http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%A3%D0%A7%D0%90КУЧА - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-29T01:58:49ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A7%D0%90&diff=40485&oldid=prevvol4>KadyrM, 10:37, 28 Декабрь (Бештин айы) 2025 карата2025-12-28T10:37:46Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:37, 28 Декабрь (Бештин айы) 2025 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol4>KadyrMhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%A3%D0%A7%D0%90&diff=40486&oldid=prevKadyrm: 1 версия2025-12-28T04:42:26Z<p>1 версия</p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>КУЧА</b> – Чыгыш Түркстандагы шаар. Кытай тарыхында «Аньси», араб-фарсы жазма маалыматтарында (Худуд ал-алам мин ал-Машрик ила-л-Магриб) «Кусан» [<br />
[[File:КУЧА87.png | thumb | none]](k.chan)], Гардизиде «Куча» [ (k.ja)] деген аталышта кездешет. Хань династиясынын (б. з. ч. 3–1-к.) тушунда К. (Кюцы) өз алдынча ээлик болгон. Б. з. 639-ж. <i>Батыш Түрк</i> кагандарынын бири Иби Шаболо Шеху хан өз ордосун Иленин жээгине орнотуп, К. менен бирге Кара-Шаар, Лобнор ж. б. княздыктарды каратып алган. 646-ж. анын ордун ээлеген Иби Шегуй хан кытай императорунун кызынын колун сураган. Император кызынын калыңына К-ны жана Котон, Кашкар ж. б. 5 княздыкты талап кылгандыктан, ал иш жүзүнө ашкан эмес. 843-ж. март-апрель айында кыргыз элчиси (к<i>. Кыргыз-кытай дипломатиялык алакалары</i>) Тапу <i>Алп Солдун</i> (Та-бу Хэцзу, Чжуву Хэ-со) Тан императорунун кабыл алуусунда болгондугу, о. эле кыргыздардын уйгурларга тиешелүү Хэло өзөнүн, К. (Аньси) жана Беш-Балыктагы (Бэйтин) беш уруу элди багын&shy;дырганы ж-дө маалыматтар кездешет. К. ж-дө араб-фарсы тарыхында «Искендердин анонимин&shy;де» жана <i>Махмуд Кашгари («Дивани лугат ат&shy;түрк»),</i> Шараф ад-Дин Йезди («Зафар-Наме»), Абд ар-Раззак Самаркандинин («Матла ас-са Дайн») ж. б. чыгыш авторлорунун эмгектеринде да эскерилет. «Искендердин анониминде» могол (могул, моңол) улусунун (к. <i>Кыргыздар, Моголстан</i>) ханы Шам-и Жахандын К-ны (Кусан) каратып алганы айтылат. 17–18-к-да <i>Цин</i> династиясынын императорлору Канси (1662–1722), Юнчжэн (1723–35), Цяньлундун (1736–95) мезгилинде К. Кытай мамлекетине караган. К. <i>Улуу жибек жолунун</i> боюнда жайгашып, соода-сатык ж. б. жүргүзүүдө маанилүү роль ойногон.<br><br />
А<br />
[[File:КУЧА88.png | thumb | none]]д.: Материалы по истории кыргызов и Кыргызстана. Б., 2003. Т. 1. <br />
<p align='right'><i type='author'>Э. Турганбаев.</i></p><br />
[[Категория:4-том, 597-656 бб]]<br />
</div>Kadyrm