БАЛКАН СОГУШТАРЫ

БАЛКАН СОГУШТАРЫ (1912–1913). Б и р и н ч и Б а л к а н с о г у ш у [Б. Б. с.; (Б. 1912-жылы 9-октябрь –1913-жыл 30-май] – Балкан союзуна (1912) кирген мамлекеттерди басып алган Осмон импе­риясына каршы согуштар. Аны башгоого Түркия­нын Македония менен Фракияга автономия бе­рүүдөн баш тартуусу шылтоо болгон. 1912-жылы 8-октябрда Черногория Түркияга согуш жарыя­лаган. Болгария, Сербия, Грекия согушка 18-октябрда кирип, Түркияны Лондон тынчтык келишимин (1913) түзүүгө мажбур кылышкан. Ал келишим боюнча Түркия Стамбул жана Чыгыш Фракиядагы жерлеринин бир аз бөлүгүнөн тыш­кары, Европадагы бардык ээликтеринен ажы­раган. Биринчи Балкан согушу Албаниянын көз каранды эмес­тикке жетишүүсүн тездеткен. Э к и н ч и Б а л к а н с о г у ш у (Э. Б. с. 1913-жыл 29-июнь –10-август) – 1-тараптан Болгариянын, 2-тараптан Сербия, Черногория, Грекия, Румыния жана Түр­киянын ортосундагы согуш союздаштардын ор­тосундагы карама-каршылыктын ырбашынан улам чыккан [кара: Балкан союзу (1912)]. Болгар аскерлери Македониядагы сербиялык, грекия­лык аскерлерге 30-июнда капилеттен кол салган. Согушту баштагандар 29-июлда багынууга мажбур болгон. Мунун натыйжасында Бухарест тынчтык келишими (1913) түзүлүп, ага ылайык Болгария Македониядагы, Фракиядагы жерле­ринен гана эмес, Түштүк Добружадан да ажырап калган. Константинополь келишими боюнча Ад­рианополду Түркияга калтырууга мажбур болгон. Экинчи Балкан согушу Румыниянын Үчтүк союздан (1882) чыгып кетишине жана Антантага жакында­шуусуна жардам берген. Болгария Австрия – Германия блогу тарапка өткөн. Балкан согуштары эл аралык мамилелерди андан ары курчутуп, 1-дүйнөлүк согуштун башталышын тездеткен.