КОСТАНАЙ ОБЛУСУ: нускалардын айырмасы
No edit summary |
No edit summary |
||
| 1 сап: | 1 сап: | ||
<b type='title'>КОСТАНАЙ ОБЛУСУ</b> Казакстан Республикасындагы административдик-аймактык бирдик. 1936-жылы 29-июлда Костанай м-н Торгой облусунун негизинде уюшулган. Респ­нын түндүк бөлүгүндө, Тобол дарыясынын жогорку ала­бында жайгашкан. Аянты 196,0 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Кал­кы | <b type='title'>КОСТАНАЙ ОБЛУСУ</b> Казакстан Республикасындагы административдик-аймактык бирдик. 1936-жылы 29-июлда Костанай м-н Торгой облусунун негизинде уюшулган. Респ­нын түндүк бөлүгүндө, Тобол дарыясынын жогорку ала­бында жайгашкан. Аянты 196,0 миң <i>км</i><sup>2</sup>. Кал­кы 827,1 миң (2024). Борбору – Костанай шаары. Шаар калкы 54,2%. Ири шаарлары: Рудный, Лисаковск, Аркалык, Жетигара. Облустун ку­рамында 16 район, 5 шаар, 13 шаарча бар.<br>Облустун аймагы негизинен Торгой ж-а Чы­гыш Урал платолорунан орун алган. Токойлуу талаа, талаа ж-а жарым чөл зонасында жатат. Эң бийик бөлүгү <i>Казак Сары-Аркасы</i> (андагы бийик жерлер: Каракуш, бийиктиги 397 <i>м</i>; Көкчө- Тоо, 478 <i>м</i>; Кайыңды-Чоку, 569 <i>м</i>). Кен байлык­тарынан темир, боксит, никель, титан, асбест, күрөң көмүр ж-а курулуш материалдарынын ири кендери бар. Климаты кескин континенттик.<br>Январдын орточо температурасы –18––19°С, июлдуку 19–20°С. Жылдык жаан-чачыны 300 <i>мм</i>ден (ба­тышында) 170 <i>мм</i>ге (чыгышында) чейин, анын 75%и жылдын жылуу мезгилине туура келет.<br>Ири дарыясы – Тобол (Обдун куймасы), анын куймалары – Сынташты, Аят, Уй, Убаган. Анча чоң эмес майда көлдөрү көп. Костанай облусунун түндүк бөлүгүнүн кыртышы кара топурактуу (аймагы­нын 40%и) келип, тулаң ж-а ар түркүн талаа өсүмдүктөрү, кайың, бай терек, мырза карагай, ал эми түштүк бөлүгү коңур топурактуу, мында бетеге, тулаң чөптөр, кумдуу топуракта анча бийик эмес мырза карагай өсөт. 1930-жылы Науры­зым мамлекеттик коругу уюштурулган.<br>Облустун экономикасынын негизин тоо-кен өнөр жайы түзөт. Айрыкча темир кенин казып алуу ж-а иштетүү чоң мааниге ээ. Соколов-Сарыбай (Рудный шаарында), Кашар (Кашар шаарчасында), Лисаков (Лисаковскиде; мында иштетилген кен Германияга экспорттолот) кен иштетүү комби­наттары бар. Облуста Казакстандын темир ке­нинин 85%и казылып алынат. Ошондой эле тамак­-аш (эт-сүт, сары май, ун, пиво ж. б.), жеңил (текстиль, бут кийим), машина куруу ж-а ме­талл иштетүү өнөр жай ишканалары иштейт.<br>Облуста республиканын эгин аянтынын 18%и, малынын 13%и жайгашкан. Айыл чарбага жа­рактуу жери 18,1 млн <i>га</i>, анын 4723,3 миң <i>га</i>сы эгин аянты, 136,0 миң <i>га</i>сы чабынды, 450,0 миң <i>га</i>сы жайыт. Мурунку чарбалардын ордуна 37 ЖЧК м-н АК ж-а жүздөгөн фирмалар ж. б. уюшулду.<br>Костанай облусунун аймагы аркылуу электрлештирилген Астана – Карталы темир жол магистралы өтөт. Темир жолунун узундугу 1355 <i>км</i>, автомобилдики 8,3 миң <i>км</i>. 2003-жылы жалпы билим берүүчү 729 мекеме, 8 университет м-н педагогикалык институт, маданият үйлөрү, китепкана­лар, музейлер бар. | ||
Ад.: Костанай облусу // Казакстан улуттык энцик­лопедиясы. Алматы, 2004. | Ад.: Костанай облусу // Казакстан улуттык энцик­лопедиясы. Алматы, 2004. | ||
[[Категория:4-том,_453-496_бб]] | [[Категория:4-том,_453-496_бб]] | ||
03:58, 4 Июнь (Кулжа) 2026 -га соңку нускасы
КОСТАНАЙ ОБЛУСУ Казакстан Республикасындагы административдик-аймактык бирдик. 1936-жылы 29-июлда Костанай м-н Торгой облусунун негизинде уюшулган. Респнын түндүк бөлүгүндө, Тобол дарыясынын жогорку алабында жайгашкан. Аянты 196,0 миң км2. Калкы 827,1 миң (2024). Борбору – Костанай шаары. Шаар калкы 54,2%. Ири шаарлары: Рудный, Лисаковск, Аркалык, Жетигара. Облустун курамында 16 район, 5 шаар, 13 шаарча бар.
Облустун аймагы негизинен Торгой ж-а Чыгыш Урал платолорунан орун алган. Токойлуу талаа, талаа ж-а жарым чөл зонасында жатат. Эң бийик бөлүгү Казак Сары-Аркасы (андагы бийик жерлер: Каракуш, бийиктиги 397 м; Көкчө- Тоо, 478 м; Кайыңды-Чоку, 569 м). Кен байлыктарынан темир, боксит, никель, титан, асбест, күрөң көмүр ж-а курулуш материалдарынын ири кендери бар. Климаты кескин континенттик.
Январдын орточо температурасы –18––19°С, июлдуку 19–20°С. Жылдык жаан-чачыны 300 ммден (батышында) 170 ммге (чыгышында) чейин, анын 75%и жылдын жылуу мезгилине туура келет.
Ири дарыясы – Тобол (Обдун куймасы), анын куймалары – Сынташты, Аят, Уй, Убаган. Анча чоң эмес майда көлдөрү көп. Костанай облусунун түндүк бөлүгүнүн кыртышы кара топурактуу (аймагынын 40%и) келип, тулаң ж-а ар түркүн талаа өсүмдүктөрү, кайың, бай терек, мырза карагай, ал эми түштүк бөлүгү коңур топурактуу, мында бетеге, тулаң чөптөр, кумдуу топуракта анча бийик эмес мырза карагай өсөт. 1930-жылы Наурызым мамлекеттик коругу уюштурулган.
Облустун экономикасынын негизин тоо-кен өнөр жайы түзөт. Айрыкча темир кенин казып алуу ж-а иштетүү чоң мааниге ээ. Соколов-Сарыбай (Рудный шаарында), Кашар (Кашар шаарчасында), Лисаков (Лисаковскиде; мында иштетилген кен Германияга экспорттолот) кен иштетүү комбинаттары бар. Облуста Казакстандын темир кенинин 85%и казылып алынат. Ошондой эле тамак-аш (эт-сүт, сары май, ун, пиво ж. б.), жеңил (текстиль, бут кийим), машина куруу ж-а металл иштетүү өнөр жай ишканалары иштейт.
Облуста республиканын эгин аянтынын 18%и, малынын 13%и жайгашкан. Айыл чарбага жарактуу жери 18,1 млн га, анын 4723,3 миң гасы эгин аянты, 136,0 миң гасы чабынды, 450,0 миң гасы жайыт. Мурунку чарбалардын ордуна 37 ЖЧК м-н АК ж-а жүздөгөн фирмалар ж. б. уюшулду.
Костанай облусунун аймагы аркылуу электрлештирилген Астана – Карталы темир жол магистралы өтөт. Темир жолунун узундугу 1355 км, автомобилдики 8,3 миң км. 2003-жылы жалпы билим берүүчү 729 мекеме, 8 университет м-н педагогикалык институт, маданият үйлөрү, китепканалар, музейлер бар.
Ад.: Костанай облусу // Казакстан улуттык энциклопедиясы. Алматы, 2004.