат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбе менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош шаарына аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө Курманжан датканын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка ур-мат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. Курманжан датканын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>3 күндүн ичинде алайлык</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. Курманжан датканын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>3 күндүн ичинде алайлык</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат -н кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айыына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери Курманжан датканын абдан акылдуугун жана терең дипл. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек шаарына (2004), Жапалак айылына жана Ош шаарына (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атн. мамл. сыйлык-орден уюштурулган. Курманжан даткага арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат -н кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айыына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери Курманжан датканын абдан акылдуугун жана терең дипл. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек шаарына (2004), Жапалак айылына жана Ош шаарына (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атн. мамл. сыйлык-орден уюштурулган. Курманжан даткага арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=41172&oldid=prev 2025-12-29T05:30:50Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:30, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type='title'&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ишмер.  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ишмер.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-жылы</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси менен. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-жылы</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбе менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д-нын </del>таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка ур-мат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат менен белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кулсейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, чанып кеткен. 1832-жылы баргы уруусунун бийи Алымбе менен таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. Курманжан датка Алымбек менен 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Кокон хандыгындагы так талашууга байланыштуу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери менен Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курманжандын өгөй баласы) Жаркымбайга сунуш кылган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. белгилүү бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан датканын </ins>таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-жылы М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) Курманжан датка ур-мат менен анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д-нын </del>таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан датканын </ins>таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген Курманжан датка Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-жылы уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат -н кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айыына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д-нын </del>абдан акылдуугун жана терең дипл. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү б-ча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу б-ча Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>(2004), Жапалак айылына жана Ош <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ш-на </del>(2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атн. мамл. сыйлык-орден уюштурулган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д-га </del>арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен Курманжан датка уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат -н кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айыына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан датканын </ins>абдан акылдуугун жана терең дипл. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү б-ча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-жылы 13-декабрдагы буйругу б-ча Курманжан датка асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>(2004), Жапалак айылына жана Ош <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">шаарына </ins>(2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-жылы «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атн. мамл. сыйлык-орден уюштурулган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан даткага </ins>арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=41171&oldid=prev 2025-12-29T05:29:07Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:29, 29 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош ш-на жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош ш-на жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н</del>. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж.</del></div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ишмер. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ишмер. </del>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кул-сейит </del>аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ча-нып </del>кеткен. 1832-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>баргы уруусунун бийи Алымбе <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д. Алым-бек м-н </del>29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ко-кон </del>хандыгындагы так талашууга <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байланыш-туу </del>чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курман-жандын огой </del>баласы) Жаркымбайга сунуш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кыл-ган</del>. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бел-гилүү </del>бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош ш-на аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө К. д-нын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д. </del>ур-мат <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен</ins>. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. К. д-нын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д. </del>Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кулсейит </ins>аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чанып </ins>кеткен. 1832-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>баргы уруусунун бийи Алымбе <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан датка Алымбек менен </ins>29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Кокон </ins>хандыгындагы так талашууга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">байланыштуу </ins>чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжандын өгөй </ins>баласы) Жаркымбайга сунуш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кылган</ins>. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">белгилүү </ins>бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош ш-на аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө К. д-нын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан датка </ins>ур-мат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. К. д-нын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан датка </ins>Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д. </del>уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат -н кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айыына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери К. д-нын абдан акылдуугун жана терең дипл. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү б-ча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>13-декабрдагы буйругу б-ча <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">К. д. </del>асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек ш-на (2004), Жапалак айылына жана Ош ш-на (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. </del>«Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атн. мамл. сыйлык-орден уюштурулган. К. д-га арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан датка </ins>уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат -н кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айыына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери К. д-нын абдан акылдуугун жана терең дипл. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү б-ча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>13-декабрдагы буйругу б-ча <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Курманжан датка </ins>асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек ш-на (2004), Жапалак айылына жана Ош ш-на (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жылы </ins>«Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атн. мамл. сыйлык-орден уюштурулган. К. д-га арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;i&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">12 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">14 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Алексеев А.&lt;/i&gt; Курманджан-датха (Краткая биографическая заметка)//Туркестанский сборник. Т. 422; &lt;i&gt;Ювачев И.&lt;/i&gt; Курбан-Джан-датха, кара-киргизская царица Алая//Туркестанский сборник. Т. 471; &lt;i&gt;Тагеев Б. Л.&lt;/i&gt; Царица Алая//Нива. 1898; &lt;i&gt;Газиев А&lt;/i&gt; Курманджан датка — некоронованная царица Алая. Б., 1991; &lt;i&gt;Жусуев С.&lt;/i&gt; Курманжан датка. Б., 1994; &lt;i&gt;Плоских В. H., Жолдошева Ж., Какеев А. Ч, Мамы&amp;shy;тов С.&lt;/i&gt; Курманджан датка — царица Алая. Б., 2002; &lt;i&gt;Ѳмүрзакова Т.&lt;/i&gt; Курманжан датка: доор, инсан, ишмердүүлүк. Б., 2002; &lt;i&gt;Хасанов А.&lt;/i&gt; Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004; &lt;i&gt;Бектурганова К.&lt;/i&gt; Кыргызстандын Асыл кыздары. Б., 2006.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Алексеев А.&lt;/i&gt; Курманджан-датха (Краткая биографическая заметка)//Туркестанский сборник. Т. 422; &lt;i&gt;Ювачев И.&lt;/i&gt; Курбан-Джан-датха, кара-киргизская царица Алая//Туркестанский сборник. Т. 471; &lt;i&gt;Тагеев Б. Л.&lt;/i&gt; Царица Алая//Нива. 1898; &lt;i&gt;Газиев А&lt;/i&gt; Курманджан датка — некоронованная царица Алая. Б., 1991; &lt;i&gt;Жусуев С.&lt;/i&gt; Курманжан датка. Б., 1994; &lt;i&gt;Плоских В. H., Жолдошева Ж., Какеев А. Ч, Мамы&amp;shy;тов С.&lt;/i&gt; Курманджан датка — царица Алая. Б., 2002; &lt;i&gt;Ѳмүрзакова Т.&lt;/i&gt; Курманжан датка: доор, инсан, ишмердүүлүк. Б., 2002; &lt;i&gt;Хасанов А.&lt;/i&gt; Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004; &lt;i&gt;Бектурганова К.&lt;/i&gt; Кыргызстандын Асыл кыздары. Б., 2006.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 597-656 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 597-656 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Батма http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=40309&oldid=prev 2025-12-28T10:37:46Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:37, 28 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош ш-на жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош ш-на жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ишмер. </del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси м-н. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-ж.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси м-н. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-ж.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ишмер. </ins>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат м-н белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кул-сейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, ча-нып кеткен. 1832-ж. баргы уруусунун бийи Алымбе м-н таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. К. д. Алым-бек м-н 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Ко-кон хандыгындагы так талашууга байланыш-туу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери м-н Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курман-жандын огой баласы) Жаркымбайга сунуш кыл-ган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. бел-гилүү бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош ш-на аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө К. д-нын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-ж. М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) К. д. ур-мат м-н анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат м-н белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кул-сейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, ча-нып кеткен. 1832-ж. баргы уруусунун бийи Алымбе м-н таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. К. д. Алым-бек м-н 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Ко-кон хандыгындагы так талашууга байланыш-туу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери м-н Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курман-жандын огой баласы) Жаркымбайга сунуш кыл-ган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. бел-гилүү бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош ш-на аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө К. д-нын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-ж. М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) К. д. ур-мат м-н анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. К. д-нын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген К. д. Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-ж. уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. К. д-нын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген К. д. Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-ж. уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l14">14 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">12 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Алексеев А.&lt;/i&gt; Курманджан-датха (Краткая биографическая заметка)//Туркестанский сборник. Т. 422; &lt;i&gt;Ювачев И.&lt;/i&gt; Курбан-Джан-датха, кара-киргизская царица Алая//Туркестанский сборник. Т. 471; &lt;i&gt;Тагеев Б. Л.&lt;/i&gt; Царица Алая//Нива. 1898; &lt;i&gt;Газиев А&lt;/i&gt; Курманджан датка — некоронованная царица Алая. Б., 1991; &lt;i&gt;Жусуев С.&lt;/i&gt; Курманжан датка. Б., 1994; &lt;i&gt;Плоских В. H., Жолдошева Ж., Какеев А. Ч, Мамы&amp;shy;тов С.&lt;/i&gt; Курманджан датка — царица Алая. Б., 2002; &lt;i&gt;Ѳмүрзакова Т.&lt;/i&gt; Курманжан датка: доор, инсан, ишмердүүлүк. Б., 2002; &lt;i&gt;Хасанов А.&lt;/i&gt; Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004; &lt;i&gt;Бектурганова К.&lt;/i&gt; Кыргызстандын Асыл кыздары. Б., 2006.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Алексеев А.&lt;/i&gt; Курманджан-датха (Краткая биографическая заметка)//Туркестанский сборник. Т. 422; &lt;i&gt;Ювачев И.&lt;/i&gt; Курбан-Джан-датха, кара-киргизская царица Алая//Туркестанский сборник. Т. 471; &lt;i&gt;Тагеев Б. Л.&lt;/i&gt; Царица Алая//Нива. 1898; &lt;i&gt;Газиев А&lt;/i&gt; Курманджан датка — некоронованная царица Алая. Б., 1991; &lt;i&gt;Жусуев С.&lt;/i&gt; Курманжан датка. Б., 1994; &lt;i&gt;Плоских В. H., Жолдошева Ж., Какеев А. Ч, Мамы&amp;shy;тов С.&lt;/i&gt; Курманджан датка — царица Алая. Б., 2002; &lt;i&gt;Ѳмүрзакова Т.&lt;/i&gt; Курманжан датка: доор, инсан, ишмердүүлүк. Б., 2002; &lt;i&gt;Хасанов А.&lt;/i&gt; Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004; &lt;i&gt;Бектурганова К.&lt;/i&gt; Кыргызстандын Асыл кыздары. Б., 2006.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 597-656 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 597-656 бб]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></ins></div></td></tr> </table>

vol4>KadyrM http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=40683&oldid=prev 2025-12-28T04:56:27Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">04:56, 28 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош ш-на жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош ш-на жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ишмер. </ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси м-н. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-ж.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси м-н. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-ж.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ишмер. </del>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат м-н белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кул-сейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, ча-нып кеткен. 1832-ж. баргы уруусунун бийи Алымбе м-н таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. К. д. Алым-бек м-н 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Ко-кон хандыгындагы так талашууга байланыш-туу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери м-н Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курман-жандын огой баласы) Жаркымбайга сунуш кыл-ган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. бел-гилүү бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош ш-на аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө К. д-нын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-ж. М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) К. д. ур-мат м-н анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>]]</div></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат м-н белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кул-сейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, ча-нып кеткен. 1832-ж. баргы уруусунун бийи Алымбе м-н таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. К. д. Алым-бек м-н 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Ко-кон хандыгындагы так талашууга байланыш-туу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери м-н Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курман-жандын огой баласы) Жаркымбайга сунуш кыл-ган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. бел-гилүү бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош ш-на аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө К. д-нын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-ж. М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) К. д. ур-мат м-н анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. К. д-нын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген К. д. Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-ж. уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ж. б-ды колдогон. К. д-нын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген К. д. Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-ж. уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l12">12 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">14 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Алексеев А.&lt;/i&gt; Курманджан-датха (Краткая биографическая заметка)//Туркестанский сборник. Т. 422; &lt;i&gt;Ювачев И.&lt;/i&gt; Курбан-Джан-датха, кара-киргизская царица Алая//Туркестанский сборник. Т. 471; &lt;i&gt;Тагеев Б. Л.&lt;/i&gt; Царица Алая//Нива. 1898; &lt;i&gt;Газиев А&lt;/i&gt; Курманджан датка — некоронованная царица Алая. Б., 1991; &lt;i&gt;Жусуев С.&lt;/i&gt; Курманжан датка. Б., 1994; &lt;i&gt;Плоских В. H., Жолдошева Ж., Какеев А. Ч, Мамы&amp;shy;тов С.&lt;/i&gt; Курманджан датка — царица Алая. Б., 2002; &lt;i&gt;Ѳмүрзакова Т.&lt;/i&gt; Курманжан датка: доор, инсан, ишмердүүлүк. Б., 2002; &lt;i&gt;Хасанов А.&lt;/i&gt; Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004; &lt;i&gt;Бектурганова К.&lt;/i&gt; Кыргызстандын Асыл кыздары. Б., 2006.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Алексеев А.&lt;/i&gt; Курманджан-датха (Краткая биографическая заметка)//Туркестанский сборник. Т. 422; &lt;i&gt;Ювачев И.&lt;/i&gt; Курбан-Джан-датха, кара-киргизская царица Алая//Туркестанский сборник. Т. 471; &lt;i&gt;Тагеев Б. Л.&lt;/i&gt; Царица Алая//Нива. 1898; &lt;i&gt;Газиев А&lt;/i&gt; Курманджан датка — некоронованная царица Алая. Б., 1991; &lt;i&gt;Жусуев С.&lt;/i&gt; Курманжан датка. Б., 1994; &lt;i&gt;Плоских В. H., Жолдошева Ж., Какеев А. Ч, Мамы&amp;shy;тов С.&lt;/i&gt; Курманджан датка — царица Алая. Б., 2002; &lt;i&gt;Ѳмүрзакова Т.&lt;/i&gt; Курманжан датка: доор, инсан, ишмердүүлүк. Б., 2002; &lt;i&gt;Хасанов А.&lt;/i&gt; Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004; &lt;i&gt;Бектурганова К.&lt;/i&gt; Кыргызстандын Асыл кыздары. Б., 2006.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 597-656 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:4-том, 597-656 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"></del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Kadyrm http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%96%D0%90%D0%9D_%D0%94%D0%90%D0%A2%D0%9A%D0%90&diff=40310&oldid=prev 2025-12-28T04:42:24Z

<p>1 версия</p> <p><b>Жаңы барак</b></p><div>&lt;b type=&#039;title&#039;&gt;КУРМАНЖАН ДАТКА&lt;/b&gt; Маматбай кызы (1811, Алай 1. 2. 1907, Ош ш-на жакын Мады кыш.) кыргыз аялдарынан чыккан коомдук<br /> <br /> [[File:КУРМАНЖАН ДАТКА55.png | thumb | Курманжан датка небереси м-н. Г. Маннергеймдин сүроту. 1906-ж.<br /> ]]ишмер. Алымбек датканын аялы. Алайдагы кыргыздардын башкаруучусу, Алай «канышасы» деген ат м-н белгилүү. Атасы Маматбай мунгуш уруусунун жапалак урусунан. 17 жашка чыкканда атасы кудалашып койгон 500 түтүндүү жоош уруусунун Төрөкул деген бийинин Кул-сейит аттуу уулуна турмушка чыккан. Бирок күйөөсү көңүлүнө толбой, үч жыл жашап, ча-нып кеткен. 1832-ж. баргы уруусунун бийи Алымбе м-н таанышып, ага баш кошкондон кийин анын таасирдүү кенешчисине айланып, коомдук иштерге аралаша баштаган. К. д. Алым-бек м-н 29 жыл жашап, 5 балалуу болгон. Ко-кон хандыгындагы так талашууга байланыш-туу чыр-чатактын биринде Алымбек датка өлтүрүлгөн. Ушул себептен Бухаранын эмири Сейит Музаффар-эддин аскери м-н Ошко келип, алайлык кыргыздарды өз жагына тартуу үчүн датка наамын Алымбектин улуу уулу (Курман-жандын огой баласы) Жаркымбайга сунуш кыл-ган. Бирок Осмон, Өмүрбек, Акимбай ж. б. бел-гилүү бийлердин кеңеши б-ча Жаркымбай ал наамдан баш тартат. Натыйжада эмир аны Ош ш-на аким кылып, Курманжанга датка наамын ыйгарган. Алай өрөөнүндө К. д-нын таасири күчтүү экенин жакшы билген Кокон хандары дагы бул жердеги кыргыздарды колдон чытар-боо үчүн аны м-и мамиле түзүүгө аргасыз болуш кан. 1864-ж. М. Г. Черняевдин отрядына кар шы салгылашууда Жаркымбай өлүп, ордуна Аб-дылдабек Ошко аким болуп дайындалат. Куда&amp;shy;яр хан 3-жолу такка отурганда (1865) К. д. ур-мат м-н анын шаан-шөкөтүнө чакырылган. Бирок 1870-жылдардан кийин Кудаяр хандын саясатына нааразы болуп, ага каршы көтөрүлгөн Шер датка, Мамыр Мерген уулу, Абдымомун<br /> ж. б-ды колдогон. К. д-нын таасири менен Абдылдабек Искактын кѳтѳрүлүшүндѳ белгилүү роль ойногон. Кокон хандыгы жоюлганда, орустарга багынгысы келбеген К. д. Кашкардагы Кѳк-Сууга кѳчүп кеткен. Анын жайнаган малына кызыккан кашкарлыктар ал жерде да тынчтык берген эмес. Ошондуктан 1876-ж. уулу Камчыбек менен кайра Алайга келген. Ошол эле жылдын апрель айында Түркстан генерал-губернаторунун буйругу б-ча 3 күндүн ичинде алайлык<br /> <br /> [[File:КУРМАНЖАН ДАТКА56.png | thumb | Г. Маннергейм жана чыгыш таануучу П. Пельо (Р. Pelliot) Курманжан датканын боз үйүндѳ. Солдоноңго: П. Пельо, Курманжан датка, небереси, Г. Маннергейм. 1906.<br /> ]]кыргыздарды күч менен болсо дагы багындырып, салык жыйнап келүү үчүн М. Д. Скобелевдин отряды Гүлчѳгѳ келген. Ош уездинин биринчи начальниги, генерал М. Е. Ионовдун аракети менен К. д. уулу Камчыбек жана небереси Мырзапаязды жанына кошуп алып, М. Д. Скобелевге жолуккан. Орус аскер курал-жарагынын артыкчылыгын жакшы түшүнүп, аргасыз алардын бийлигине багынууга жана алайлык кыргыздарды орус букаралыгына киргизүү үчүн кѳмѳктѳшүүгѳ макул болгон. М. Д. Скобелев аны урмат -н кабыл алып, белекке алтын чѳйчѳк берип, парча чепкен жапкан. Үч уулу -- Мамытбек, Асанбек, Батырбек да анын сѳзүн угуп, Ошко келишкен жана болуш башчылыгына дайындалышкан. Орустун бажы кызматчыларын ѳлтүргѳн деген айып менен уулдары - Мамытбек, Асанбек, Батырбек Сибирге айдалып, Камчыбеги дарга асылгандан кийин (1895) орус бийлигинен алыстап, Алайдагы айыына кеткен. Аны менен бетме-бет сүйлѳшкѳн орус чиновниктери К. д-нын абдан акылдуугун жана терең дипл. талантын баса белгилеп, аны «Алай канышасы» деп аташкан. Алардын кѳрсѳтмѳсү б-ча Алымбектин жесиринин кадыр-баркы үй-бүлѳсүндѳ эле эмес, Ош жана Маргалаң уезддерине караштуу жалпы кѳчмѳндѳр ичинде да ѳтѳ жогору болгон». Императордун 1901-ж. 13-декабрдагы буйругу б-ча К. д. асыл таш чѳгѳрүлгѳн алтын саат менен сыйланган. Бишкек ш-на (2004), Жапалак айылына жана Ош ш-на (2011) эстелиги тургзулуп, ысмы кѳчѳлѳргѳ, айлындагы мектепке ыйгарылган. Курманжан датка фонду уюшулуп (1995), акчага элеси түшүрүлгѳн. КР президенти Р. Отунбаеванын чечими менен 2011-ж. «Курманжан датка» жылы деп жарыяланып, 200 жылдыгы белгиленген, «Курманжан датка» аттуу даректүү фильм (реж. 3. Эралиев) тартылып, «Курманжан датка» атн. мамл. сыйлык-орден уюштурулган. К. д-га арналган драмалык чыгармалар («Канышанын кѳз жашы», С. Раев; «Курманжан датка», К. Сактанов, Т. Касымбеков) жазылган жана «Датка эне» деген китеп чыгарылган. Гүлчѳ айлында музейи бар.<br /> &lt;i&gt;<br /> <br /> <br /> Ад.: Алексеев А.&lt;/i&gt; Курманджан-датха (Краткая биографическая заметка)//Туркестанский сборник. Т. 422; &lt;i&gt;Ювачев И.&lt;/i&gt; Курбан-Джан-датха, кара-киргизская царица Алая//Туркестанский сборник. Т. 471; &lt;i&gt;Тагеев Б. Л.&lt;/i&gt; Царица Алая//Нива. 1898; &lt;i&gt;Газиев А&lt;/i&gt; Курманджан датка — некоронованная царица Алая. Б., 1991; &lt;i&gt;Жусуев С.&lt;/i&gt; Курманжан датка. Б., 1994; &lt;i&gt;Плоских В. H., Жолдошева Ж., Какеев А. Ч, Мамы&amp;shy;тов С.&lt;/i&gt; Курманджан датка — царица Алая. Б., 2002; &lt;i&gt;Ѳмүрзакова Т.&lt;/i&gt; Курманжан датка: доор, инсан, ишмердүүлүк. Б., 2002; &lt;i&gt;Хасанов А.&lt;/i&gt; Избранные труды. Очерки по истории Киргизии. Б.; М., 2004; &lt;i&gt;Бектурганова К.&lt;/i&gt; Кыргызстандын Асыл кыздары. Б., 2006.<br /> [[Категория:4-том, 597-656 бб]]<br /> </div>

Kadyrm