vol4>KadyrM, 10:39, 9 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

2026-01-09T10:39:48Z

← Мурунку нускасы	10:39, 9 Январь (Үчтүн айы) 2026 -деги абалы
(Айырма жок)

Kadyrm: 1 версия

2026-01-09T05:19:45Z

1 версия

Жаңы барак

КӨКҮМ БИЙ , К ө к ү м Б а г ы ш у у л у (т. ж. б. – болжол м-н 1629-жылдан кийин) –
кыргыз элинин белгилүү бийлеринин бири. Санжыра б-ча Багыштын атасы Жанкороз (Карачоро), анын атасы Тагай бий деп айтылат. 17- к-да ойрот урууларынын биригүүсү башталып (к. Жуңгар хандыгы), кыргыз-казактар аларга туруштук берүү үчүн бирдиктүү союз түзүшкөн ж-а Эр Эшимди хан көтөрүшкөн. Ал 1629-ж. Ташкентте хан болуп турган Турсунду өлтүрүп, катагандарды кырган. Анын ордуна Эшим хандын ишенимдүү адамы катары К. б. Ташкент ш-на улук болуп дайындалган. Элдик санжырада анын саясий таасири өтө жогорулап баратканын көрө албагандыктан, казактын дуулат (чанычкулу) уруусунан Карабайтик уу берип өлтүргөнү ж-а ошол себептен кыргыз-казактын ынтымагы кеткени айтылып калган. Кээ бир маалыматтарда (мис., А. Левшин, М. Тынышбаев) 1740-ж. Ташкенттен дуулаттар куулуп, калмактардын атынан аны К. б. бийлеп калган деген жаңылыш кабарлар да кезигет. Сөөгү Ташкент ш-на (азыркы Шайхантаур району, Карлыгач мазары) коюлуп, Эшим хандын буйругу м-н чоң күмбөз салынган. Күмбөздүн төбөсү көк сыр м-н сырдалгандыктан, «Көкүмдүн көк күмбөзү» аталган. Бул күмбөздүн калдыгы азыркы күнгө чейин сакталып турат. Тооке Жааңгер уулунун (Эшим хандын небереси) тушунда К. б-дин уулу Тейиш бий (Кан-Тейиш) кыргызказактар ынтымагын түзүп, эки элдин биримдиги бекемделген. Тейиштин уулдары Аккочкор, Каңкы Жаңыл Мырзанын окуяларында эскерилет.

Ад.: Валиханов Ч. Ч. Соч. в пяти томах. Т. 1. А.,
1961; Тоголок Молдо. Тарых, түпкү аталар// Кыргыздар. Б., 1991; Солтоноев Б. Кызыл кыргыз тарыхы.
 

Т. 1. Б., 1993; Левшин А. И. Описание Киргиз-Кайсацких орд и степей. А., 1996; Тынышпаев М. История казахского народа. А., 1998.
Т. Асанов.
[[Категория:4-том, 497-546 бб]]

КӨКҮМ БИЙ - Түзөтүүлөр тарыхы

vol4>KadyrM, 10:39, 9 Январь (Үчтүн айы) 2026 карата

Kadyrm: 1 версия