http://212.24.105.57:9989/index.php?action=history&feed=atom&title=%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%AB%D0%9D_%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%AF%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%9B%D0%AB%D0%A8%D0%ABКЫРГЫЗСТАНДЫН РОССИЯГА КАРАТЫЛЫШЫ - Түзөтүүлөр тарыхы2026-04-23T08:08:12ZУикидеги бул барактын өзгөртүү тарыхыMediaWiki 1.40.0http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%AB%D0%9D_%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%AF%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%9B%D0%AB%D0%A8%D0%AB&diff=42837&oldid=prevvol4>KadyrM, 12:03, 10 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата2026-01-10T12:03:59Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">12:03, 10 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>vol4>KadyrMhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%AB%D0%9D_%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%AF%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%9B%D0%AB%D0%A8%D0%AB&diff=42409&oldid=prevv>KadyrM, 12:03, 10 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата2026-01-10T12:03:59Z<p></p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">12:03, 10 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>v>KadyrMhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%AB%D0%9D_%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%AF%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%9B%D0%AB%D0%A8%D0%AB&diff=42838&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-01-09T18:07:38Z<p>1 версия</p>
<table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface">
<tr class="diff-title" lang="ky">
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td>
<td colspan="1" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">18:07, 9 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы</td>
</tr><tr><td colspan="2" class="diff-notice" lang="ky"><div class="mw-diff-empty">(Айырма жок)</div>
</td></tr></table>Kadyrmhttp://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97%D0%A1%D0%A2%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%AB%D0%9D_%D0%A0%D0%9E%D0%A1%D0%A1%D0%98%D0%AF%D0%93%D0%90_%D0%9A%D0%90%D0%A0%D0%90%D0%A2%D0%AB%D0%9B%D0%AB%D0%A8%D0%AB&diff=42410&oldid=prevKadyrm: 1 версия2026-01-09T18:06:45Z<p>1 версия</p>
<p><b>Жаңы барак</b></p><div><b type='title'>КЫРГЫЗСТАНДЫН РОССИЯГА КАРАТЫЛЫШЫ</b> – Россия империясынын 19-к-дагы коло&shy;ниялык саясатынын бир бөлүгү. 19-к-дын орто<br />
ченинде Россия м-н Англиянын ортосунда О. Азия үчүн атаандаштык күчөгөн. Англиянын Ост-Индия компаниялары Түш., Түш.-Чыгыш Азияга алып келген товарларынын наркын ар&shy;зандатуу үчүн Кавказдан Мешхед, Мерв ш. ар&shy;кылуу О. Азияга өтүүнү көздөгөн. Натыйжада<br />
18-к-дын аягы – 19-к-дын башында О. Азия<br />
Европадан Кытай-Индияга өтө турган маанилүү стратегиялык жолдордун бирине айланган. Орус<br />
өкмөтү бул маанилүү соода жолун көзөмөлдөө<br />
үчүн Сибирь ж-а Сыр-Дарыя аскер линиясын курууга киришкен. Омск–Кулжа [Омск – Семи&shy;палатинск – Көкбекти – Чугунчак (Чөйчөк) –<br />
Кулжа] жолу 2711ден 2376 <i>км</i>ге узартылган. Түш. Казакстан м-н Түн. Кыргызстан, кийин Ко&shy;кон, Бухара, Хива хандыктарын өз курамына киргизүү Россиянын башкы геосаясаты болгон. Ушундан улам орус өкмөтү 1813-жылдан кыр&shy;гыздар тууралуу кеңири маалымат чогултууга<br />
өткөн (к. <i>Бубенов</i> А. Л., <i>Зиббернштейн</i> Ф. К.). 19-к-дын 40-жылдары Копол, 1854-ж. Верный<br />
чеби (азыркы Алматы ш.) курулган. Ушул жыл&shy;дары Кокон хандыгынын эзүүсүнөн тажаган бугу уруусунун бийи Боронбай бир нече жолу Рос&shy;сия империясынын курамына кирүү ниетинде кат жолдогон; 1855-ж. 7-январда бугу уруусу&shy;нун атынан Качыбек Шераалы уулунун ант берүүсүнөн кийин К. Р. к. башталган. Орус бий&shy;лиги Кырг-нды каратууну ар кыл айла-амал м-н ишке ашырган. Мис., орус аскерлери улам казактарды кыргыздарга каршылаштырып, кыргыз манаптарынын (к. <i>Ормон хан, Жан&shy;тай, Жаңгарач</i>) ынтымагын ыдыратуу үчүн улуу жүз казактарына атайы жашыруун көрсөтмө да берген. Натыйжада Жантай башкарган тынай уруусу орус бийлигин кабыл алууга макулдук<br />
<br type=PH info="764 КЫРГЫЗСТАНДЫН САЯСИЙ ПАРТИЯЛАРЫ"/><br />
<br />
берсе, Үмөтаалы Ормон уулу буга каршы бол&shy;гон. Бишкек чебинин беги Рахматуллага кар&shy;шылашкан Байтик Канай уулу орус бийлигине жакындашса, Жаңгарач орус бийлигине каршы<br />
чыккан. Ошентсе да 1862-ж. Токмок, Пишпек&shy;ти, 1863-ж. Куртка чебин караткан; Нарында&shy;гы чериктер орус бийлигин тааныган. 1864-ж. 5-июнда полковник М. Г. Черняевдин отряды (2500 аскер) Олуя-Атаны алып, отряддын бир бөлүгү Талас аркылуу өтүп, Чаткалды ээлеген. Жумгал, Суусамыр, Кетмен-Төбө, Нарынды жер&shy;деген саяк уруулары орус бийлигине 1865-ж. ант берген. Ушундан улам 1867-ж. Үмөтаалы да орус бийлигин тааныгандан кийин, Түн. Кырг-н то&shy;лук Россия империясынын карамагына өтүп, Жети-Суу обл-на баш ийген Токмок уезди түзүлгөн (к. <i>Кыргызстандын падышачылык мез&shy;гилдеги администрациялык бөлүнүшү</i>). Кокон хандыгынын чептеринин (Олуя-Ата, Түркстан,<br />
Чымкент, Ташкент) алынышы м-н Сибирь ж-а Сыр-Дарыя аскер линиясы биригип, Түш. Кырг&shy;нды каратууга ыңгайлуу шарт түзүлгөн. 1867- ж. Түркстан генерал-губернаторлугу уюшулуп, Кудаяр хан Россия м-н тынчтык келишим түзүүгө аргасыз болуп, иш жүзүндө Кокон хан&shy;дыгы да Россияга көз каранды болгон. Ушул кырдаалда Кокон бийлигине каршы кыргыздар&shy;дын көтөрүлүшү башталып (к. <i>Искактын көтөрүлүшү, Кокон көтөрүлүштөрү</i>), Кокон ш. көтөрүлүшчүлөрдүн колуна өткөн. Кудаяр хан&shy;дын ордунда такка отурган Насирдин хан орус бийлигинен жардам сурап кайрылган, натый&shy;жада орус өкмөтү 1875–76-ж. аскер киргизген.<br><br />
Туруктуу орус аскери тез эле Анжиян (1876, 10- январь), Кокон (1876, 18-февраль), Асаке, Үч- Коргон ш-н ээлеген, Россиянын курамына кирүүдөн баш тарткан кыргыздар Алайга чегин&shy;ген. Наманган уездинин начальниги 1876-ж. жай айларында алайлык кыргыздарды багындыруу<br />
үчүн уюштурган куралдуу экспедициянын («Алай экспедициясы») натыйжасында алайлык кыргыз уруулары аргасыздан Россиянын кара&shy;магына өткөн (к. <i>Курманжан датка</i>). Алайлык кыргыздардын багынышы м-н Түш. Кырг-ндын Россиянын курамына кирүүсү аяктаган.<br />
[[Категория:4-том, 737-822 бб]]<br />
</div>Kadyrm