ВАНАДИЙ: нускалардын айырмасы

Кыргызстан Энциклопедия жана Терминология Борбору дан
Навигацияга өтүү Издөөгө өтүү
м (1 версия)
No edit summary
 
(3 intermediate revisions by 3 users not shown)
1 сап: 1 сап:
'''ВАНА&#769;ДИЙ''' (Vanadium), V – ''элементтердин мезгилдик системасынын'' V тобундагы хим. элемент; ат. н. 23, ат. м. 50,942; табиятта эки изотоптон <sup>50</sup>V ж-а <sup>51</sup>V турат, Жер кыртышында массасы б-ча 0,015%. Күмүш түстүү жумшак металл, эрүү t 1900±25°С, кайноо t 3400°С, тыгызд. 6,11 ''г/см''<sup>3</sup>. Сууда, минерал туздардын, щелочтордун эритмелеринде, туз к-тасында туруктуу. Плавик к-тасында, концент. азот ж-а күкүрт к-таларында, «падыша арагында» жакшы эрийт. 700°Сде азоттун агымында ысытканда В. нитриди (VN) пайда болот. Жер кыртышында темир м-н бирге сейрек кездешет. Бирикмелеринде 2, 3, 4, 5 валенттүү. Кычкылтек м-н В. оксиддерин – VО, V<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, VО<sub>2</sub>, V<sub>2</sub>О<sub>5</sub> пайда кылат. Булардын ичинен негизгиси – V<sub>2</sub>О<sub>5</sub>. Ал – кызыл-саргыч түстөгү кристалл. Диамагнетик жарым өткөргүч. Алар айнек, фарфор, феррованадий ж-а күкүрт к-тасын алууда колдонулат; В. к-тасынын туздары ванадаттар деп аталат. Хлор м-н бир нече хлориддерди берет (маанилүүсү VCl<sub>3</sub>); ''күкүрт'' м-н сульфиддерди (VS, V<sub>2</sub>S<sub>3</sub>, V<sub>2</sub>S<sub>5</sub>), ''көмүртек'' м-н карбиддерди пайда кылат. В. карбиддери (VС ж-а V<sub>2</sub>С) – боз түстөгү өтө катуу заттар; монокарбиди (VС) – жогорку темп-рада (2800°С) б. эрүүчү, бекем, металл сымал жалтырак кристалл. Ал авиация ж-а атом өнөр жайында колдонулат. В. кенташынын концентратын к-та ж-а жегичтер м-н иштетүү, В-лүү темир кенташын домнада эритүү, оксиддери м-н галогениддерин калыбына келтирүү ж. б. жолдор м-н алынат. В-дин бирикмелери – уу заттар. Ал негизинен металлургияда аспап ж-а констр. болотторду алууда, ядро техникасында колдонулат.
'''ВАНА&#769;ДИЙ ''' (Vanadium), V – ''элементтердин мезгилдик системасынын'' V тобундагы химиялык элемент; атомдук номери 23, атомдук массасы 50,942; табиятта эки изотоптон <sup>50</sup>V жана <sup>51</sup>V турат, Жер кыртышында массасы боюнча 0,015%. Күмүш түстүү жумшак металл, эрүү t 1900±25°С, кайноо t 3400°С, тыгызд. 6,11 ''г/см''<sup>3</sup>. Сууда, минерал туздардын, щелочтордун эритмелеринде, туз кислотасында туруктуу. Плавик кислотасында, концентраттык азот жана күкүрт кислоталарында, «падыша арагында» жакшы эрийт. 700°Сде азоттун агымында ысытканда ванадий нитриди (VN) пайда болот. Жер кыртышында темир менен бирге сейрек кездешет. Бирикмелеринде 2, 3, 4, 5 валенттүү. Кычкылтек менен ванадий оксиддерин – VО, V<sub>2</sub>О<sub>3</sub>, VО<sub>2</sub>, V<sub>2</sub>О<sub>5</sub> пайда кылат. Булардын ичинен негизгиси – V<sub>2</sub>О<sub>5</sub>. Ал – кызыл-саргыч түстөгү кристалл. Диамагнетик жарым өткөргүч. Алар айнек, фарфор, феррованадий жана күкүрт кислотасын алууда колдонулат; Ванадий кислотасынын туздары ванадаттар деп аталат. Хлор менен бир нече хлориддерди берет (маанилүүсү VCl<sub>3</sub>); ''күкүрт'' менен сульфиддерди (VS, V<sub>2</sub>S<sub>3</sub>, V<sub>2</sub>S<sub>5</sub>), ''көмүртек'' менен карбиддерди пайда кылат. Ванадий карбиддери (VС ж-а V<sub>2</sub>С) – боз түстөгү өтө катуу заттар; монокарбиди (VС) – жогорку температурада (2800°С) балкып эрүүчү, бекем, металл сымал жалтырак кристалл. Ал авиация жана атом өнөр жайында колдонулат. Ванадий кенташынын концентратын кислота жана жегичтер менен иштетүү, Ванадийлүү темир кенташын домнада эритүү, оксиддери менен галогениддерин калыбына келтирүү ж. б. жолдор менен алынат. Ванадийдин бирикмелери – уу заттар. Ал негизинен металлургияда аспап жана конструкциялык болотторду алууда, ядро техникасында колдонулат.
[[Category: 2-том]]
[[Category: 2-том]]

04:23, 19 Июнь (Кулжа) 2024 -га соңку нускасы

ВАНА́ДИЙ (Vanadium), V – элементтердин мезгилдик системасынын V тобундагы химиялык элемент; атомдук номери 23, атомдук массасы 50,942; табиятта эки изотоптон 50V жана 51V турат, Жер кыртышында массасы боюнча 0,015%. Күмүш түстүү жумшак металл, эрүү t 1900±25°С, кайноо t 3400°С, тыгызд. 6,11 г/см3. Сууда, минерал туздардын, щелочтордун эритмелеринде, туз кислотасында туруктуу. Плавик кислотасында, концентраттык азот жана күкүрт кислоталарында, «падыша арагында» жакшы эрийт. 700°Сде азоттун агымында ысытканда ванадий нитриди (VN) пайда болот. Жер кыртышында темир менен бирге сейрек кездешет. Бирикмелеринде 2, 3, 4, 5 валенттүү. Кычкылтек менен ванадий оксиддерин – VО, V2О3, VО2, V2О5 пайда кылат. Булардын ичинен негизгиси – V2О5. Ал – кызыл-саргыч түстөгү кристалл. Диамагнетик жарым өткөргүч. Алар айнек, фарфор, феррованадий жана күкүрт кислотасын алууда колдонулат; Ванадий кислотасынын туздары ванадаттар деп аталат. Хлор менен бир нече хлориддерди берет (маанилүүсү VCl3); күкүрт менен сульфиддерди (VS, V2S3, V2S5), көмүртек менен карбиддерди пайда кылат. Ванадий карбиддери (VС ж-а V2С) – боз түстөгү өтө катуу заттар; монокарбиди (VС) – жогорку температурада (2800°С) балкып эрүүчү, бекем, металл сымал жалтырак кристалл. Ал авиация жана атом өнөр жайында колдонулат. Ванадий кенташынын концентратын кислота жана жегичтер менен иштетүү, Ванадийлүү темир кенташын домнада эритүү, оксиддери менен галогениддерин калыбына келтирүү ж. б. жолдор менен алынат. Ванадийдин бирикмелери – уу заттар. Ал негизинен металлургияда аспап жана конструкциялык болотторду алууда, ядро техникасында колдонулат.