http://212.24.105.57:9989/api.php?hidebots=1&urlversion=1&days=7&limit=50&action=feedrecentchanges&feedformat=atom 2026-04-19T11:03:52Z Ушул агымдагы уикидеги соңку өзгөрүүлөрдү көзөмөлдө. MediaWiki 1.40.0 http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%99-%D0%90%D0%A2%D0%90&diff=79867&oldid=15707 2026-04-17T11:45:31Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:45, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАКАЙ-АТА '''(1992-жылга чейин Ленинполь) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Талас облусундагы кыштак. Бакай-Ата районунун жана аты окшош айыл өкмөтүнүн борбору. Талас <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Тараз (Казакстан) автомобиль жолунан 8 ''км'' түштүктө жайгашкан. Облустун борбору Талас шаарынан 32 ''км'' түштүк-ба&amp;shy;тыш тарапта. Жам&amp;shy;был темир жол бекети&amp;shy;нен (Казакстан) 90 ''км''. Кыштак 1882-жылы жа&amp;shy;наша жайгашкан Гне&amp;shy;денфельд, Гнаденталь, Кененненталь жана Ни&amp;shy;колайполь айылда&amp;shy;рынын кошулушунан пайда болгон. Деңиз деңгээлинен 1149 ''м'' бийик&amp;shy;тикте. Калкы 8270 (2022); негизинен мал-чарбасында жана дый&amp;shy;канчылыкта эмгекте&amp;shy;нет. Үч орто мектеп, 2 бала бакча, оорукана, дарыкана, маданият үйү, балдардын психо&amp;shy;неврологиялык жатак музыкалык мектеп-интерна&amp;shy;ты, чакан дүкөндөр, кафе-барлар бар. Кыш&amp;shy;такка жакын жерден акиташ кени чыгат. Улуу Ата Мекендик согушта курман бол&amp;shy;гондорго эстелик тур&amp;shy;гузулган. Бакай-Атанын план&amp;shy;далган түзүлүшүнө немистик шаар куруу мү&amp;shy;нөздүү; көчөлөрү түптүз, чатырлары тик. Кыштакта Советтер Союзунун Баатыры К. Г. ''Роденко'' туулган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАКАЙ-АТА '''(1992-жылга чейин Ленинполь) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Талас облусундагы кыштак. Бакай-Ата районунун жана аты окшош айыл өкмөтүнүн борбору. Талас <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Тараз (Казакстан) автомобиль жолунан 8 ''км'' түштүктө жайгашкан. Облустун борбору Талас шаарынан 32 ''км'' түштүк-ба&amp;shy;тыш тарапта. Жам&amp;shy;был темир жол бекети&amp;shy;нен (Казакстан) 90 ''км''. Кыштак 1882-жылы жа&amp;shy;наша жайгашкан Гне&amp;shy;денфельд, Гнаденталь, Кененненталь жана Ни&amp;shy;колайполь айылда&amp;shy;рынын кошулушунан пайда болгон. Деңиз деңгээлинен 1149 ''м'' бийик&amp;shy;тикте. Калкы 8270 (2022); негизинен мал-чарбасында жана дый&amp;shy;канчылыкта эмгекте&amp;shy;нет. Үч орто мектеп, 2 бала бакча, оорукана, дарыкана, маданият үйү, балдардын психо&amp;shy;неврологиялык жатак музыкалык мектеп-интерна&amp;shy;ты, чакан дүкөндөр, кафе-барлар бар. Кыш&amp;shy;такка жакын жерден акиташ кени чыгат. Улуу Ата Мекендик согушта курман бол&amp;shy;гондорго эстелик тур&amp;shy;гузулган. Бакай-Атанын план&amp;shy;далган түзүлүшүнө немистик шаар куруу мү&amp;shy;нөздүү; көчөлөрү түптүз, чатырлары тик. Кыштакта Советтер Союзунун Баатыры К. Г. ''Роденко'' туулган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%90%D1%88%D1%8B%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%91%D0%B5%D1%88%D0%BA%D0%B5%D0%BC%D0%BF%D0%B8%D1%80_%D1%83%D1%83%D0%BB%D1%83&diff=79866&oldid=79581 2026-04-17T11:42:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:42, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАКАЕВ '''Ашырбек Бешкемпир уулу [20. 12. 1948, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Чүй облусу]], Ворошилов (азыркы [[Аламүдүн]]) району, [[Таш-Дөбө айылы|Таш-Дөбө айы&amp;shy;лы]]] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>генерал-майор (2000). 1966–1967-жылдары Чаек эт комбинатында оператор, Фрунзе шаарындагы курулуш-монтаждоо колоннасында жумушчу, 1967–1970-жылдары Советтик Армиянын катарында курсант, 1970-жылы СССР ИИМдин Оржоникидзе аскердик-командалык окуу жайын (1970), Целиноград мамлекеттик педагогикалык институтунун филоло&amp;shy;гия факультетин (1985), КУУнун юридика факультетин (1999) бүт&amp;shy;көн. 1975–1987-жылдарда Алматы шаарында взвод командири, баш&amp;shy;кы полктун командири, Ка&amp;shy;закстандын ички аскерлер  штабынын начальнигинин орун басары жана республикалык гвар&amp;shy;диясынын аскердик күжүр&amp;shy;мөн даярдык бөлүмүнүн на-</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАКАЕВ '''Ашырбек Бешкемпир уулу [20. 12. 1948, [[СССР]], [[Кыргыз ССРи]], [[Чүй облусу]], Ворошилов (азыркы [[Аламүдүн]]) району, [[Таш-Дөбө айылы|Таш-Дөбө айы&amp;shy;лы]]] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>генерал-майор (2000). 1966–1967-жылдары Чаек эт комбинатында оператор, Фрунзе шаарындагы курулуш-монтаждоо колоннасында жумушчу, 1967–1970-жылдары Советтик Армиянын катарында курсант, 1970-жылы СССР ИИМдин Оржоникидзе аскердик-командалык окуу жайын (1970), Целиноград мамлекеттик педагогикалык институтунун филоло&amp;shy;гия факультетин (1985), КУУнун юридика факультетин (1999) бүт&amp;shy;көн. 1975–1987-жылдарда Алматы шаарында взвод командири, баш&amp;shy;кы полктун командири, Ка&amp;shy;закстандын ички аскерлер  штабынын начальнигинин орун басары жана республикалык гвар&amp;shy;диясынын аскердик күжүр&amp;shy;мөн даярдык бөлүмүнүн на-</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАКАЕВ28.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАКАЕВ28.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чальниги. 1987–1988-жылдары [[Афганстан]]да аскердик улук кеңешчи, партиялык уюмдун катчысынын орун басары. 1995<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-</del>1997-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министлиги|Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлиги]]нин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алыдндагы </del>ички аскерлер ко&amp;shy;мандачысынын 1-орун басары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>штаб начальни&amp;shy;ги, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1997-1999</del>-жылдарда [[Ош]], [[Жалал-Абад]] облустарында аскер бөлүктөрүнүн курамын камтыган 3-бригаданы уюштурган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>анын командири, 1999-жылдан КР ИИМдин ички аскерлер командачысы. 1999-жылы ал жетектеген ички аскерлердин курама «Шер» отряды Баткен аймагында террорчуларга каршы согуштук аракеттерде күжүрмөндүгү менен айырмаланган. Бакаев<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>көптөгөн макала, моногра&amp;shy;фиялардын жана [[Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү]]ндө пай&amp;shy;даланылып жаткан 100дөн ашык аскердик тер&amp;shy;миндердин автору. «СССР Куралдуу Күчтөрүндө Ата мекенге кызмат кылгандыгы үчүн» 1-, 2-, 3-даражадагы, Афганстандын 1-даражадагы Алтын жылдыз, Россиянын «Ата мекен алдындагы сиңирген эмгеги үчүн», 1-даражадагы «Улуу Пётр» ордендери жана медалдар,  Эрдик медалы менен сыйланган. КРдин Өкмөтүнүн Алтын дипломунун лауреаты (2003). Самбо федерациясынын ардактуу президенти.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>чальниги. 1987–1988-жылдары [[Афганстан]]да аскердик улук кеңешчи, партиялык уюмдун катчысынын орун басары. 1995 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1997-жылдарда [[Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министлиги|Кыргыз Республикасынын Ички Иштер министрлиги]]нин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">алдындагы </ins>ички аскерлер ко&amp;shy;мандачысынын 1-орун басары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>штаб начальни&amp;shy;ги, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1997–1999</ins>-жылдарда [[Ош]], [[Жалал-Абад]] облустарында аскер бөлүктөрүнүн курамын камтыган 3-бригаданы уюштурган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>анын командири, 1999-жылдан КР ИИМдин ички аскерлер командачысы. 1999-жылы ал жетектеген ички аскерлердин курама «Шер» отряды Баткен аймагында террорчуларга каршы согуштук аракеттерде күжүрмөндүгү менен айырмаланган. Бакаев <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>көптөгөн макала, моногра&amp;shy;фиялардын жана [[Кыргыз Республикасынын Куралдуу Күчтөрү]]ндө пай&amp;shy;даланылып жаткан 100дөн ашык аскердик тер&amp;shy;миндердин автору. «СССР Куралдуу Күчтөрүндө Ата мекенге кызмат кылгандыгы үчүн» 1-, 2-, 3-даражадагы, Афганстандын 1-даражадагы Алтын жылдыз, Россиянын «Ата мекен алдындагы сиңирген эмгеги үчүн», 1-даражадагы «Улуу Пётр» ордендери жана медалдар,  Эрдик медалы менен сыйланган. КРдин Өкмөтүнүн Алтын дипломунун лауреаты (2003). Самбо федерациясынын ардактуу президенти.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A3%D0%99%D0%93%D0%A3%D0%A0_%D0%A2%D0%98%D0%9B%D0%98&diff=79865&oldid=29674 2026-04-17T11:37:44Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:37, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-multi" lang="ky">(One intermediate revision by the same user not shown)</td></tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ УЙГУР ТИЛИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>орхон түрктөрүнүн, башкача айтканда байыркы огуздардын тилине жакын тил; байыркы жазуу эстеликтери бар жазма тилдердин бири. Бул тилде орхон тамгасы менен ташка чегилген байыркы эстелик (Селенга боюнан табылган), <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5-8</del>-кылымдардагы байыркы уйгур тамгасы менен жазылган манихей-уйгур, будда-уйгур сы&amp;shy;яктуу диний маанидеги чыгармалардын котормолору (манускрипти), <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10-15</del>-кылымдардагы араб тамгасы менен жазылган мусулман-уйгур эстеликтери бар. Байыркы уйгур тилинин  фонетикалык түзүлүшү үчүн и-е, д-т, с-ш тыбыштарынын алмашуулары мүнөздүү. Анда катар муундардын чегинде лт, рт, нт ты&amp;shy;быш айкаштары келет (болтумуз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>болдук, бил&amp;shy;тимиз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>билдик). Байыркы уйгур тилинин грамматикалык түзүлү&amp;shy;шүндө атоочтуктун байыркы (-ма: йор-ыг-ма - бараткан) жана тангыч формасы (-матын, -метин, -мэтин: билмэтин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>билбестен) учурайт. Лексикасында байыркы иран, араб тилдеринин эле&amp;shy;менттери  бар.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ УЙГУР ТИЛИ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>орхон түрктөрүнүн, башкача айтканда байыркы огуздардын тилине жакын тил; байыркы жазуу эстеликтери бар жазма тилдердин бири. Бул тилде орхон тамгасы менен ташка чегилген байыркы эстелик (Селенга боюнан табылган), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5–8</ins>-кылымдардагы байыркы уйгур тамгасы менен жазылган манихей-уйгур, будда-уйгур сы&amp;shy;яктуу диний маанидеги чыгармалардын котормолору (манускрипти), <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10–15</ins>-кылымдардагы араб тамгасы менен жазылган мусулман-уйгур эстеликтери бар. Байыркы уйгур тилинин  фонетикалык түзүлүшү үчүн и-е, д-т, с-ш тыбыштарынын алмашуулары мүнөздүү. Анда катар муундардын чегинде лт, рт, нт ты&amp;shy;быш айкаштары келет (болтумуз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>болдук, бил&amp;shy;тимиз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>билдик). Байыркы уйгур тилинин грамматикалык түзүлү&amp;shy;шүндө атоочтуктун байыркы (-ма: йор-ыг-ма - бараткан) жана тангыч формасы (-матын, -метин, -мэтин: билмэтин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>билбестен) учурайт. Лексикасында байыркы иран, араб тилдеринин эле&amp;shy;менттери  бар.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: ''Малов С. Е.'' Памятники древнетюркской письменности. М.-Л., 1951; ''Баскаков Н. А.'' Тюркские языки. М., 1960; ''Насилов В. М.'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Древнеуйгурский </del>язык. М., 1963. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: ''Малов С. Е.'' Памятники древнетюркской письменности. М.-Л., 1951; ''Баскаков Н. А.'' Тюркские языки. М., 1960; ''Насилов В. М.'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Древне уйгурский </ins>язык. М., 1963. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9A%D0%90%D0%95%D0%92_%D0%90%D0%BD%D0%B0%D1%80%D0%B1%D0%B5%D0%BA_%D0%9A%D1%83%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=79863&oldid=15685 2026-04-17T11:29:55Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:29, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-multi" lang="ky">(One intermediate revision by the same user not shown)</td></tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАКАЕВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> Анарбек Курамаевич</del>''' (27. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>. 1950, Чүй облусу, Кемин району, Актүз шаарчасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- 7</del>.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>.1998, Бишкек) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>генерал-лейтенант (1995). Философия илимдеринин кандидаты. 1972-жылы Казак мамлекеттик университетин бүткөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1972-74</del>-жылдарда КММИнин философия кафедрасында окутуучу, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1977-81</del>-жылдарда Кыргыз ССР&lt;br&gt;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАКАЕВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Анарбек Курамаевич </ins>(27. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">04</ins>. 1950, Чүй облусу, Кемин району, Актүз шаарчасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– 07</ins>.<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">01</ins>.1998, Бишкек) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>генерал-лейтенант (1995). Философия илимдеринин кандидаты. 1972-жылы Казак мамлекеттик университетин бүткөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1972–1974</ins>-жылдарда КММИнин философия кафедрасында окутуучу, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1977–1981</ins>-жылдарда Кыргыз ССР&lt;br&gt;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАКАЕВ 127.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАКАЕВ 127.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ИАнын аспирантурасын бүтүрүп, Философия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>укук институтунда илимий кызмат&amp;shy;кер, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">окумуштуу-секретарь</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1981-85</del>-жылдарда Кыргызстанн КП Фрун&amp;shy;зе шааркомунда инструк&amp;shy;тор, бөлүм башчысынын орун басары, бөлүм башчы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1985-88</del>-жылдарда Кыргызстан КП БКнын аппаратында инспек&amp;shy;тор, бөлүм башчысынын 1-орун басары, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1988-91</del>-жылдарда КПСС БКнын (Москва) аппаратында эмгектенген. 1991-жылы КРдин элге билим берүү министри, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1991-95</del>-жылдарда КРдин мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1995-96</del>-жылдарда КРдин мамлекеттик улуттук коопсуздук комитетинин төрагасы, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1996-97</del>-жылдарда КРдин улуттук коопсуздук министри бо&amp;shy;луп иштеген. Даңк медалы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ИАнын аспирантурасын бүтүрүп, Философия <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>укук институтунда илимий кызмат&amp;shy;кер, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">окумуштуу–секретарь</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1981–1985</ins>-жылдарда Кыргызстанн КП Фрун&amp;shy;зе шааркомунда инструк&amp;shy;тор, бөлүм башчысынын орун басары, бөлүм башчы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1985–1988</ins>-жылдарда Кыргызстан КП БКнын аппаратында инспек&amp;shy;тор, бөлүм башчысынын 1-орун басары, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1988–1991</ins>-жылдарда КПСС БКнын (Москва) аппаратында эмгектенген. 1991-жылы КРдин элге билим берүү министри, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1991–1995</ins>-жылдарда КРдин мамлекеттик коопсуздук комитетинин төрагасы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1995–1996</ins>-жылдарда КРдин мамлекеттик улуттук коопсуздук комитетинин төрагасы, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1996–1997</ins>-жылдарда КРдин улуттук коопсуздук министри бо&amp;shy;луп иштеген. Даңк медалы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9A%D0%90_%D0%96%D0%90%D0%9B%D0%91%D0%AB%D0%A0%D0%90%D0%9A&diff=79861&oldid=15676 2026-04-17T11:23:47Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:23, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАКА ЖАЛБЫРАК '''(<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ріапіадо</del>) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>өсүмдүктөрдүн бака жалбырактар тукумунун уруусу. 260 түрү бар. Түндүк  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Түштүк  жарым шарлардын мээлүүн алкагында таралган, кээ бир түрлөрү гана тро&amp;shy;пикте кездешет. Көпчүлүгү көп жылдык чөп, бир жылдыгы да бар, мисалы, лузитан бака жалбырагы  же коён жалбырагы Батыш Жер Ортолук деңиз жээгин&amp;shy;де, Батыш Азияда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Түштүк  Америкада таралган. Түндүк Африка чөлдөрүндө өзгөчө бадал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>мавритан бака жалбырагы өсөт. Кыргызстанда  өскөн 10 түрү чөп, тамы&amp;shy;ры чачы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>өзөк. Жал&amp;shy;бырагы кезектешип жайгашат. Айрымдары&amp;shy;нын сабагы кыска, жер&amp;shy;ден араң чыгып турат.  Тамыр жалбырагы жа&amp;shy;зы, жарыш тарамыш&amp;shy;туу, узун саптуу. Гүлү  майда, көрксүз, жа&amp;shy;шыл, топ гүлү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>башча  же машак. Мөмөсү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>ку&amp;shy;туча же жаңгакча. Жол  жээгинде, шалбаада,</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАКА ЖАЛБЫРАК '''(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ріаntаgо</ins>) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>өсүмдүктөрдүн бака жалбырактар тукумунун уруусу. 260 түрү бар. Түндүк  <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Түштүк  жарым шарлардын мээлүүн алкагында таралган, кээ бир түрлөрү гана тро&amp;shy;пикте кездешет. Көпчүлүгү көп жылдык чөп, бир жылдыгы да бар, мисалы, лузитан бака жалбырагы  же коён жалбырагы Батыш Жер Ортолук деңиз жээгин&amp;shy;де, Батыш Азияда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Түштүк  Америкада таралган. Түндүк Африка чөлдөрүндө өзгөчө бадал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>мавритан бака жалбырагы өсөт. Кыргызстанда  өскөн 10 түрү чөп, тамы&amp;shy;ры чачы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>өзөк. Жал&amp;shy;бырагы кезектешип жайгашат. Айрымдары&amp;shy;нын сабагы кыска, жер&amp;shy;ден араң чыгып турат.  Тамыр жалбырагы жа&amp;shy;зы, жарыш тарамыш&amp;shy;туу, узун саптуу. Гүлү  майда, көрксүз, жа&amp;shy;шыл, топ гүлү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>башча  же машак. Мөмөсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>ку&amp;shy;туча же жаңгакча. Жол  жээгинде, шалбаада,</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАКАЖАЛБЫРАК29.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАКАЖАЛБЫРАК29.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>кумдак жерде, боздоңдо өсөт. Маңызынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>уругунун дарылык касиети бар. Кыргызстандын бардык өрөөндөрүндө, тоолорунда жолугат.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>кумдак жерде, боздоңдо өсөт. Маңызынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>уругунун дарылык касиети бар. Кыргызстандын бардык өрөөндөрүндө, тоолорунда жолугат.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Т. Шалпыков.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Т. Шалпыков.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9A-%D0%9F%D0%90%D0%A0%D0%9A_%D0%98%D0%A1%D0%9A%D0%A3%D0%A1%D0%A1%D0%A2%D0%92%D0%9E%D0%A1%D0%A3&diff=79860&oldid=15650 2026-04-17T11:18:28Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:18, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАК-ПАРК ИСКУССТВОСУ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>жашылдандырыл&amp;shy;ган аймактарды түзүү жумушу. Ал бак, парк жана башкаларды пландоону, өсүмдүктөрдү климатка жана топуракка жараша тандоону, жолдор, көлмөлөр, айкел жана башкалар менен ай&amp;shy;калышта жай&amp;shy;гаштырууну жана топтоону ичине камтыйт. Парк&amp;shy;тын негизги түр&amp;shy;лөрү: тектирлүү (тепкичтүү жана каскаддуу участкалары түрдүү деңгээлде жайга&amp;shy;шат), регулярдуу «француздук» (геометриялык туура формадагы боскеттер, партерлер, көлмөлөр жана аллеялардан турат), пейзаждык «англистик» (көк жайык аянттар, ийри-буйру жалгыз аяк жолдор, суулар, көлмөлөрдөн турган табигый ландшафт сымал композициялар), миниатюралык бактар (байыркы римдик перистилдеги короолор&amp;shy;догу испан-мавритандык типтеги бактар; япон бактары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>суу, өсүмдүк, таштан турган символ&amp;shy;дуу композициялар). Бак-парк искусствосунун XX кылымдагы максаты <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>турак жайды жаратылышка жакында&amp;shy;туу. Бишкектеги Кара жыгач багы, Достук паркы, Жаш Гвардия, Эркиндик бульварлары ма&amp;shy;даний жана эстетикалык талаптарга жооп берет.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАК-ПАРК ИСКУССТВОСУ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">–  </ins>жашылдандырыл&amp;shy;ган аймактарды түзүү жумушу. Ал бак, парк жана башкаларды пландоону, өсүмдүктөрдү климатка жана топуракка жараша тандоону, жолдор, көлмөлөр, айкел жана башкалар менен ай&amp;shy;калышта жай&amp;shy;гаштырууну жана топтоону ичине камтыйт. Парк&amp;shy;тын негизги түр&amp;shy;лөрү: тектирлүү (тепкичтүү жана каскаддуу участкалары түрдүү деңгээлде жайга&amp;shy;шат), регулярдуу «француздук» (геометриялык туура формадагы боскеттер, партерлер, көлмөлөр жана аллеялардан турат), пейзаждык «англистик» (көк жайык аянттар, ийри-буйру жалгыз аяк жолдор, суулар, көлмөлөрдөн турган табигый ландшафт сымал композициялар), миниатюралык бактар (байыркы римдик перистилдеги короолор&amp;shy;догу испан-мавритандык типтеги бактар; япон бактары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>суу, өсүмдүк, таштан турган символ&amp;shy;дуу композициялар). Бак-парк искусствосунун XX кылымдагы максаты <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>турак жайды жаратылышка жакында&amp;shy;туу. Бишкектеги Кара жыгач багы, Достук паркы, Жаш Гвардия, Эркиндик бульварлары ма&amp;shy;даний жана эстетикалык талаптарга жооп берет.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАК-ПАРК ИСКУССТВОСУ40.png | thumb | Эркиндик бульва&amp;shy;ры <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>бак-шактуу</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАК-ПАРК ИСКУССТВОСУ40.png | thumb | Эркиндик бульва&amp;shy;ры <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>бак-шактуу көчө.]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>көчө.]]</div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>  [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%9A&diff=79859&oldid=14806 2026-04-17T11:16:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:16, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАК ''', <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Мөмө багы''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАК''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара:  </ins>''Мөмө багы''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9B%D0%90%D0%9D%D0%A3%D0%A3&diff=79858&oldid=14800 2026-04-17T11:15:42Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:15, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРЛАНУУ ''', <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Акклиматизация. '' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРЛАНУУ''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара:  </ins>''Акклиматизация. '' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A7%D0%A3%D0%A1%D0%A2_%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=79857&oldid=15675 2026-04-17T11:15:06Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:15, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Чуст.jpg|thumb|Белгилүү чуст бычактары]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Файл:Чуст.jpg|thumb|Белгилүү чуст бычактары]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ЧУСТ МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ. '''  Фергана өрөөнүндө кен-байлыктардын молдугу металл өндүрүү жана андан буюмдарды жасоонун жогорку деңгээлде өнүгүшүнө мүмкүнчүлүк түзгөн. Фергананын Тентек-Сай, Капыр-Рават, Төө-Моюн деген жерлеринен жез алынган. Болжолу, Чуст тургундары Чаткал тоо кыркасынын түштүк этегинен, Гава дарыясынын өрөөнүнөн жезди казып алышкан. Өзгөчө Фергана тоо кыркасында калай кенинин болушу металл өндүрүүгө жак&amp;shy;шы шарт түзгөн. Чуст жана Дальверзин эстелик&amp;shy;теринен металл өндүрүүнүн кыйла деңгээлин чагылдырган металл уюткулары, шлак, татаал түзүлүштөгү кооздуктарды куюш үчүн даярдал&amp;shy;ган таш калып табылган. Чуст маданиятына таан&amp;shy;дык металл буюмдарынын көпчүлүгү колодон куюлган. Ошондой эле калай, мышьяк кошулган буюм&amp;shy;дар да кездешет. Фергана өрөөнүндө колого коргошун, висмут, сурьма кошулуп даярдалган буюмдардын болушу мүнөздүү. Колодон эмгек шаймандары (орок, көзөөч, бычак жана башкалар), согуш&amp;shy;тук куралдар (найзанын башы, жаанын жебе&amp;shy;си), ат жабдыктар (ооздук жана анын төңөлүгү), кооздук жана тиричилик буюмдары (күзгү, шуру, асынып жүрүүчү кооздуктар) жасалган. Ошол эле учурда жерди иштетүү үчүн колдонулуучу таш кетмендер, орок сымал таш бычактар, жар&amp;shy;гылчактар, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кенташты </del>(руданы) майдалоо үчүн пайдаланылуучу таш балкалар кездешкен, ошондой эле металл буюмдарды куюш үчүн чегип даярдалган калыптар, чопо идиштердин бетин жылма&amp;shy;лоочу таштар, металл курчутуучу бүлөөлөр, чок&amp;shy;мордун башы катары колдонулуучу таштар табылган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ЧУСТ МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ. '''  Фергана өрөөнүндө кен-байлыктардын молдугу металл өндүрүү жана андан буюмдарды жасоонун жогорку деңгээлде өнүгүшүнө мүмкүнчүлүк түзгөн. Фергананын Тентек-Сай, Капыр-Рават, Төө-Моюн деген жерлеринен жез алынган. Болжолу, Чуст тургундары Чаткал тоо кыркасынын түштүк этегинен, Гава дарыясынын өрөөнүнөн жезди казып алышкан. Өзгөчө Фергана тоо кыркасында калай кенинин болушу металл өндүрүүгө жак&amp;shy;шы шарт түзгөн. Чуст жана Дальверзин эстелик&amp;shy;теринен металл өндүрүүнүн кыйла деңгээлин чагылдырган металл уюткулары, шлак, татаал түзүлүштөгү кооздуктарды куюш үчүн даярдал&amp;shy;ган таш калып табылган. Чуст маданиятына таан&amp;shy;дык металл буюмдарынын көпчүлүгү колодон куюлган. Ошондой эле калай, мышьяк кошулган буюм&amp;shy;дар да кездешет. Фергана өрөөнүндө колого коргошун, висмут, сурьма кошулуп даярдалган буюмдардын болушу мүнөздүү. Колодон эмгек шаймандары (орок, көзөөч, бычак жана башкалар), согуш&amp;shy;тук куралдар (найзанын башы, жаанын жебе&amp;shy;си), ат жабдыктар (ооздук жана анын төңөлүгү), кооздук жана тиричилик буюмдары (күзгү, шуру, асынып жүрүүчү кооздуктар) жасалган. Ошол эле учурда жерди иштетүү үчүн колдонулуучу таш кетмендер, орок сымал таш бычактар, жар&amp;shy;гылчактар, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кен ташты </ins>(руданы) майдалоо үчүн пайдаланылуучу таш балкалар кездешкен, ошондой эле металл буюмдарды куюш үчүн чегип даярдалган калыптар, чопо идиштердин бетин жылма&amp;shy;лоочу таштар, металл курчутуучу бүлөөлөр, чок&amp;shy;мордун башы катары колдонулуучу таштар табылган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Табалдиев.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Табалдиев.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A3%D0%99%D0%93%D0%A3%D0%A0_%D0%96%D0%90%D0%97%D0%A3%D0%A3%D0%A1%D0%A3&diff=79856&oldid=29673 2026-04-17T11:12:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:12, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ УЙГУР ЖАЗУУСУ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>байыркы ор&amp;shy;хон-енисей жазуусунун негизинде түзүлгөн ташка чегип жазууга ылайыктуу рун жазуусу (Селенга дарыясынын боюнан табылган байыркы эстеликтер). Байыркы уйгур жазуусу арамей жазуусунун негизинде өнүккөн согда жазуу системасын өздөштүрүү аркылуу түзүлгөн. Жазуу жогортон төмөн карай жазылган. Байыркы уйгур жазуусунда манихей жана будда диний адабияттарынын котормолору, чарбалык, укук&amp;shy;тук документтеринин үлгүлөрү сакталып калган.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ УЙГУР ЖАЗУУСУ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>байыркы ор&amp;shy;хон-енисей жазуусунун негизинде түзүлгөн ташка чегип жазууга ылайыктуу рун жазуусу (Селенга дарыясынын боюнан табылган байыркы эстеликтер). Байыркы уйгур жазуусу арамей жазуусунун негизинде өнүккөн согда жазуу системасын өздөштүрүү аркылуу түзүлгөн. Жазуу жогортон төмөн карай жазылган. Байыркы уйгур жазуусунда манихей жана будда диний адабияттарынын котормолору, чарбалык, укук&amp;shy;тук документтеринин үлгүлөрү сакталып калган.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D2%AE%D0%A0%D0%9A_%D0%A2%D0%98%D0%9B%D0%94%D0%95%D0%A0%D0%98&diff=79855&oldid=34596 2026-04-17T11:11:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:11, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ТҮРК ТИЛДЕРИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Азиядагы көптөгөн түрк элдеринин тили. Байыркы  түрк тилдерин мүнөздөгөн жазма эстеликтер Орхон, Енисей дарыяларынын боюнда, Кыргызстаннда Кочкор, Талас өрөөндөрүндө сак&amp;shy;талып калган. Бул тилдердин өзгөчөлүктөрү катары сөз башында: б-м, м-б, э-и, ш-с, с-ш, б-п, сөз ортосунда же аягында: р-й, й-з, р-т, з-с тыбыштарынын шайкеш келүүсү мүнөздүү бол&amp;shy;гон. Мисалы, бен-мен, биң-миң, баңа-мага, беш&amp;shy;бис - беш, таб-тап, ыд-ыт - жибер, бедиз-бедис, кооз, көркөм жана башка ушул сыяктуу. Грамматикасында да азыркы тилдерге салыштырмалуу жөндөмө мүчөлөрдө айырмачылыктар болгон. Мисалы, сиз+е-сизге, бар+мыш-барган, күмүш+иг&amp;shy;-күмүштү, кызым+ын - кызымды жана башка ушул сыяктуу. .Байыркы  түрк тилдерине VI–X кылымдарга тиешелүү байыркы уйгур жазма эстеликтери, X–XIII кылымдардагы манихей-уй&amp;shy;гур, будда-уйгур жана Караханиддер доорундагы араб тамгасындагы түрк жазма эстеликтери ки&amp;shy;рет. Фонетикалык, грамматикалык жана лексикалык өзгөчө&amp;shy;лүктөр негизинен азыркы түрк тилдеринде сакталган. Азыркы түрк тилдеринин байыркы  түрк тилдеринен обочолоно башташы узак мезгилдин натыйжа&amp;shy;сы катары кабыл алынат. Аларда окшош жана жакындык белгилердин сакталышы азыркы түрк тилдеринде да бирдей эмес. Мисалы, байыркы  түрк тилдеринде үндүүлөрдүн ээрчишүүсү кыргыз, алтай, хакас, тыва тилдериндегидей болсо, огуз тобундагы түрк тилдеринде атоочтуктун -мыш, -миш формалары башка түрк тилдеринде -ган, -ген формалары менен берилген.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ТҮРК ТИЛДЕРИ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Азиядагы көптөгөн түрк элдеринин тили. Байыркы  түрк тилдерин мүнөздөгөн жазма эстеликтер Орхон, Енисей дарыяларынын боюнда, Кыргызстаннда Кочкор, Талас өрөөндөрүндө сак&amp;shy;талып калган. Бул тилдердин өзгөчөлүктөрү катары сөз башында: б-м, м-б, э-и, ш-с, с-ш, б-п, сөз ортосунда же аягында: р-й, й-з, р-т, з-с тыбыштарынын шайкеш келүүсү мүнөздүү бол&amp;shy;гон. Мисалы, бен-мен, биң-миң, баңа-мага, беш&amp;shy;бис - беш, таб-тап, ыд-ыт - жибер, бедиз-бедис, кооз, көркөм жана башка ушул сыяктуу. Грамматикасында да азыркы тилдерге салыштырмалуу жөндөмө мүчөлөрдө айырмачылыктар болгон. Мисалы, сиз+е-сизге, бар+мыш-барган, күмүш+иг&amp;shy;-күмүштү, кызым+ын - кызымды жана башка ушул сыяктуу. .Байыркы  түрк тилдерине VI–X кылымдарга тиешелүү байыркы уйгур жазма эстеликтери, X–XIII кылымдардагы манихей-уй&amp;shy;гур, будда-уйгур жана Караханиддер доорундагы араб тамгасындагы түрк жазма эстеликтери ки&amp;shy;рет. Фонетикалык, грамматикалык жана лексикалык өзгөчө&amp;shy;лүктөр негизинен азыркы түрк тилдеринде сакталган. Азыркы түрк тилдеринин байыркы  түрк тилдеринен обочолоно башташы узак мезгилдин натыйжа&amp;shy;сы катары кабыл алынат. Аларда окшош жана жакындык белгилердин сакталышы азыркы түрк тилдеринде да бирдей эмес. Мисалы, байыркы  түрк тилдеринде үндүүлөрдүн ээрчишүүсү кыргыз, алтай, хакас, тыва тилдериндегидей болсо, огуз тобундагы түрк тилдеринде атоочтуктун -мыш, -миш формалары башка түрк тилдеринде -ган, -ген формалары менен берилген.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;С. Сыдыков&#039;&#039;. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;С. Сыдыков&#039;&#039;. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D2%AE%D0%A0%D0%9A_%D0%96%D0%90%D0%97%D0%9C%D0%90_%D0%AD%D0%A1%D0%A2%D0%95%D0%9B%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98&diff=79854&oldid=15666 2026-04-17T11:07:58Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:07, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ТҮРК ЖАЗМА ЭСТЕЛИКТЕРИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>VI– XII кылымдардагы түрк уруулары менен элдерине тиешелүү жазма эстеликтер. Ташка, кагазга рун, уйгур, брахма, согду, манихей, сирия (эстрангело) жа&amp;shy;зуусунда араб тамгасы менен түрк тилинде жа&amp;shy;зылган баяндамалардан турат. Байыркы түрк жазма эстеликтерин не&amp;shy;гизинен рун жазмалары түзөт. Ал эрте орто кы&amp;shy;лымдарда Орхон, Енисей жээктеринде, Чыгыш Түркстан аймагындагы көчмөндөрдүн арасында жаралган. VI–VII кылымдарда Борбордук Азиянын түрк тилинде сүйлөгөн калктары, түрк кагандарына баш ий&amp;shy;ген элдер төмөнкү Волгадагы, Дон, Түндүк Кавказдагы түрк уруулары өз жазуулары катары колдонушкан. Алгач рун жазуулары бири бири менен байланышпаган 37 же 38 белгиден турган. Алар согду жазуусуна караганда жыгачка жана ташка түшүргөнгө жакшы ылайыкташкан. Рун жазмасы түрк ти&amp;shy;линин фонетикалык өз&amp;shy;гөчөлүктөрүн так берген. Үнсүз бел&amp;shy;гилер үндүү тамга&amp;shy;нын алды же арт жагына келишине жараша эки түрдө, оңдон солду карай горизон&amp;shy;талдык абалда жазылган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ТҮРК ЖАЗМА ЭСТЕЛИКТЕРИ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>VI– XII кылымдардагы түрк уруулары менен элдерине тиешелүү жазма эстеликтер. Ташка, кагазга рун, уйгур, брахма, согду, манихей, сирия (эстрангело) жа&amp;shy;зуусунда араб тамгасы менен түрк тилинде жа&amp;shy;зылган баяндамалардан турат. Байыркы түрк жазма эстеликтерин не&amp;shy;гизинен рун жазмалары түзөт. Ал эрте орто кы&amp;shy;лымдарда Орхон, Енисей жээктеринде, Чыгыш Түркстан аймагындагы көчмөндөрдүн арасында жаралган. VI–VII кылымдарда Борбордук Азиянын түрк тилинде сүйлөгөн калктары, түрк кагандарына баш ий&amp;shy;ген элдер төмөнкү Волгадагы, Дон, Түндүк Кавказдагы түрк уруулары өз жазуулары катары колдонушкан. Алгач рун жазуулары бири бири менен байланышпаган 37 же 38 белгиден турган. Алар согду жазуусуна караганда жыгачка жана ташка түшүргөнгө жакшы ылайыкташкан. Рун жазмасы түрк ти&amp;shy;линин фонетикалык өз&amp;shy;гөчөлүктөрүн так берген. Үнсүз бел&amp;shy;гилер үндүү тамга&amp;shy;нын алды же арт жагына келишине жараша эки түрдө, оңдон солду карай горизон&amp;shy;талдык абалда жазылган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЫРКЫ ТҮРК ЖАЗМА ЭСТЕЛИКТЕРИ26.png | thumb | Рун жазмалары менен баяндалган Тонйукукка арналган эстелик (VIII кылым, азыркы Моңголия аймагы).]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЫРКЫ ТҮРК ЖАЗМА ЭСТЕЛИКТЕРИ26.png | thumb | Рун жазмалары менен баяндалган Тонйукукка арналган эстелик (VIII кылым, азыркы Моңголия аймагы).]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ошондой эле тик жазыл&amp;shy;ган учурлары да кездешет. Алар гот же скандинавия рун жазуулары менен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">салышгырылып </del>изил&amp;shy;денген. Рун жазуулары деп аталып калышы ошол себептүү. Рун жазууларынын келип чыгышы жөнүндө окумуштуулардын арасында тө&amp;shy;мөндөгүдөй пикирлер бар: 1) ''кельт-гот'' уруула&amp;shy;рына таандык; 2) енисей кыргыздарынын жа&amp;shy;зуусу; 3) грек-гот алфавити менен түздөн-түз байланыштуу; 4) унутулган орус жазуусунун үл&amp;shy;гүсү; 5) аска бетине жазылган финн-угор там&amp;shy;галарынын үлгүсү; 6) гректин түндүк финикий, түштүк семит алфавиттери менен жакындыгы бар; 7) иран&amp;shy;дын тамгаларына окшоштугу бар; 8) грек алфа&amp;shy;витинин византиялык, эфталиттик формалары колдонулган; 9) биздин заманга чейинки VIII–V кылымдардагы Казакстан&amp;shy;дагы Ысык көрүстөнүндөгү ''«алтын адамдын»'' жанынан табылган күмүш табактын түбүндөгү жазуу байыркы түрк рун жазуусунун башаты; 10) С. Г. Кляшторныйдын пикиринде рун жазуу&amp;shy;су согду жазуусунун негизинде жаралган. Рун жазуусун негиздөөчүлөр согду алфавитинин тамгаларын жана ага мүнөздүү үндүү тамгаларды бел&amp;shy;гилөөдөн баш тартышып, силлабарий (муун эсе&amp;shy;бине жараша түзүлгөн сөз) иштеп чыгышкан. Ж. Клосондун изилдөөсү боюнча согду жазуусу&amp;shy;нан тышкары гректердин кол жазмага окшош ариби ортоперсия (пехлеви) жазуусу пайда&amp;shy;ланылган. Байыркы рун алфавитин VII–IX кылымдарда Орто Азиянын көптөгөн мамлекеттери пайдалан&amp;shy;ган. X кылымда рун жазуусу Моңголияда эски жазуу катары сакталган. Ал эми Енисейде, Алтайда, Орто Азиянын түндүк чыгышында X–XI кылымдарга чейин пайдаланган. С. Г. Кляшторный байыркы рун жазмасын колдонулганына, мезгилине, аймагына жана жанрына карата төмөндөгүдөй тизмектештирет: VIII–XI кылымдардагы Кыргыз каганды&amp;shy;гынын жазуулары (Енисей бою); VII–VIII кылымдардагы Чыгыш Түрк кагандыгынын жазуулары (Моңголия, Алтай);VIII–X кылымдардагы Курыкан уруу бирикмеси&amp;shy;нин жазуулары (Лена, Прибайкалье); VIII–IX кылымдардагы Уйгур кагандыгынын жазуулары (Моңголия); VIII кылымдагы Батыш Түрк кагандыгынын жазуулары (Жети-Суу, Фергана); Хазар кагандыгынын жазуулары (Таласта табылган жыгач таякчадагы жазуу); IX–X кылымдардагы Кимак мамлекетинин жазуулары. Жазуу эстеликтери жанры жагынан 6 топко бөлүнөт: 1) тарыхый-библиографикалык текст&amp;shy;тер; 2) эпиграфикалык лирика поэзиясы; 3) аска бетиндеги, таштардагы, курулуштардагы орчун&amp;shy;дуу окуяны белгилеген жазуу; 4) диний, адабий тексттер; 5) Дунхуандагы жана Мирандагы иш кагаздары; 6) тиричилик буюмдарындагы бел&amp;shy;гилер (буюм ээсинин ысмы, каалоо). VIII–XI кылымдарда Енисей боюнда жаралган рун жазуулары Талас&amp;shy;тагы жазуулар менен жакындыгын түркологдор баса белгилешет. Бул жазуулардын мүнөзүнө караганда атайын жазмакерлерден башка, калк&amp;shy;тын бир бөлүгү да аны жаза билишкен. Жазуу&amp;shy;ларда сөз чеберчилиги кыйла өздөштүрүлгөн.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ошондой эле тик жазыл&amp;shy;ган учурлары да кездешет. Алар гот же скандинавия рун жазуулары менен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">салыштырылып </ins>изил&amp;shy;денген. Рун жазуулары деп аталып калышы ошол себептүү. Рун жазууларынын келип чыгышы жөнүндө окумуштуулардын арасында тө&amp;shy;мөндөгүдөй пикирлер бар: 1) ''кельт-гот'' уруула&amp;shy;рына таандык; 2) енисей кыргыздарынын жа&amp;shy;зуусу; 3) грек-гот алфавити менен түздөн-түз байланыштуу; 4) унутулган орус жазуусунун үл&amp;shy;гүсү; 5) аска бетине жазылган финн-угор там&amp;shy;галарынын үлгүсү; 6) гректин түндүк финикий, түштүк семит алфавиттери менен жакындыгы бар; 7) иран&amp;shy;дын тамгаларына окшоштугу бар; 8) грек алфа&amp;shy;витинин византиялык, эфталиттик формалары колдонулган; 9) биздин заманга чейинки VIII–V кылымдардагы Казакстан&amp;shy;дагы Ысык көрүстөнүндөгү ''«алтын адамдын»'' жанынан табылган күмүш табактын түбүндөгү жазуу байыркы түрк рун жазуусунун башаты; 10) С. Г. Кляшторныйдын пикиринде рун жазуу&amp;shy;су согду жазуусунун негизинде жаралган. Рун жазуусун негиздөөчүлөр согду алфавитинин тамгаларын жана ага мүнөздүү үндүү тамгаларды бел&amp;shy;гилөөдөн баш тартышып, силлабарий (муун эсе&amp;shy;бине жараша түзүлгөн сөз) иштеп чыгышкан. Ж. Клосондун изилдөөсү боюнча согду жазуусу&amp;shy;нан тышкары гректердин кол жазмага окшош ариби ортоперсия (пехлеви) жазуусу пайда&amp;shy;ланылган. Байыркы рун алфавитин VII–IX кылымдарда Орто Азиянын көптөгөн мамлекеттери пайдалан&amp;shy;ган. X кылымда рун жазуусу Моңголияда эски жазуу катары сакталган. Ал эми Енисейде, Алтайда, Орто Азиянын түндүк чыгышында X–XI кылымдарга чейин пайдаланган. С. Г. Кляшторный байыркы рун жазмасын колдонулганына, мезгилине, аймагына жана жанрына карата төмөндөгүдөй тизмектештирет: VIII–XI кылымдардагы Кыргыз каганды&amp;shy;гынын жазуулары (Енисей бою); VII–VIII кылымдардагы Чыгыш Түрк кагандыгынын жазуулары (Моңголия, Алтай);VIII–X кылымдардагы Курыкан уруу бирикмеси&amp;shy;нин жазуулары (Лена, Прибайкалье); VIII–IX кылымдардагы Уйгур кагандыгынын жазуулары (Моңголия); VIII кылымдагы Батыш Түрк кагандыгынын жазуулары (Жети-Суу, Фергана); Хазар кагандыгынын жазуулары (Таласта табылган жыгач таякчадагы жазуу); IX–X кылымдардагы Кимак мамлекетинин жазуулары. Жазуу эстеликтери жанры жагынан 6 топко бөлүнөт: 1) тарыхый-библиографикалык текст&amp;shy;тер; 2) эпиграфикалык лирика поэзиясы; 3) аска бетиндеги, таштардагы, курулуштардагы орчун&amp;shy;дуу окуяны белгилеген жазуу; 4) диний, адабий тексттер; 5) Дунхуандагы жана Мирандагы иш кагаздары; 6) тиричилик буюмдарындагы бел&amp;shy;гилер (буюм ээсинин ысмы, каалоо). VIII–XI кылымдарда Енисей боюнда жаралган рун жазуулары Талас&amp;shy;тагы жазуулар менен жакындыгын түркологдор баса белгилешет. Бул жазуулардын мүнөзүнө караганда атайын жазмакерлерден башка, калк&amp;shy;тын бир бөлүгү да аны жаза билишкен. Жазуу&amp;shy;ларда сөз чеберчилиги кыйла өздөштүрүлгөн.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: ''Кляшторный С. Г.'' Древнетюркские рунические памятники как источник по истории средней Азии. М., 1964; ''Жумагулов Ч.'' Эпиграфические памятники Киргизии. Ф., 1988.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: ''Кляшторный С. Г.'' Древнетюркские рунические памятники как источник по истории средней Азии. М., 1964; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>''Жумагулов Ч.'' Эпиграфические памятники Киргизии. Ф., 1988.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Табалдиев.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Табалдиев.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A2%D0%9E%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D-%D0%9C%D0%95%D0%A2%D0%90%D0%9B%D0%9B_%D3%A8%D0%9D%D0%94%D2%AE%D0%A0%D2%AE%D0%A8%D2%AE&diff=79853&oldid=15664 2026-04-17T11:01:21Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">11:01, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ТОО КЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ '''К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кен казып алуу, металл эритүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>тиричиликке керектүү буюм&amp;shy;дарды жасоону өзүнө камтыган металл өндүрүшү байыркы мезгилден эле чарбанын негизги тар&amp;shy;магынын бирине айланган. Металл өндүрүшү коомдук мамилеге да таасирин тийгизет. Металл өндүрүшүнүн калыптанышы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>өнүгүшү ар кайсы аймакта жашаган уруулардын байланышын кеңейтип, товар алмашууга кеңири мүмкүнчү&amp;shy;лүктөрдү түзгөн. Окумуштуулардын пикири боюнча Кыргызстанда тоо кен өндүрүшү мустье доору&amp;shy;нан башталган. Байыркы адамдар таштын са&amp;shy;паттуу тектерин атайын издеп таап, курал жа&amp;shy;сашкан. Керектүү таш теги жайгашкан жерде байыркы адамдардын таш курал жасай турган жайы - устаканалары орун алган. Мындай ус&amp;shy;таканалар Түштүк Кыргызстандын Капчыгай, Юрташ&amp;shy;сай деген жерлеринен табылган. Бир тектүү, курч миздүү, курал жасаганга ылайыктуу таш теги байыркы адамдар тарабынан миңдеген жылдар бою пайдаланылган. Таш куралдарынан соң адамдар алгач жезди пайдаланышкан. Кенден жезди бөлүп алуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. 8-6</del>-миң, күмүш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>коргошунду колдонуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7-6</del>-миң, алтынды пай&amp;shy;далануу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>5-миң, колону колдонуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>4-миң жылдыктарга туура келет. Байыркы адамдар жез <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>калайдын куймасынан колону алышкан. Коло доорунда металл өндүрүп, ан&amp;shy;дан калыпка куюу жолу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сапаттуу эмгек ку&amp;shy;ралдарын жасашкан. Коло буюмдар чарбачы&amp;shy;лыкта, үй-тиричилигинде, согуш ишинде кеңири колдонулган. Чүй өрөөнүндө, Ысык-Көлдүн чыгышында, Кочкор өрөөнүндө табылган коло буюмдарынын кенчтери коло доорунда металл иштетүүнүн өзгөчө ыкмалары болгондугун да&amp;shy;лилдеген. Мындай археологиялык өзгөчөлүк «Жети-Суу металл иштетүү очогу» деп аталган. Чуст мад&amp;shy;аниятында коло күзгү, орок куя турган таш калып&amp;shy;тар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>курамына калай, мышьяк кошулган жез, коло буюмдары табылган. Кыргызстанда ба&amp;shy;йыркы мезгилден эле калай өндүрүү болгондугун Сары-Жаздагы Ат-Жайлоо, Жыланды деген жерлерден табылган эстеликтер ырастайт. Ба&amp;shy;йыркы мезгилден кен байлыкты кеңири иштет&amp;shy;кен жерлер Талас өрөөнүндө да көп ачылган. Коло доорунда коргошун өндүрүлгөн. Таш-Төбө көрүстөнүнөн табылган алтын жергиликтүү алтынга окшош болгон. Эрте темир доорунда Кыргызстанда&amp;shy;гы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тоокен </del>байлыктарын казуу кыйла өздөштү&amp;shy;рүлгөн. Археологиялык маалыматтар темир, күмүш, алтын, коргошун, калай, сымап, цинк, туз кенде&amp;shy;ри иштетилгендиги жөнүндө даректүү кабарларды берет. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9-10</del>-кылымдардагы кытай жазма булактарында кыргыздарда алтын, темир, калай болгондугу баяндалган. Алардан сапаттуу куралдар жаса&amp;shy;лып, түрктөргө сатышкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10-12</del>-кылымдарга таандык темир иштеткен көлөмдүү комплекс Балыкчы шаарына жакын жердеги Сары-Булуң жергесинде жайгашкан. Темирдин көп өлчөмдө иштети&amp;shy;лиши Жумгал жергесиндеги орто кылымдарга таандык Түгөл-Сай шаарчасынан баамдоого болот. Талас өрөөнүндөгү Киров суу сактагычы турган жердеги ''Садыр Коргон шаар калдыгынан'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9- 12</del>-кылымдарга тиешелүү 70тен ашуун кен казган жер&amp;shy;лердин орду табылган. Бул жерде биринчи ке&amp;shy;зекте күмүш казылып алынган. Кыргызстанда металл өндүрүшүнө байланыштуу жер-суу аталыштары арбын кездешет.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ТОО КЕН-МЕТАЛЛ ӨНДҮРҮШҮ '''К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кен казып алуу, металл эритүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>тиричиликке керектүү буюм&amp;shy;дарды жасоону өзүнө камтыган металл өндүрүшү байыркы мезгилден эле чарбанын негизги тар&amp;shy;магынын бирине айланган. Металл өндүрүшү коомдук мамилеге да таасирин тийгизет. Металл өндүрүшүнүн калыптанышы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>өнүгүшү ар кайсы аймакта жашаган уруулардын байланышын кеңейтип, товар алмашууга кеңири мүмкүнчү&amp;shy;лүктөрдү түзгөн. Окумуштуулардын пикири боюнча Кыргызстанда тоо кен өндүрүшү мустье доору&amp;shy;нан башталган. Байыркы адамдар таштын са&amp;shy;паттуу тектерин атайын издеп таап, курал жа&amp;shy;сашкан. Керектүү таш теги жайгашкан жерде байыркы адамдардын таш курал жасай турган жайы - устаканалары орун алган. Мындай ус&amp;shy;таканалар Түштүк Кыргызстандын Капчыгай, Юрташ&amp;shy;сай деген жерлеринен табылган. Бир тектүү, курч миздүү, курал жасаганга ылайыктуу таш теги байыркы адамдар тарабынан миңдеген жылдар бою пайдаланылган. Таш куралдарынан соң адамдар алгач жезди пайдаланышкан. Кенден жезди бөлүп алуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин 8–6</ins>-миң, күмүш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>коргошунду колдонуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7–6</ins>-миң, алтынды пай&amp;shy;далануу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>5-миң, колону колдонуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>4-миң жылдыктарга туура келет. Байыркы адамдар жез <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>калайдын куймасынан колону алышкан. Коло доорунда металл өндүрүп, ан&amp;shy;дан калыпка куюу жолу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сапаттуу эмгек ку&amp;shy;ралдарын жасашкан. Коло буюмдар чарбачы&amp;shy;лыкта, үй-тиричилигинде, согуш ишинде кеңири колдонулган. Чүй өрөөнүндө, Ысык-Көлдүн чыгышында, Кочкор өрөөнүндө табылган коло буюмдарынын кенчтери коло доорунда металл иштетүүнүн өзгөчө ыкмалары болгондугун да&amp;shy;лилдеген. Мындай археологиялык өзгөчөлүк «Жети-Суу металл иштетүү очогу» деп аталган. Чуст мад&amp;shy;аниятында коло күзгү, орок куя турган таш калып&amp;shy;тар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>курамына калай, мышьяк кошулган жез, коло буюмдары табылган. Кыргызстанда ба&amp;shy;йыркы мезгилден эле калай өндүрүү болгондугун Сары-Жаздагы Ат-Жайлоо, Жыланды деген жерлерден табылган эстеликтер ырастайт. Ба&amp;shy;йыркы мезгилден кен байлыкты кеңири иштет&amp;shy;кен жерлер Талас өрөөнүндө да көп ачылган. Коло доорунда коргошун өндүрүлгөн. Таш-Төбө көрүстөнүнөн табылган алтын жергиликтүү алтынга окшош болгон. Эрте темир доорунда Кыргызстанда&amp;shy;гы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тоо кен </ins>байлыктарын казуу кыйла өздөштү&amp;shy;рүлгөн. Археологиялык маалыматтар темир, күмүш, алтын, коргошун, калай, сымап, цинк, туз кенде&amp;shy;ри иштетилгендиги жөнүндө даректүү кабарларды берет. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9–10</ins>-кылымдардагы кытай жазма булактарында кыргыздарда алтын, темир, калай болгондугу баяндалган. Алардан сапаттуу куралдар жаса&amp;shy;лып, түрктөргө сатышкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">10–12</ins>-кылымдарга таандык темир иштеткен көлөмдүү комплекс Балыкчы шаарына жакын жердеги Сары-Булуң жергесинде жайгашкан. Темирдин көп өлчөмдө иштети&amp;shy;лиши Жумгал жергесиндеги орто кылымдарга таандык Түгөл-Сай шаарчасынан баамдоого болот. Талас өрөөнүндөгү Киров суу сактагычы турган жердеги ''Садыр Коргон шаар калдыгынан'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9–12</ins>-кылымдарга тиешелүү 70тен ашуун кен казган жер&amp;shy;лердин орду табылган. Бул жерде биринчи ке&amp;shy;зекте күмүш казылып алынган. Кыргызстанда металл өндүрүшүнө байланыштуу жер-суу аталыштары арбын кездешет.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: История Киргизской ССР с древнейших времён. Ф., 1984. Т. I.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: История Киргизской ССР с древнейших времён. Ф., 1984. Т. I.</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%A1%D0%9B%D0%90%D0%92%D0%AF%D0%9D%D0%94%D0%90%D0%A0&diff=79852&oldid=15651 2026-04-17T10:54:40Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:54, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ СЛАВЯНДАР '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>инди-европа тилинде сүйлөгөн уруулардын тобу; борбордук, түштүк <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>чыгыш европалык азыркы славян элдеринин ата-бабалары. Байыркы славяндар тарыхый даректерде, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. 1-2</del>-кылымдарында «европалык Сарматия», Карпат <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Балтика деңизинин аралыгында, Чыгыш Германияда жашаган венеддер деген ат <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>белгилүү болгон. Алар тууралуу грек-рим <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>визан&amp;shy;тиялык тарыхчылар Тацит, Птолемей, Иордан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж. б-дын </del>эмгектеринен кездешет. Көпчүлүк оку&amp;shy;муштуулардын пикири боюнча Байыркы славяндар Висла дарыясынын чыгышынан орун алышкан. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. з-дын 2-4</del>-кылымдарында герман урууларынын (готтор, гепиддер) түш&amp;shy;түккө оошунан Байыркы славяндардын аймактык бүтүндүгү бу&amp;shy;зулуп, батыш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>чыгыш тарапка обочолонот. 5-кылымда ''хунндардын'' бийлиги кулагандан кийин, Байыркы славяндар түштүккө оошуп, Византия империясынын Балкан провинцияларына басып кире башташ&amp;shy;кан. Ошол учурда алар ант <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>склавин деген эки топко бөлүнөт. Балкан ж. а-н басып алуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бирге эле Борбордук <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Чыгыш Европадагы мур&amp;shy;дагы жерлери да алардын карамагында калган. 1-миң жылдыктын 2-жарымында славяндар мурда чыгыш балт <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>финн-угор урууларына тиешелүү болгон Жогорку Днепрди <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>анын батышын, ошондой эле Эльбанын төмөн жагын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Балтика деңизинин түштүк-батыш жээгин ээлеп алышкан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Европадагы эң ири этностук топко айланган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. з-дын </del>1-миң жылдыгынын аяк ченинде байыркы славян мамлекеттеринин пайда болушу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>орто кылымдагы славян элдери (поляктар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>чехтер, кийинчерээк словактар, словендер, сербдер, болгарлар, чыгыш славян&amp;shy;дарда байыркы орус эли) калыптана баштаган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ СЛАВЯНДАР '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>инди-европа тилинде сүйлөгөн уруулардын тобу; борбордук, түштүк <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>чыгыш европалык азыркы славян элдеринин ата-бабалары. Байыркы славяндар тарыхый даректерде, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин замандын 1–2</ins>-кылымдарында «европалык Сарматия», Карпат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Балтика деңизинин аралыгында, Чыгыш Германияда жашаган венеддер деген ат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>белгилүү болгон. Алар тууралуу грек-рим <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>визан&amp;shy;тиялык тарыхчылар Тацит, Птолемей, Иордан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана башкалардын </ins>эмгектеринен кездешет. Көпчүлүк оку&amp;shy;муштуулардын пикири боюнча Байыркы славяндар Висла дарыясынын чыгышынан орун алышкан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Биздин замандын 2–4</ins>-кылымдарында герман урууларынын (готтор, гепиддер) түш&amp;shy;түккө оошунан Байыркы славяндардын аймактык бүтүндүгү бу&amp;shy;зулуп, батыш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>чыгыш тарапка обочолонот. 5-кылымда ''хунндардын'' бийлиги кулагандан кийин, Байыркы славяндар түштүккө оошуп, Византия империясынын Балкан провинцияларына басып кире башташ&amp;shy;кан. Ошол учурда алар ант <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>склавин деген эки топко бөлүнөт. Балкан ж. а-н басып алуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бирге эле Борбордук <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Чыгыш Европадагы мур&amp;shy;дагы жерлери да алардын карамагында калган. 1-миң жылдыктын 2-жарымында славяндар мурда чыгыш балт <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>финн-угор урууларына тиешелүү болгон Жогорку Днепрди <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>анын батышын, ошондой эле Эльбанын төмөн жагын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Балтика деңизинин түштүк-батыш жээгин ээлеп алышкан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Европадагы эң ири этностук топко айланган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Биздин замандын </ins>1-миң жылдыгынын аяк ченинде байыркы славян мамлекеттеринин пайда болушу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>орто кылымдагы славян элдери (поляктар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>чехтер, кийинчерээк словактар, словендер, сербдер, болгарлар, чыгыш славян&amp;shy;дарда байыркы орус эли) калыптана баштаган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Седов В. В.&#039;&#039; Славяне в древности. М., 1994; &#039;&#039;Третьяков П. Н.&#039;&#039; Финно-угры, балты и славяне на Днепре и Волге. М.; Л., 1961.&lt;br&gt; [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: &#039;&#039;Седов В. В.&#039;&#039; Славяне в древности. М., 1994; &#039;&#039;Третьяков П. Н.&#039;&#039; Финно-угры, балты и славяне на Днепре и Волге. М.; Л., 1961.&lt;br&gt; [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%9C%D0%95%D0%97%D0%93%D0%98%D0%9B%D0%94%D0%95_%D0%9E%D0%A0%D0%A2%D0%9E_%D0%90%D0%97%D0%98%D0%AF%D0%94%D0%90_%D0%96%D0%90%D0%A8%D0%90%D0%93%D0%90%D0%9D_%D0%AD%D0%9B%D0%94%D0%95%D0%A0_%D0%96%D3%A8%D0%9D%D2%AE%D0%9D%D0%94%D3%A8_%D0%9C%D0%90%D0%90%D0%9B%D0%AB%D0%9C%D0%90%D0%A2%D0%A2%D0%90%D0%A0_%D0%96%D0%AB%D0%99%D0%9D%D0%90%D0%93%D0%AB&diff=79851&oldid=33327 2026-04-17T10:45:34Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:45, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ МЕЗГИЛДЕ ОРТО АЗИЯДА ЖАШАГАН ЭЛДЕР ЖӨНҮНДӨ МААЛЫМАТТАР ЖЫЙНАГЫ''' – [[Орто Азия]]да жашаган байыркы элдер тууралуу кытай жазма адабиятынан таңдалып, жыйнакталган орус чыгыш таануучусу Н. Я. [[Бичурин]]дин (1777–1853) котормосу. Баш-аягы үч томдон турган бул котормонун негизин автор [[Пекин]]де жүргөн жылдары (1808–1821) чогултулган [[Кытай тарыхый даректери]] түзгөн жана котормонун жарыкка чыгышына башкы себеп орус аскеринин Орто Азияны басып алууга даярдыгы болгон. Ага чейин орус аскер кызматчылары жана окумуштуулар Орто Азиянын тарыхы менен батыш изилдөөчүлөрү аркылуу таанышып келген. Анда саякатчы, кербенчи-соодагерлер ж.б. үзүл-кесил баяндарына таянган батыш (грек, рим ж.б.) тарыхчылары Орто Азиянын тарыхын ар башка нукта жарыялап келишкен. Ошондуктан түрдүү тыбыштарды колдонуу менен өлкө, улут, уруулардын аталышын туура эмес чечмелөө, тез-тез өзгөрүп кетиши жана жөө жомок, мифтерди чындыкка айландыруу аракетине байланыштуу түшүнүксүз учурлар көп кезиккен. [[Борбордук Азия]]дагы көчмөн уруулар тарабынан курулган зор империялар жана алардын бытырап, чакан ээликтерге чачырашы же кайрадан биригишине түрткү берген объективдүү-субъективдүү себептерди көрсөтүүгө изилдөөчүлөр алсыздык кылган. Ушул учурда дүйнөлүк саясий чөйрөнүн Орто Азиянын байыркы тарыхына кызыгуусу артып жаткан кез болуп, ага ылайык 1846-жылы Орус Илимдер академиясы Н. Я. (Иакинф) Бичуринге Орто Азия элдеринин тарыхын түзүүнү тапшырган. 1851-жылы котормо жарык көргөндөн кийин көчмөндөрдүн тигил же бул коомунун жаралып-өнүгүшү, тарыхый окуялардын бири-бирине байланышы же алардын хронологиясын так аныктоого кеңири мүмкүнчүлүк түзүлгөн. Мурунку котормолорго салыштырмалуу көлөмү жана тексттердин сөзмө-сөз так колдонушу, титулдардын мааниси, сөздөрдүн муунга бөлүнүшү боюнча биринчи жолу жөнөкөй, жаңыча ыкмалар колдонулгандыктан, алгач учурунда эле коомчулуктун кызуу талкуусун жараткан. Орто Азия жана [[Кыргызстан]]дын тарыхын изилдешкен Н. А. [[Аристов]], В. В. [[Бартольд]], А. Н. [[Бернштам]] сыяктуу ж.б. белгилүү окумуштуулар ага чоң баа берип, өз эмгектеринде кеңири пайдаланышкан. Котормолор негизинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б.з.ч. </del>2-кылымдан баштап <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б.з. </del>IX кылымдын ортосуна чейинки узак мезгилди камтыганы менен ичинен легендарлуу мүнөздөгү байыркы [[гунндар]] жана [[түрктөр]]дүн чыгышы, ошондой эле X кылымга тиешелүү кидандар жөнүндө маалыматтарды да табууга болот. Байыркы мезгилде Орто Азияны мекендеген элдер тууралуу маалыматтарды автор негизинен <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б.з.ч. </del>109–91-жылдары жазылган [[Сыма Цян]]дын «[[Тарыхый жазмалар]]» (Ши цзи), [[Байыркы Хань]] (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б.з.ч. 202–б.з. </del>25), Соңку Хань (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б.з. </del>25–265), Цзинь (265–420), Түндүк жана Вэй (386–581), Суй (581–618), Тан (618–907) династияларынын тарыхынан алыган. Үч томдук жыйнактын 1-бөлүмү орто-азиялык байыркы эл – гунн (азыркы окулушу сюнну), экинчи жана үчүнчү бөлүмү тунгус менен түрк ([[ашина]]) урууларына арналган. Тан тарыхынан алынган котормолордо Батыш түрк кагандыгынын кагандары, алардын ичинде кыргыздар (кара: [[Байыркы кыргыздар]]) жөнүндө сейрек болсо да, илимий маанидеги өтө баалуу маалыматтар кезигет. Котормонун негизги бөлүгү Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясынын Тарых жана Маданий мурас институтунун колдоосу менен 2016-жылы кыргыз тилине которулган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ МЕЗГИЛДЕ ОРТО АЗИЯДА ЖАШАГАН ЭЛДЕР ЖӨНҮНДӨ МААЛЫМАТТАР ЖЫЙНАГЫ''' – [[Орто Азия]]да жашаган байыркы элдер тууралуу кытай жазма адабиятынан таңдалып, жыйнакталган орус чыгыш таануучусу Н. Я. [[Бичурин]]дин (1777–1853) котормосу. Баш-аягы үч томдон турган бул котормонун негизин автор [[Пекин]]де жүргөн жылдары (1808–1821) чогултулган [[Кытай тарыхый даректери]] түзгөн жана котормонун жарыкка чыгышына башкы себеп орус аскеринин Орто Азияны басып алууга даярдыгы болгон. Ага чейин орус аскер кызматчылары жана окумуштуулар Орто Азиянын тарыхы менен батыш изилдөөчүлөрү аркылуу таанышып келген. Анда саякатчы, кербенчи-соодагерлер ж.б. үзүл-кесил баяндарына таянган батыш (грек, рим ж.б.) тарыхчылары Орто Азиянын тарыхын ар башка нукта жарыялап келишкен. Ошондуктан түрдүү тыбыштарды колдонуу менен өлкө, улут, уруулардын аталышын туура эмес чечмелөө, тез-тез өзгөрүп кетиши жана жөө жомок, мифтерди чындыкка айландыруу аракетине байланыштуу түшүнүксүз учурлар көп кезиккен. [[Борбордук Азия]]дагы көчмөн уруулар тарабынан курулган зор империялар жана алардын бытырап, чакан ээликтерге чачырашы же кайрадан биригишине түрткү берген объективдүү-субъективдүү себептерди көрсөтүүгө изилдөөчүлөр алсыздык кылган. Ушул учурда дүйнөлүк саясий чөйрөнүн Орто Азиянын байыркы тарыхына кызыгуусу артып жаткан кез болуп, ага ылайык 1846-жылы Орус Илимдер академиясы Н. Я. (Иакинф) Бичуринге Орто Азия элдеринин тарыхын түзүүнү тапшырган. 1851-жылы котормо жарык көргөндөн кийин көчмөндөрдүн тигил же бул коомунун жаралып-өнүгүшү, тарыхый окуялардын бири-бирине байланышы же алардын хронологиясын так аныктоого кеңири мүмкүнчүлүк түзүлгөн. Мурунку котормолорго салыштырмалуу көлөмү жана тексттердин сөзмө-сөз так колдонушу, титулдардын мааниси, сөздөрдүн муунга бөлүнүшү боюнча биринчи жолу жөнөкөй, жаңыча ыкмалар колдонулгандыктан, алгач учурунда эле коомчулуктун кызуу талкуусун жараткан. Орто Азия жана [[Кыргызстан]]дын тарыхын изилдешкен Н. А. [[Аристов]], В. В. [[Бартольд]], А. Н. [[Бернштам]] сыяктуу ж.б. белгилүү окумуштуулар ага чоң баа берип, өз эмгектеринде кеңири пайдаланышкан. Котормолор негизинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>2-кылымдан баштап <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин замандын </ins>IX кылымдын ортосуна чейинки узак мезгилди камтыганы менен ичинен легендарлуу мүнөздөгү байыркы [[гунндар]] жана [[түрктөр]]дүн чыгышы, ошондой эле X кылымга тиешелүү кидандар жөнүндө маалыматтарды да табууга болот. Байыркы мезгилде Орто Азияны мекендеген элдер тууралуу маалыматтарды автор негизинен <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>109–91-жылдары жазылган [[Сыма Цян]]дын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">        </ins>«[[Тарыхый жазмалар]]» (Ши цзи), [[Байыркы Хань]] (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин 202–биздин замандын </ins>25), Соңку Хань (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин замандын </ins>25–265), Цзинь (265–420), Түндүк жана Вэй (386–581), Суй (581–618), Тан (618–907) династияларынын тарыхынан алыган. Үч томдук жыйнактын 1-бөлүмү орто-азиялык байыркы эл – гунн (азыркы окулушу сюнну), экинчи жана үчүнчү бөлүмү тунгус менен түрк ([[ашина]]) урууларына арналган. Тан тарыхынан алынган котормолордо Батыш түрк кагандыгынын кагандары, алардын ичинде кыргыздар (кара: [[Байыркы кыргыздар]]) жөнүндө сейрек болсо да, илимий маанидеги өтө баалуу маалыматтар кезигет. Котормонун негизги бөлүгү Кыргыз Республикасынын Улуттук Илимдер академиясынын Тарых жана Маданий мурас институтунун колдоосу менен 2016-жылы кыргыз тилине которулган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бичурин (Иакинф) Н. Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. Т. 1–3, М.; Л., 1950–53; Ошонуку эле, Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы. /Кырг. котормо, Б., 2016.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Бичурин (Иакинф) Н. Я. Собрание сведений о народах, обитавших в Средней Азии в древние времена. Т. 1–3, М.; Л., 1950–53; Ошонуку эле, Байыркы мезгилде Орто Азияда жашаган элдер жөнүндө маалыматтар жыйнагы. /Кырг. котормо, Б., 2016.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Категория:2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97%D0%94%D0%90%D0%A0&diff=79850&oldid=21252 2026-04-17T10:39:08Z

<p></p> <a href="//212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97%D0%94%D0%90%D0%A0&amp;diff=79850&amp;oldid=21252">Өзгөрүүлөрдү көрсөтүү</a>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97_%D0%A2%D0%98%D0%9B%D0%98&diff=79849&oldid=14784 2026-04-17T10:06:34Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:06, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗ ТИЛИ ''', <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Кыргыз тили&amp;shy;нин тарыхы''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗ ТИЛИ''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара:  </ins>''Кыргыз тили&amp;shy;нин тарыхы''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%9A%D0%AB%D0%A0%D0%93%D0%AB%D0%97_%D0%96%D0%90%D0%97%D0%A3%D0%A3%D0%A1%D0%A3&diff=79848&oldid=14782 2026-04-17T10:05:19Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">10:05, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗ ЖАЗУУСУ ''', <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Кыргыз жазуусунун тарыхы''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ КЫРГЫЗ ЖАЗУУСУ''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара:  </ins>''Кыргыз жазуусунун тарыхы''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%98%D0%A0%D0%A0%D0%98%D0%93%D0%90%D0%A6%D0%98%D0%AF%D0%9B%D0%AB%D0%9A_%D0%9A%D0%A3%D0%A0%D0%A3%D0%9B%D0%9C%D0%90%D0%9B%D0%90%D0%A0&diff=79847&oldid=15643 2026-04-17T09:52:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:52, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ИРРИГАЦИЯЛЫК КУРУЛМАЛАР '''К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кыргыз жергесинин тоо этектериндеги түздүктөрү коло доорунан тартып өздөштүрүлүп келген. Фергана, Чүй өрөөн&amp;shy;дөрүндөгү эстеликтер байыркы дыйканчылык, суу бойлоп жайгашкан алгачкы турак  жайлар тууралуу кабар берет. Дыйканчылыктын гүлдөп өсүшү климат жана сугат ишкердиги менен тыгыз байланыштуу болгон. Орто  Азияда алгачкы сугат арыктары жана суу топтой турган жерлер энеолит (биздин  заманга чейин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4-3 </del>миң жылдыктар) доорунан тартып белгилүү. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Окумушгуулардын </del>кийинки жыл&amp;shy;дардагы изилдөөсүнө караганда мындан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2000-2700 </del>жыл мурда, эрте темир доору мезгилинде Жети-Суу аймагында жашаган калктын бир бөлүгү отурукташышып, жер иштетишкен. Кыргызстанда ирригациялык курулмалар (суу куур&amp;shy;лары) Чүй жергесинде (Төкөлдөш-Арык, Таш-А&amp;shy;рык, Жыламыш-Арык, Өтөгөн-Арык, Сай-Арык) орто кылымдардан баштап ишке киргизилген. Кээ бир жерлерде жер астынан чыккан суу үчүн майда арыктарды пайдаланышкан. Кыргыз жерге&amp;shy;синдеги биздин заманга чейин арыктар, турак жай орундары жеткиликтүү изилдене элек.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ИРРИГАЦИЯЛЫК КУРУЛМАЛАР <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                </ins>'''К ы р г ы з с т а н д а г ы. Кыргыз жергесинин тоо этектериндеги түздүктөрү коло доорунан тартып өздөштүрүлүп келген. Фергана, Чүй өрөөн&amp;shy;дөрүндөгү эстеликтер байыркы дыйканчылык, суу бойлоп жайгашкан алгачкы турак  жайлар тууралуу кабар берет. Дыйканчылыктын гүлдөп өсүшү климат жана сугат ишкердиги менен тыгыз байланыштуу болгон. Орто  Азияда алгачкы сугат арыктары жана суу топтой турган жерлер энеолит (биздин  заманга чейин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4–3 </ins>миң жылдыктар) доорунан тартып белгилүү. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Окумуштуулардын </ins>кийинки жыл&amp;shy;дардагы изилдөөсүнө караганда мындан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2000–2700 </ins>жыл мурда, эрте темир доору мезгилинде Жети-Суу аймагында жашаган калктын бир бөлүгү отурукташышып, жер иштетишкен. Кыргызстанда ирригациялык курулмалар (суу куур&amp;shy;лары) Чүй жергесинде (Төкөлдөш-Арык, Таш-А&amp;shy;рык, Жыламыш-Арык, Өтөгөн-Арык, Сай-Арык) орто кылымдардан баштап ишке киргизилген. Кээ бир жерлерде жер астынан чыккан суу үчүн майда арыктарды пайдаланышкан. Кыргыз жерге&amp;shy;синдеги биздин заманга чейин арыктар, турак жай орундары жеткиликтүү изилдене элек.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%95%D0%92%D0%A0%D0%95%D0%99_%D0%A2%D0%98%D0%9B%D0%98&diff=79846&oldid=34598 2026-04-17T09:49:09Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:49, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ЕВРЕЙ ТИЛИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>''семит тилдеринин'' бири. Библия (Эски осуят, биздин заманга чейин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">12-3</del>-кылымдар) жана Палестинадагы жазмалар (биздин заманга чейин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8-2</del>-кылымдар) аркы&amp;shy;луу белгилүү. Биздин заманга чейин оозеки түрдө өнүккөн. Байыркы еврей тили илгери ханакей, кийин мишнаит (Тал&amp;shy;муддун алгачкы үлгүлөрү) тилдери деп аталган. Байыркы еврей тилинде диний, философиялык-илимий жана көркөм ада&amp;shy;бий чыгармалар жаралган. Бул тил кийин көп өзгөрүүлөргө учураган. Анын «мураскору» иврит тилинин лексикасында семит элементтери басымдуу.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ЕВРЕЙ ТИЛИ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>''семит тилдеринин'' бири. Библия (Эски осуят, биздин заманга чейин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">12–3</ins>-кылымдар) жана Палестинадагы жазмалар (биздин заманга чейин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8–2</ins>-кылымдар) аркы&amp;shy;луу белгилүү. Биздин заманга чейин оозеки түрдө өнүккөн. Байыркы еврей тили илгери ханакей, кийин мишнаит (Тал&amp;shy;муддун алгачкы үлгүлөрү) тилдери деп аталган. Байыркы еврей тилинде диний, философиялык-илимий жана көркөм ада&amp;shy;бий чыгармалар жаралган. Бул тил кийин көп өзгөрүүлөргө учураган. Анын «мураскору» иврит тилинин лексикасында семит элементтери басымдуу.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%94%D2%AE%D0%99%D0%9D%D3%A8&diff=79845&oldid=14774 2026-04-17T09:47:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:47, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ДҮЙНӨ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Байыркы Чыгыш, Гре&amp;shy;кия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Римдин өнүгүүсүнүн байыркы (антика&amp;shy;лык) мезгилинин историографияда кабыл алынган шарттуу аталышы. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ДҮЙНӨ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Байыркы Чыгыш, Гре&amp;shy;кия <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Римдин өнүгүүсүнүн байыркы (антика&amp;shy;лык) мезгилинин историографияда кабыл алынган шарттуу аталышы. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%93%D0%A0%D0%95%D0%9A%D0%98%D0%AF%D0%94%D0%90%D0%93%D0%AB_%D0%9E%D0%9B%D0%98%D0%9C%D0%9F%D0%98%D0%AF%D0%9B%D0%AB%D0%9A_%D0%9E%D0%AE%D0%9D%D0%94%D0%90%D0%A0&diff=79844&oldid=14772 2026-04-17T09:46:13Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:46, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ГРЕКИЯДАГЫ ОЛИМПИЯЛЫК ОЮНДАР ''', <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Олимпиялык оюндар.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ГРЕКИЯДАГЫ ОЛИМПИЯЛЫК ОЮНДАР''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара: </ins>''Олимпиялык оюндар.'' [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%93%D0%A0%D0%95%D0%9A_%D0%98%D0%94%D0%98%D0%A8%D0%A2%D0%95%D0%A0%D0%98&diff=79843&oldid=28211 2026-04-17T09:45:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:45, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ГРЕК ИДИШТЕРИ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>антика жасал&amp;shy;га-колдонмо көркөм өнөрүнүн мыкты үлгүлөрү. Негизинен турмуш-тиричиликке ылайык керамикадан же металлдан жасалган (коло, күмүш, алтын) жана мармар (лекиф) байыркы грек идиштери пластикалык формалары</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ГРЕК ИДИШТЕРИ '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>антика жасал&amp;shy;га-колдонмо көркөм өнөрүнүн мыкты үлгүлөрү. Негизинен турмуш-тиричиликке ылайык керамикадан же металлдан жасалган (коло, күмүш, алтын) жана мармар (лекиф) байыркы грек идиштери пластикалык формалары</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЫРКЫ ГРЕК ИДИШТЕРИ25.png | thumb | Орвьетодон кратер. Афина, Геракл жана аргонавттар. Биздин заманга чейин 430-жылдар чени.]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЫРКЫ ГРЕК ИДИШТЕРИ25.png | thumb | Орвьетодон кратер. Афина, Геракл жана аргонавттар. Биздин заманга чейин 430-жылдар чени.]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жана сыпайы, кооз жасалгасы менен айырмаланат. Көркөм кооздолуп, сүрөт тартылган карапа (керамика) идиштери кеңири тараган. Алгач байыркы грек идиштери колго, кийин карапа калыпка салынып жасалган, кээ бирлери штампталып, рельефтик жасалгасы болгон. Алар формасы жана спецификалык функциялары боюнча сал&amp;shy;ттуу түрдө 4кө бөлүнөт: 1) шарап сактоочу, муз&amp;shy;датуучу идиштер (амфора, кратер, пелика, псик&amp;shy;тер, стамнос); 2) сузуп алуучу жана куюучу идиштер (гидрия, киаф, ойнохоя); 3) бир нерсе ичүү үчүн (канфар, килик, ритон, скифос) жана өзгөчө топтогу идиштер; 4) ар кандай максаттарда <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>культтук, парфюмериялык (альбастр, арибалл, аскос, лебес, лекиф, лутрофор, пиксида) идиштер. Байыркы грек идиштери көбүнчө кооздолуп жасалган жана рельефтик жасалга көбүнчө идиштин тулкусу&amp;shy;нун жогорку бөлүгү менен ийин тарабында болот. Ал эми тулкусу жапыз вазаларда жана өйдөнү көздөй кеңейип кеткен киликтерде жасалга түбүндө же капталдарында жайгашкан. Ваза жасоонун эң алгачкы этаптарында идиштин жогорку жагы кооздоп жазылган.&lt;br&gt; [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жана сыпайы, кооз жасалгасы менен айырмаланат. Көркөм кооздолуп, сүрөт тартылган карапа (керамика) идиштери кеңири тараган. Алгач байыркы грек идиштери колго, кийин карапа калыпка салынып жасалган, кээ бирлери штампталып, рельефтик жасалгасы болгон. Алар формасы жана спецификалык функциялары боюнча сал&amp;shy;ттуу түрдө 4кө бөлүнөт: 1) шарап сактоочу, муз&amp;shy;датуучу идиштер (амфора, кратер, пелика, псик&amp;shy;тер, стамнос); 2) сузуп алуучу жана куюучу идиштер (гидрия, киаф, ойнохоя); 3) бир нерсе ичүү үчүн (канфар, килик, ритон, скифос) жана өзгөчө топтогу идиштер; 4) ар кандай максаттарда <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>культтук, парфюмериялык (альбастр, арибалл, аскос, лебес, лекиф, лутрофор, пиксида) идиштер. Байыркы грек идиштери көбүнчө кооздолуп жасалган жана рельефтик жасалга көбүнчө идиштин тулкусу&amp;shy;нун жогорку бөлүгү менен ийин тарабында болот. Ал эми тулкусу жапыз вазаларда жана өйдөнү көздөй кеңейип кеткен киликтерде жасалга түбүндө же капталдарында жайгашкан. Ваза жасоонун эң алгачкы этаптарында идиштин жогорку жагы кооздоп жазылган.&lt;br&gt; [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%93%D0%95%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%9D%D0%94%D0%90%D0%A0&diff=79842&oldid=15635 2026-04-17T09:41:41Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:41, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ГЕРМАНДАР '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>инди-европалык тилде сүйлөгөн ири уруулар тобу; <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>1-кылым ченде Рейн <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Висланын, Дунай <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Балтика, Түндүк деңиздин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Түштүк Скандинавиянын аралыгын мекендеген. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. з. ч. </del>1-кылымда Байыркы германдар отурук&amp;shy;ташууга өтүп, уруулук жамаат болуп жашап, жерди менчиктебестен, чогуу иштешкен. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. з. </del>1-кылымынын аягында аларда социалдык жиктелүү башталган. Уруу союздары түзүлүп, колунда байлык топтолгон уруу башчылары, айрымдарын&amp;shy;да король бийлиги болгон. Королду уруунун эркин мүчөлөрү шайлашкан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>анын бийли&amp;shy;гин эл чогулушу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>аксакалдар кеңеши чектей алган. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2-3</del>-кылымдарда өндүргүч күчтөрдүн өнүгүшү уруу&amp;shy;чулук түзүлүштүн акырындап бузулушуна алып келген. Эл чогулушунун мааниси төмөндөп, мамлекеттик бийликтин белгилери пайда болгон. Бул процессти Байыркы германдардын Рим империясы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>болгон тыгыз байланышы да тездеткен. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4-6</del>-кылымдарда алар ''Элдердин Улуу көчүндө'' маанилүү роль ойногон. Батыш Рим империясынын бир топ жерин басып алышкан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>анын натыйжасында ал аймакта вестготтордун, вандалдардын, остготтор&amp;shy;дун, бургундардын, франктардын, лангобарддар&amp;shy;дын королдуктары түзүлгөн. Герман уруулары азыркы кездеги батыш европалык элдердин (немец, швед, даниялыктардын ж. б.) калыптаны&amp;shy;шына негиз болгон. Европанын көп эли герман тилдеринде сүйлөгөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Б. з. </del>1-кылымында эле Байыркы германдардын өз жазуусу болгон.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ ГЕРМАНДАР '''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>инди-европалык тилде сүйлөгөн ири уруулар тобу; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>1-кылым ченде Рейн <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Висланын, Дунай <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Балтика, Түндүк деңиздин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Түштүк Скандинавиянын аралыгын мекендеген. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Биздин заманга чейин </ins>1-кылымда Байыркы германдар отурук&amp;shy;ташууга өтүп, уруулук жамаат болуп жашап, жерди менчиктебестен, чогуу иштешкен. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Биздин замадын </ins>1-кылымынын аягында аларда социалдык жиктелүү башталган. Уруу союздары түзүлүп, колунда байлык топтолгон уруу башчылары, айрымдарын&amp;shy;да король бийлиги болгон. Королду уруунун эркин мүчөлөрү шайлашкан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>анын бийли&amp;shy;гин эл чогулушу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>аксакалдар кеңеши чектей алган. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">2–3</ins>-кылымдарда өндүргүч күчтөрдүн өнүгүшү уруу&amp;shy;чулук түзүлүштүн акырындап бузулушуна алып келген. Эл чогулушунун мааниси төмөндөп, мамлекеттик бийликтин белгилери пайда болгон. Бул процессти Байыркы германдардын Рим империясы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>болгон тыгыз байланышы да тездеткен. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4–6</ins>-кылымдарда алар ''Элдердин Улуу көчүндө'' маанилүү роль ойногон. Батыш Рим империясынын бир топ жерин басып алышкан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>анын натыйжасында ал аймакта вестготтордун, вандалдардын, остготтор&amp;shy;дун, бургундардын, франктардын, лангобарддар&amp;shy;дын королдуктары түзүлгөн. Герман уруулары азыркы кездеги батыш европалык элдердин (немец, швед, даниялыктардын ж. б.) калыптаны&amp;shy;шына негиз болгон. Европанын көп эли герман тилдеринде сүйлөгөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Биздин замандын </ins>1-кылымында эле Байыркы германдардын өз жазуусу болгон.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0%D0%9A%D0%AB_%D0%90%D0%9A%D0%A7%D0%90-%D0%A2%D0%9E%D0%92%D0%90%D0%A0_%D0%9C%D0%90%D0%9C%D0%98%D0%9B%D0%95%D0%9B%D0%95%D0%A0%D0%98&diff=79841&oldid=15633 2026-04-17T09:35:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:35, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ АКЧА-ТОВАР МАМИЛЕЛЕРИ ''' Ал&amp;shy;гачкы жамааттык коомдо эле адамдар өз ара өзүлөрүндө болгон буюмдарды башка керектүү буюмга алмашышкан. Мындай жөнөкөй алма&amp;shy;шуу акча-товар мамилелеринин алгачкы белги&amp;shy;леринин пайда болушуна түрткү болгон. Уруу&amp;shy;лар арасында тери, сөөк <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>курал жасоого ың&amp;shy;гайлуу таш тектерин алмашышкан. Кийин ал&amp;shy;машууда көп колдонулган товарлардын түрлөрү келип чыккан. 18-кылымга чейин Инди океанынын жээктеринде алмашуу товары катары каури үлүлдөрү кызмат кылган. Алардын негизинде өзгөчө акча системасы иштелип чыккан. Мисалы, Африка аймагында жипке тизилген 40 каури&amp;shy;ден турган «боо» деп аталган акча системасы болгон. 50 боо бир «башты» (2000 каури) түзгөн. Тышкы соодада 3 баш бир долларга тете болгон. Меланезияда акча катары акула тиши, Калимантанада уйдун башы, Түндүк Америка ин&amp;shy;деецтеринде вампун (раковинадан, үлүлдөн ти&amp;shy;зилип жасалган) курлары, Африкада пилдин сөөгү, кырдуу туз сыныктары, Монголияда таш чай (такта чай), байыркы кыргыздарда тыйын чычкандын териси (тыйын деген ушундан калган) колдонулган. Адамзат тыйын чыкканга чейин тыйындын милдетин аткарган жүздөн ашык нерсени пайдаланышкан. Ар кандай көлөмдөгү куйма металлдар товар алмашууда тез орун алган. Себеби ал бузулбайт, көп орун&amp;shy;ду ээлебейт, сактаганга <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>алып жүргөнгө өтө ыңгайлуу. Кийинчерээк соодада орчундуу орун&amp;shy;ду алтын, күмүш ээлейт. Алардан алгачкы ты&amp;shy;йындар жасала баштайт. Тыйындын мекени Кичи Азиядагы Лидия эсептелет. Биринчи ты&amp;shy;йындар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>7-кылымдан белгилүү. Кыргызстанда эң байыркы товар алмашуу мамилесин коло доо&amp;shy;рунун айрым эстеликтери аркылуу баамдайбыз. 1958-жылы Сокулуктан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б. з. ч. </del>2-миң жылдыкка тиешелүү 17 коло орогунун тобу табылган. Орок&amp;shy;торду жергиликтүү уста жасаганы эч талашсыз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>алар алмашуу үчүн жасалган деп болжоого болот.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫРКЫ АКЧА-ТОВАР МАМИЛЕЛЕРИ<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">. </ins>''' Ал&amp;shy;гачкы жамааттык коомдо эле адамдар өз ара өзүлөрүндө болгон буюмдарды башка керектүү буюмга алмашышкан. Мындай жөнөкөй алма&amp;shy;шуу акча-товар мамилелеринин алгачкы белги&amp;shy;леринин пайда болушуна түрткү болгон. Уруу&amp;shy;лар арасында тери, сөөк <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>курал жасоого ың&amp;shy;гайлуу таш тектерин алмашышкан. Кийин ал&amp;shy;машууда көп колдонулган товарлардын түрлөрү келип чыккан. 18-кылымга чейин Инди океанынын жээктеринде алмашуу товары катары каури үлүлдөрү кызмат кылган. Алардын негизинде өзгөчө акча системасы иштелип чыккан. Мисалы, Африка аймагында жипке тизилген 40 каури&amp;shy;ден турган «боо» деп аталган акча системасы болгон. 50 боо бир «башты» (2000 каури) түзгөн. Тышкы соодада 3 баш бир долларга тете болгон. Меланезияда акча катары акула тиши, Калимантанада уйдун башы, Түндүк Америка ин&amp;shy;деецтеринде вампун (раковинадан, үлүлдөн ти&amp;shy;зилип жасалган) курлары, Африкада пилдин сөөгү, кырдуу туз сыныктары, Монголияда таш чай (такта чай), байыркы кыргыздарда тыйын чычкандын териси (тыйын деген ушундан калган) колдонулган. Адамзат тыйын чыкканга чейин тыйындын милдетин аткарган жүздөн ашык нерсени пайдаланышкан. Ар кандай көлөмдөгү куйма металлдар товар алмашууда тез орун алган. Себеби ал бузулбайт, көп орун&amp;shy;ду ээлебейт, сактаганга <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>алып жүргөнгө өтө ыңгайлуу. Кийинчерээк соодада орчундуу орун&amp;shy;ду алтын, күмүш ээлейт. Алардан алгачкы ты&amp;shy;йындар жасала баштайт. Тыйындын мекени Кичи Азиядагы Лидия эсептелет. Биринчи ты&amp;shy;йындар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>7-кылымдан белгилүү. Кыргызстанда эң байыркы товар алмашуу мамилесин коло доо&amp;shy;рунун айрым эстеликтери аркылуу баамдайбыз. 1958-жылы Сокулуктан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">биздин заманга чейин </ins>2-миң жылдыкка тиешелүү 17 коло орогунун тобу табылган. Орок&amp;shy;торду жергиликтүү уста жасаганы эч талашсыз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>алар алмашуу үчүн жасалган деп болжоого болот.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Табалдиев.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Табалдиев.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0_%D0%A2%D0%90%D0%A0%D0%9C%D0%90%D0%93%D0%AB&diff=79840&oldid=15630 2026-04-17T09:29:12Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:29, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫР ТАРМАГЫ ''', б а з и с т и к  т а р м а к <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>геодезиялык ченөөлөрдө колдонулуучу үч бурч&amp;shy;туктардын системасы. Ал жер бетинде тикеден&amp;shy;тике өлчөнгөн геодезиялык кыска базистен, триангу&amp;shy;ляциянын курамына кирүүчү үч бурчтуктардын биринин узунураак жагына талап кылынган тактыкта өтүүнү камсыз кылат. Байыр тармагы триангу&amp;shy;ляциянын баштапкы жактарын түздөн-түз өлчөө мүмкүн болбогон учурларда түзүлөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫР ТАРМАГЫ''', б а з и с т и к  т а р м а к <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>геодезиялык ченөөлөрдө колдонулуучу үч бурч&amp;shy;туктардын системасы. Ал жер бетинде тикеден&amp;shy; тике өлчөнгөн геодезиялык кыска базистен, триангу&amp;shy;ляциянын курамына кирүүчү үч бурчтуктардын биринин узунураак жагына талап кылынган тактыкта өтүүнү камсыз кылат. Байыр тармагы триангу&amp;shy;ляциянын баштапкы жактарын түздөн-түз өлчөө мүмкүн болбогон учурларда түзүлөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%A0_%D0%9F%D0%A0%D0%98%D0%91%D0%9E%D0%A0%D0%9B%D0%9E%D0%A0%D0%A3&diff=79839&oldid=15629 2026-04-17T09:27:40Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:27, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫР ПРИБОРЛОРУ ''', б а з и с т и к  п р и&amp;shy; б о р л о р <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— </del>жер бетиндеги бир багыт боюнча белгиленген аралыктын же базистин узундугун өтө тактык <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>ченей турган геодезиялык прибор. 1880-жылы швед геодезисти Едерин ойлоп чыгарган. Байыр приборлору 1-жолу Россияда колдонулган. Ал&amp;shy;гачкы учурда темир сызгычтар колдонулса, азыр: 1:1 000 000дон ашпаган тактыкты камсыз кы&amp;shy;луучу инвар зымы пайдаланылат. Зымдын узундугу 24 ''м''. Эки учундагы 8 ''см''лик аралыктар ''мм'' шкалаларга бөлүнгөн. Аралыктын узундугу, зымдын эки учуна 10 ''кг''  жүктөр илинип, зым керилгенден кийин гана ченелет. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫР ПРИБОРЛОРУ''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>б а з и с т и к  п р и&amp;shy; б о р л о р <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>жер бетиндеги бир багыт боюнча белгиленген аралыктын же базистин узундугун өтө тактык <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>ченей турган геодезиялык прибор. 1880-жылы швед геодезисти Едерин ойлоп чыгарган. Байыр приборлору 1-жолу Россияда колдонулган. Ал&amp;shy;гачкы учурда темир сызгычтар колдонулса, азыр: 1:1 000 000дон ашпаган тактыкты камсыз кы&amp;shy;луучу инвар зымы пайдаланылат. Зымдын узундугу 24 ''м''. Эки учундагы 8 ''см''лик аралыктар ''мм'' шкалаларга бөлүнгөн. Аралыктын узундугу, зымдын эки учуна 10 ''кг''  жүктөр илинип, зым керилгенден кийин гана ченелет. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%AB%D0%9C%D0%91%D0%95%D0%A2%D0%9E%D0%92&diff=79838&oldid=15628 2026-04-17T09:24:36Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:24, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-multi" lang="ky">(One intermediate revision by the same user not shown)</td></tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫМБЕТОВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мамади</del>''' (15. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>. 1927-жылы  туулган, Ош облусу, Кара-Кулжа району) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>педагог, КРдин эл му&amp;shy;галими (2001). Ош мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. Билим берүү системасында 50 жылдан ашык эм&amp;shy;гектенип, анын ичинде 39 жыл мектеп жетекчиси бол</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЫМБЕТОВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Мамади </ins>(15. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">05</ins>. 1927-жылы  туулган, Ош облусу, Кара-Кулжа району) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>педагог, КРдин эл му&amp;shy;галими (2001). Ош мамлекеттик педагогикалык институтун бүтүргөн. Билим берүү системасында 50 жылдан ашык эм&amp;shy;гектенип, анын ичинде 39 жыл мектеп жетекчиси бол</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЫМБЕТОВ24.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЫМБЕТОВ24.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>гон. Ал мугалимдик иш &amp;shy;аракеттин устаты катары «Кол эмгек сабагы», «Пио&amp;shy;нердик үч баскыч», «Сегиз жылдык мектеп», «Мил&amp;shy;деттүү орто билим алуу», «Даярдоо классы», «Үй-бүлө жана адеп сабагы», «Адеп сабагы», «Пилоттук мек&amp;shy;теп» ж. б. жаңы башталма&amp;shy;ларды мектепте калыптан&amp;shy;дырууда башка мектептерге насаатчы катары таанылган. Байымбетов кыргыз тили <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>адабиятын окутуу, элдик педагогиканын методдору боюнча 40тан ашуун илимий макалаларын жарыялаган. «Ардак Белги&amp;shy;си» ордени <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>медалдар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>гон. Ал мугалимдик иш &amp;shy;аракеттин устаты катары «Кол эмгек сабагы», «Пио&amp;shy;нердик үч баскыч», «Сегиз жылдык мектеп», «Мил&amp;shy;деттүү орто билим алуу», «Даярдоо классы», «Үй-бүлө жана адеп сабагы», «Адеп сабагы», «Пилоттук мек&amp;shy;теп» ж. б. жаңы башталма&amp;shy;ларды мектепте калыптан&amp;shy;дырууда башка мектептерге насаатчы катары таанылган. Байымбетов кыргыз тили <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>адабиятын окутуу, элдик педагогиканын методдору боюнча 40тан ашуун илимий макалаларын жарыялаган. «Ардак Белги&amp;shy;си» ордени <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>медалдар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A7%D0%95%D0%A7%D0%95%D0%9A%D0%95%D0%99%D0%9B%D0%95%D0%A0&diff=79836&oldid=16912 2026-04-17T09:15:10Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:15, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЧЕЧЕКЕЙЛЕР '''(Ranunculaсеае) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>өсүмдүк&amp;shy;төрдүн эки үлүштүүлөр классынын тукуму; бир же көп жылдык чөп, кээде бадал, жарым ба&amp;shy;дал, лиана. Сабагы түз өсөт, кээде түп жагы жантайыңкы,бийиктиги <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">20-150 </del>''см'' ге жетет, түктүү же</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙЧЕЧЕКЕЙЛЕР '''(Ranunculaсеае) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>өсүмдүк&amp;shy;төрдүн эки үлүштүүлөр классынын тукуму; бир же көп жылдык чөп, кээде бадал, жарым ба&amp;shy;дал, лиана. Сабагы түз өсөт, кээде түп жагы жантайыңкы,бийиктиги <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">20–150 </ins>''см'' ге жетет, түктүү же</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЧЕЧЕКЕЙЛЕР23.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙЧЕЧЕКЕЙЛЕР23.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>түксүз, бутактуу же бутаксыз. Жалбырак&amp;shy;тары кезектешип жайгашкан, формасы ар түрдүү, жээги те&amp;shy;гиз, көпчүлүгү манжа&amp;shy;дай бир, эки ирет тил&amp;shy;келүү, негизинен алар тамыр моюнчасына топтолгон. Топ гүлү калемчедей, жаача&amp;shy;дай, шыпыргыдай,  көп учурда жалгыз&amp;shy;дан. Гүлдөрү эки жы&amp;shy;ныстуу, адатта беш  желекчелүү, түркүн түстүү. Аталыгы көп,  үстүнкү энеликтүү, бир же көп мөмө жалбырак&amp;shy;чадан турат. Мөмөсү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>бир же көп уруктуу жаң&amp;shy;гакча. Жер жүзүндө 1500дөн ашуун түрү негизинен мээлүүн алкактарда таралган. Кыргызстанда байчечекейдин  22 уруусу, 110дой түрү өрөөндөн тартып мөңгү этегине чейин таралган. Көпчүлүк түрүндө алкалоиддер, глюкозиддер бар, айрымдары уулуу (уу коргошун, уу байчечекей). Медицинада (уу коргошун, тармал чөп, адонис), элдик медицинада колдонулат. Кээ бир түрлөрү кооз (бүргүн, троллиус, байчечекей, чымылдык) болгондук&amp;shy;тан, гүлзарларда өстүрүүгө болот.   </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>түксүз, бутактуу же бутаксыз. Жалбырак&amp;shy;тары кезектешип жайгашкан, формасы ар түрдүү, жээги те&amp;shy;гиз, көпчүлүгү манжа&amp;shy;дай бир, эки ирет тил&amp;shy;келүү, негизинен алар тамыр моюнчасына топтолгон. Топ гүлү калемчедей, жаача&amp;shy;дай, шыпыргыдай,  көп учурда жалгыз&amp;shy;дан. Гүлдөрү эки жы&amp;shy;ныстуу, адатта беш  желекчелүү, түркүн түстүү. Аталыгы көп,  үстүнкү энеликтүү, бир же көп мөмө жалбырак&amp;shy;чадан турат. Мөмөсү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>бир же көп уруктуу жаң&amp;shy;гакча. Жер жүзүндө 1500дөн ашуун түрү негизинен мээлүүн алкактарда таралган. Кыргызстанда байчечекейдин  22 уруусу, 110дой түрү өрөөндөн тартып мөңгү этегине чейин таралган. Көпчүлүк түрүндө алкалоиддер, глюкозиддер бар, айрымдары уулуу (уу коргошун, уу байчечекей). Медицинада (уу коргошун, тармал чөп, адонис), элдик медицинада колдонулат. Кээ бир түрлөрү кооз (бүргүн, троллиус, байчечекей, чымылдык) болгондук&amp;shy;тан, гүлзарларда өстүрүүгө болот.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Т. Тургунбаев.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;К. Т. Тургунбаев.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D3%A8%D0%91%D3%A8%D0%A2%D0%9E%D0%92_%D0%94%D2%AF%D0%B9%D1%88%D3%A9%D0%BD%D0%B1%D0%B5%D0%BA&diff=79835&oldid=34478 2026-04-17T09:09:31Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">09:09, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТӨБӨТОВ20.png | thumb | Ж. Садыковдун «Ормон хан» спектаклинде Ормон хандын ролунда.|282x282px]]'''БАЙТӨБӨТОВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Дүйшөнбек</del>''' (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">5</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>. 1949-жылы туулган, Чүй облусу, Кант району, Үч-Эмчек айылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-- 7</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">7</del>. 2018. Бишкек) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>артист, Кыргыз <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ремпубликасынын </del>эл артисти (1988). 1972-жылы Москвадагы А. В. Луначарский атындагы театр институтунун актёрдук факультетин бүтүргөн. 1972–1989-жылдарда Ош кыргыз драма театрында, 1989–1991-жылдарда республикалык жаштар жана балдар теат&amp;shy;рында, 1991-жылдан Кыр&amp;shy;гыз мамлекеттик драма театрында иштеген. Байыркы дүйнөлүк орус жана кыргыз драматургдары&amp;shy;нын белгилүү спектаклде&amp;shy;ринде башкы каармандар&amp;shy;дын кулк-мүнөзүн ачып, элестүү жана таасирлүү образ&amp;shy;дарды жаратты. Аткарган негизги ролдору: Курманбек (К. Жантешев, «Курманбек»), Танабай, Мамбет, Орган  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТӨБӨТОВ20.png | thumb | Ж. Садыковдун «Ормон хан» спектаклинде Ормон хандын ролунда.|282x282px]]'''БАЙТӨБӨТОВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Дүйшөнбек </ins>(<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">05</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">01</ins>. 1949-жылы туулган, Чүй облусу, Кант району, Үч-Эмчек айылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– 07</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">07</ins>. 2018. Бишкек) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>артист, Кыргыз <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Республикасынын </ins>эл артисти (1988). 1972-жылы Москвадагы А. В. Луначарский атындагы театр институтунун актёрдук факультетин бүтүргөн. 1972–1989-жылдарда Ош кыргыз драма театрында, 1989–1991-жылдарда республикалык жаштар жана балдар теат&amp;shy;рында, 1991-жылдан Кыр&amp;shy;гыз мамлекеттик драма театрында иштеген. Байыркы дүйнөлүк орус жана кыргыз драматургдары&amp;shy;нын белгилүү спектаклде&amp;shy;ринде башкы каармандар&amp;shy;дын кулк-мүнөзүн ачып, элестүү жана таасирлүү образ&amp;shy;дарды жаратты. Аткарган негизги ролдору: Курманбек (К. Жантешев, «Курманбек»), Танабай, Мамбет, Орган  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:БАЙТӨБӨТОВ19.png | thumb | none|215x215px]](Ч. Айтматов, «Жаныбарым, Гүлсары», «Фудзиямадагы кадыр түн», «Деңиз бойлоп жорткон ала дөбөт»), Акылбек (Б. Жа&amp;shy;киев, «Атанын тагдыры»), Кожожаш (М. Бай&amp;shy;жиев, «Байыркы жомок»), Фамусов (А. Грибоедов, «Акылдан азап»), Асан (М. Ауэзов, «Кара&amp;shy;көз»), Отелло (У. Шекспир, «Отелло»), Төштүк (Ж. Садыков, «Эр Төштүк»), Ажыбай, Көбөш (Ж. Садыков, «Ай&amp;shy;кел Манас», «Ма&amp;shy;настын уулу Семе&amp;shy;тей») жана башкалар. Байтөбөтов ки&amp;shy;нодо да бир катар образдарды түз&amp;shy;гөн: Ильяс (И. По&amp;shy;плавская, «Мен - Тянь-Шань»), Түл&amp;shy;күбек (Г. Базаров, «Каныбек»), Базарбай (Д. Садырбаев, «Акбаранын көз жашы»), Токтогул (Г. Н. Николаенко, «Кер&amp;shy;без»), Сабыр (А. Сүйүндүков, «Кошокчу») жана башкалар.</del></div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td colspan="2" class="diff-side-deleted"></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">[[File:БАЙТӨБӨТОВ19.png | thumb | none|215x215px]](Ч. Айтматов, «Жаныбарым, Гүлсары», «Фудзиямадагы кадыр түн», «Деңиз бойлоп жорткон ала дөбөт»), Акылбек (Б. Жа&amp;shy;киев, «Атанын тагдыры»), Кожожаш (М. Бай&amp;shy;жиев, «Байыркы жомок»), Фамусов (А. Грибоедов, «Акылдан азап»), Асан (М. Ауэзов, «Кара&amp;shy;-көз»), Отелло (У. Шекспир, «Отелло»), Төштүк (Ж. Садыков, «Эр Төштүк»), Ажыбай, Көбөш (Ж. Садыков, «Ай&amp;shy;көл Манас», «Ма&amp;shy;настын уулу Семе&amp;shy;тей») жана башкалар. Байтөбөтов ки&amp;shy;нодо да бир катар образдарды түз&amp;shy;гөн: Ильяс (И. По&amp;shy;плавская, «Мен – Тянь-Шань»), Түл&amp;shy;күбек (Г. Базаров, «Каныбек»), Базарбай (Д. Садырбаев, «Акбаранын көз жашы»), Токтогул (Г. Н. Николаенко, «Кер&amp;shy;без»), Сабыр (А. Сүйүндүков, «Кошокчу») жана башкалар.</ins></div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%A3%D0%A0%D0%A1%D0%AB%D0%9D%D0%9E%D0%92&diff=79834&oldid=15617 2026-04-17T08:59:49Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:59, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТУРСЫНОВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ахмет,</del>''' А х м е т Б а й т у р &amp;shy;с ы н у у л у [28. (15). <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>. 1873, азыркы Костанай облусу, Жангелдин району, Сарытүбек айылы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- 8</del>. 12. 1938, Алматы] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>казак элинин 20-кылымдын башындагы улуттук-боштондук кыймылын же&amp;shy;тектегендердин бири, мамлекеттик ишмер, акын, публицист, казак тили <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>адабият таануу илимдеринин негиз салуучусу, алгачкы агартуучулардан. Тор&amp;shy;гойдогу эки жылдык орус-казак мектебин (1891), Оренбургдагы төрт жылдык мектепти (1895) бүтүргөн. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1895-1909</del>-жылдарда Актөбө, Костанай, Кар&amp;shy;каралы уезддериндеги орус-казак мектептерин&amp;shy;де, Каркаралы шаардык окуу жайында эмгектен&amp;shy;ген. 1905-жылы 14500 адам кол койгон орус бийли&amp;shy;гине жиберген Каркаралы петициясынын автор&amp;shy;лорунун бири. Ошол мезгилден тартып, жан&amp;shy;дармдык көзөмөлгө алынып, губернатор Трой&amp;shy;ницкийдин буйругу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>1909-жылы Семей түрмөсүнө камалат <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>атайын чечимге ылайык, казак аймагынан тышкары айдалып, Оренбург шаарына (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1910-17</del>) жер которуштурат. Бул жерде 1913<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- 18</del>-жылдарда А. ''Бөкейханов'', М. Дулатов <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>биргеле&amp;shy;шип, улуттук тунгуч «Алаш» гезитин чыгарышкан. Алар ошондой эле ''«Алаш» партиясы'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>«Алаш» өкмөтүн да уюштурууга түздөн-түз катышкан. Жалпы казак курултайында Алаш өкмөтүнүн окуу-агартуу комиссиясынын төра&amp;shy;галыгына, 1919-жылы өкмөттүн Торгой облустук бөлү&amp;shy;мүнүн мүчөсү, РСФСР Эл комиссарлар Совети <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Казак аскердик-революциялык комитетинин төрага&amp;shy;сына орун басарлыкка дайындалган. Анын де&amp;shy;милгеси <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>«Алаш ордонун» жетекчилери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>мүчөлөрүнө Совет өкмөтүнүн кечирими жарыя&amp;shy;ланган. 1920-жылы В. И. ''Ленинге'' Совет өкмөтүнүн Казакстанды башкаруу ишиндеги кемчиликте&amp;shy;рин сындаган кат жолдогон. Казакстан <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Рос&amp;shy;сиянын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чегарасын </del>аныктоо иштерине активдүү катышкан. 1919-жылы Костанай уездин Челябинск облусуна кошуу тууралуу чечимине каршы Байтурсыновдун саясий нааразылыгы уездди Казакстандын ку&amp;shy;рамына калтырууга негиз болгон. 1920-<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">25</del>-жылдары Казак Республикасынын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эл </del>агартуу комиссары, илимий-ада&amp;shy;бий комиссиясынын, өлкөнү изилдөө коомунун төрагасы, Оренбургда, Ташкендеги эл агартуу ин&amp;shy;ститутунда, Казак мамлекеттик университетинде иштеген (казак тили <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>адабияты, маданияты боюнча лекция окуган). 1929-жылы  Алаш кыймылын жетектеген 43 адам&amp;shy;дын ичинде Байтурсынов да айыпталып, өлүм жазасына өкүм кылынган <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>1937-жылы атылган. Казак элинин 20-кылымдын башындагы азаттык үчүн күрөшүн, ой-мүдөөсүн чагылдырган «Кырк мисал» (1909), «Маса» (1911) аттуу чыгармалары жарык көргөн, ошондой эле орус классик-акындары&amp;shy;нын чыгармаларын да которгон. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТУРСЫНОВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ахмет, </ins>А х м е т Б а й т у р &amp;shy;с ы н у у л у [28. (15). <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">01</ins>. 1873, азыркы Костанай облусу, Жангелдин району, Сарытүбек айылы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– 08</ins>. 12. 1938, Алматы] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>казак элинин 20-кылымдын башындагы улуттук-боштондук кыймылын же&amp;shy;тектегендердин бири, мамлекеттик ишмер, акын, публицист, казак тили <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>адабият таануу илимдеринин негиз салуучусу, алгачкы агартуучулардан. Тор&amp;shy;гойдогу эки жылдык орус-казак мектебин (1891), Оренбургдагы төрт жылдык мектепти (1895) бүтүргөн. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1895–1909</ins>-жылдарда Актөбө, Костанай, Кар&amp;shy;каралы уезддериндеги орус-казак мектептерин&amp;shy;де, Каркаралы шаардык окуу жайында эмгектен&amp;shy;ген. 1905-жылы 14500 адам кол койгон орус бийли&amp;shy;гине жиберген Каркаралы петициясынын автор&amp;shy;лорунун бири. Ошол мезгилден тартып, жан&amp;shy;дармдык көзөмөлгө алынып, губернатор Трой&amp;shy;ницкийдин буйругу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>1909-жылы Семей түрмөсүнө камалат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>атайын чечимге ылайык, казак аймагынан тышкары айдалып, Оренбург шаарына (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1910–1917</ins>) жер которуштурат. Бул жерде 1913 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– 1918</ins>-жылдарда А. ''Бөкейханов'', М. Дулатов <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>биргеле&amp;shy;шип, улуттук тунгуч «Алаш» гезитин чыгарышкан. Алар ошондой эле ''«Алаш» партиясы'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>«Алаш» өкмөтүн да уюштурууга түздөн-түз катышкан. Жалпы казак курултайында Алаш өкмөтүнүн окуу-агартуу комиссиясынын төра&amp;shy;галыгына, 1919-жылы өкмөттүн Торгой облустук бөлү&amp;shy;мүнүн мүчөсү, РСФСР Эл комиссарлар Совети <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Казак аскердик-революциялык комитетинин төрага&amp;shy;сына орун басарлыкка дайындалган. Анын де&amp;shy;милгеси <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>«Алаш ордонун» жетекчилери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>мүчөлөрүнө Совет өкмөтүнүн кечирими жарыя&amp;shy;ланган. 1920-жылы В. И. ''Ленинге'' Совет өкмөтүнүн Казакстанды башкаруу ишиндеги кемчиликте&amp;shy;рин сындаган кат жолдогон. Казакстан <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Рос&amp;shy;сиянын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чек арасын </ins>аныктоо иштерине активдүү катышкан. 1919-жылы Костанай уездин Челябинск облусуна кошуу тууралуу чечимине каршы Байтурсыновдун саясий нааразылыгы уездди Казакстандын ку&amp;shy;рамына калтырууга негиз болгон. 1920-<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1925</ins>-жылдары Казак Республикасынын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Эл </ins>агартуу комиссары, илимий-ада&amp;shy;бий комиссиясынын, өлкөнү изилдөө коомунун төрагасы, Оренбургда, Ташкендеги эл агартуу ин&amp;shy;ститутунда, Казак мамлекеттик университетинде иштеген (казак тили <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>адабияты, маданияты боюнча лекция окуган). 1929-жылы  Алаш кыймылын жетектеген 43 адам&amp;shy;дын ичинде Байтурсынов да айыпталып, өлүм жазасына өкүм кылынган <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>1937-жылы атылган. Казак элинин 20-кылымдын башындагы азаттык үчүн күрөшүн, ой-мүдөөсүн чагылдырган «Кырк мисал» (1909), «Маса» (1911) аттуу чыгармалары жарык көргөн, ошондой эле орус классик-акындары&amp;shy;нын чыгармаларын да которгон. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%A3%D0%A0%D0%A1%D0%A3%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%9D%D0%B0%D1%81%D1%8B%D1%80&diff=79833&oldid=78926 2026-04-17T08:50:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:50, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l2">2 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">2 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТУРСУНОВ22.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТУРСУНОВ22.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>бузуп, полк&amp;shy;ко жол ачкандыгы үчүн сержант  Н. Байтурсунов 14. 04. 1945-жылы 2-даражадагы (№ 22935) Даңк ордендерине татык&amp;shy;туу болгон. 17. 04. 1945-жылы Одер дарыясын кечип өтүүдө, ошол эле жылдын 27-апрелинде Швенов кыштагын (Бранденбург жери) бошотуудагы баатырдыктары үчүн  ал Советтер Союзунун баатыры наамына көрсөтүлгөн. Бирок [[СССР Жогорку Совети]]нин президиуму башкача чечим чыгарып, 31. 05. 1945-жылы 1-даражадагы (№ 2994) Даңк ордени <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ыйгарыланган</del>. Мындан тышкары Ата Мекендик согуштун I даражадагы, Кызыл Жылдыз ордендери ж.б. медалдар менен сыйланган. 1945-жылы старшина Н. Байтурсунов <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айлына </del>кайтып, өмүрүнүн аягына чейин азыркы [[Чүй облусу]]нун Калинин (азыркы [[Жайыл]]) районунун Кожомкул айылында жашаган. [[Минск шаары]]нын ардактуу атуулу.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>бузуп, полк&amp;shy;ко жол ачкандыгы үчүн сержант  Н. Байтурсунов 14. 04. 1945-жылы 2-даражадагы (№ 22935) Даңк ордендерине татык&amp;shy;туу болгон. 17. 04. 1945-жылы Одер дарыясын кечип өтүүдө, ошол эле жылдын 27-апрелинде Швенов кыштагын (Бранденбург жери) бошотуудагы баатырдыктары үчүн  ал Советтер Союзунун баатыры наамына көрсөтүлгөн. Бирок [[СССР Жогорку Совети]]нин президиуму башкача чечим чыгарып, 31. 05. 1945-жылы 1-даражадагы (№ 2994) Даңк ордени <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ыйгарылган</ins>. Мындан тышкары Ата Мекендик согуштун I даражадагы, Кызыл Жылдыз ордендери ж.б. медалдар менен сыйланган. 1945-жылы старшина Н. Байтурсунов <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">айылына </ins>кайтып, өмүрүнүн аягына чейин азыркы [[Чүй облусу]]нун Калинин (азыркы [[Жайыл]]) районунун Кожомкул айылында жашаган. [[Минск шаары]]нын ардактуу атуулу.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Алымкулов Н. А. Кыргызстанцы – герои Советского Союза и полные кавалеры Ордена Славы: новые факты, имена. Б., 2025.   </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Ад.: Алымкулов Н. А. Кыргызстанцы – герои Советского Союза и полные кавалеры Ордена Славы: новые факты, имена. Б., 2025.   </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%A3%D0%A0&diff=79832&oldid=15608 2026-04-17T08:33:45Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:33, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТУР <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Анвар</del>''' (1938, Кытай, Чыгыш Түркстан, Ак-Суу шаарынын жанындагы Боздөң кыштагы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1991) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>кытайлык кыргыз тарыхчысы. 1953-жылы Ак-Суу шаарындагы педагогикалык окуу жайын (Дар ал-мугалимин), Үрүмчүдөгү Шинжаң институту&amp;shy;нун тарых-география факультетин (1956) бүтүргөн. 1956-жыл&amp;shy;дан КЭРде ар кыл илимий меке&amp;shy;мелерде иштеген. 70-жыл&amp;shy;дардын акырынан Пекинде&amp;shy;ги Кытай КП БКнын партиялык жогорку мектебинде, Адис&amp;shy;терди кайра даярдоо борбордук институтунда, аз улуттардын борбордук институтунда, Үрүмчүдөгү</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТУР''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Анвар </ins>(1938, Кытай, Чыгыш Түркстан, Ак-Суу шаарынын жанындагы Боздөң кыштагы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1991) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>кытайлык кыргыз тарыхчысы. 1953-жылы Ак-Суу шаарындагы педагогикалык окуу жайын (Дар ал-мугалимин), Үрүмчүдөгү Шинжаң институту&amp;shy;нун тарых-география факультетин (1956) бүтүргөн. 1956-жыл&amp;shy;дан КЭРде ар кыл илимий меке&amp;shy;мелерде иштеген. 70-жыл&amp;shy;дардын акырынан Пекинде&amp;shy;ги Кытай КП БКнын партиялык жогорку мектебинде, Адис&amp;shy;терди кайра даярдоо борбордук институтунда, аз улуттардын борбордук институтунда, Үрүмчүдөгү</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТУР21.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТУР21.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Шинжаң университетинде ж. б. ЖОЖдордо иштеп, Кытайдагы элдердин өз ара алакаларынын та&amp;shy;рыхы, Чыгыш Түркстан элдеринин тарыхы, кыргыз эл тарыхы, уйгур эл тарыхы боюнча лекция окуган. Кытай коомдук ИАнын аз улут&amp;shy;тарды изилдөө институтунун доценти болгон. Кытайдагы Ортто Азия маданиятын изилдөө, майда улут&amp;shy;тар тарыхын изилдөө, байыркы элдердин ти&amp;shy;лин <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>жазмасын иликтөө, түрк элдерин изилдөө, кыргыз тил, адабият, тарыхын изилдөө коом&amp;shy;дорунун мүчөсү. «Шинжаң менен ички өл&amp;shy;көлөрдүн тарыхый байланыштары», «Кыргыз адабиятынын жалпы абалы», «Кыргыз тарыхы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лексийалары» </del>сыяктуу эмгектердин автору. Осмоналы Сыдык уулунун эки эмгегин 1986-жылы «Мухтасар тарых-и кыргызийа» деген ат <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>бир китеп кылып чыгарткан. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>Шинжаң университетинде ж. б. ЖОЖдордо иштеп, Кытайдагы элдердин өз ара алакаларынын та&amp;shy;рыхы, Чыгыш Түркстан элдеринин тарыхы, кыргыз эл тарыхы, уйгур эл тарыхы боюнча лекция окуган. Кытай коомдук ИАнын аз улут&amp;shy;тарды изилдөө институтунун доценти болгон. Кытайдагы Ортто Азия маданиятын изилдөө, майда улут&amp;shy;тар тарыхын изилдөө, байыркы элдердин ти&amp;shy;лин <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>жазмасын иликтөө, түрк элдерин изилдөө, кыргыз тил, адабият, тарыхын изилдөө коом&amp;shy;дорунун мүчөсү. «Шинжаң менен ички өл&amp;shy;көлөрдүн тарыхый байланыштары», «Кыргыз адабиятынын жалпы абалы», «Кыргыз тарыхы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лексикалары» </ins>сыяктуу эмгектердин автору. Осмоналы Сыдык уулунун эки эмгегин 1986-жылы «Мухтасар тарых-и кыргызийа» деген ат <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>бир китеп кылып чыгарткан. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%98%D0%9A%D0%A2%D0%98%D0%9D_%D0%91%D0%90%D0%A1%D0%91%D3%A8%D0%9B%D0%A2%D3%A8%D0%93%D2%AE&diff=79831&oldid=14748 2026-04-17T08:06:16Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:06, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИКТИН <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">БАСБӨЛТӨГҮ </del>''', <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Басбөлтөк</del>''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИКТИН <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">БОЗБӨЛТӨГҮ</ins>''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара:  </ins>''<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бозбөлтөк</ins>''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%98%D0%9A_%D3%A8%D0%A0%D3%A8%D3%A8%D0%9D%D2%AE&diff=79830&oldid=15607 2026-04-17T08:04:43Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:04, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИК ӨРӨӨНҮ '''Кыргыз Ала-Тоосу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Боз&amp;shy;бөлтөктүн аралыгынан орун алган. Аянты 170180 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Узундугу 18-20 ''км,'' туурасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8-12 </del>''км.'' Деңиз деңгээлинен орточо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийикт. </del>1100-1300 ''м.'' Жеринин бети</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИК ӨРӨӨНҮ '''Кыргыз Ала-Тоосу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Боз&amp;shy;бөлтөктүн аралыгынан орун алган. Аянты 170180 ''км''&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Узундугу 18-20 ''км,'' туурасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">8–12 </ins>''км.'' Деңиз деңгээлинен орточо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">бийиктиги </ins>1100-1300 ''м.'' Жеринин бети</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТИК ӨРӨӨНҮ18.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТИК ӨРӨӨНҮ18.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>түз, чыгышты карай өрөөн бир аз бийиктеп, адырларга өтөт. Өрөөн негизинен шиленди тек&amp;shy;терден турат, чет-жакаларында неогендин кум&amp;shy;-чополуу <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тоотектери </del>жер бетине чыгып жатат. Климаты мелүүн континенттик; январдын орточо температурасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">-4</del>,8°С, июлдуку 17,9°С. Жылдык жаан-чачыны 520 ''мм.'' Өрөөндөн Ала-Арча, Аламүдүн суулары агат. Жер астындагы суулары Бишкек шаарын камсыз кылат. Байтик өрөөнүнө ачык-күрөң топурактуу түркүн дан өсүмдүктүү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>шалбаа&amp;shy;луу талаа ландшафты мүнөздүү. Азыр баары ай&amp;shy;доого айланган. Байтик өрөөнүндө Таш-Дөбө, Стрельникова, Байтик, Кашка-Суу, Арчалы кыштактары жайгашкан. Өрөөн аркылуу Бишкек шаарынан Ала-Арча улут&amp;shy;тук паркына баруучу автомобиль жолу өтөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>түз, чыгышты карай өрөөн бир аз бийиктеп, адырларга өтөт. Өрөөн негизинен шиленди тек&amp;shy;терден турат, чет-жакаларында неогендин кум&amp;shy;-чополуу <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тоо тектери </ins>жер бетине чыгып жатат. Климаты мелүүн континенттик; январдын орточо температурасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">–4</ins>,8°С, июлдуку 17,9°С. Жылдык жаан-чачыны 520 ''мм.'' Өрөөндөн Ала-Арча, Аламүдүн суулары агат. Жер астындагы суулары Бишкек шаарын камсыз кылат. Байтик өрөөнүнө ачык-күрөң топурактуу түркүн дан өсүмдүктүү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>шалбаа&amp;shy;луу талаа ландшафты мүнөздүү. Азыр баары ай&amp;shy;доого айланган. Байтик өрөөнүндө Таш-Дөбө, Стрельникова, Байтик, Кашка-Суу, Арчалы кыштактары жайгашкан. Өрөөн аркылуу Бишкек шаарынан Ала-Арча улут&amp;shy;тук паркына баруучу автомобиль жолу өтөт. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%92%D0%9E%D0%98%D0%9D%D0%9E%D0%92_%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80_%D0%A5%D1%83%D1%81%D0%B0%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D1%87&diff=79829&oldid=15275 2026-04-17T08:01:14Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">08:01, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div><del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>ВО&amp;#769;ИНОВ Александр <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Хусаинович</del>''' (20.4.1961-жжылы туулган, Тажикстан, Ленинабад шаары) – КРдин эмгек си&amp;shy;ңирген машыктыргычы (кикбоксинг), СССР спортунун чебери (Дзюдо – 1989; ушу-саньда – 1990), кикбоксинг (ушу&amp;shy;-саньда) боюнча дүйнөнүн про&amp;shy;фессионалдар арасында чем&amp;shy;пиону (1992). Кыргыз мамлекеттик  дене тарбия институтун</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>ВО&amp;#769;ИНОВ <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>Александр''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Хусаинович </ins>(20.4.1961-жжылы туулган, Тажикстан, Ленинабад шаары) – КРдин эмгек си&amp;shy;ңирген машыктыргычы (кикбоксинг), СССР спортунун чебери (Дзюдо – 1989; ушу-саньда – 1990), кикбоксинг (ушу&amp;shy;-саньда) боюнча дүйнөнүн про&amp;shy;фессионалдар арасында чем&amp;shy;пиону (1992). Кыргыз мамлекеттик  дене тарбия институтун</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ВОИНОВ43.png | thumb | none]] (1966) ж-а И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекекттик университетин (2003) бүтүргөн. Эмгек жолун Ысык - Ата районунун жаштар спорт мек&amp;shy;тебинин дзюдо боюнча машык&amp;shy;тыргычы болуп баштаган. 1989-жылы Ысык-Ата районунун спорт комитетитинин төрагасы, 1991-жылы Бишкек шаарындагы чыгыш күрөш боюнча  мектептин жетекчиси, 1993-жылдан КРдин кикбоксинг боюнча улуттук командасын жетектейт. Ушул эле жылы про&amp;shy;фессионалдык «Гермес-профи» спорт клубун ачып, Бүткүл Азия кикбоксинг ассоциациясы&amp;shy;нын президенти болуп дайындалган. Ал КРдин олимпия комитетинин вице-президенти (2006), Кыр&amp;shy;гыз Республикасынын президентинин денет арбия ж-а спорт иштери боюнча кеңешчиси (2007). Воинов бир нече спорт чеберлерин (Ш. &#039;&#039;Шабанов&#039;&#039;, Ж. Амантаев, А. &#039;&#039;Ибраев&#039;&#039;, Б. &#039;&#039;Борбашев&#039;&#039;, И. Мамбетов, Р. &#039;&#039;Аба&amp;shy;сов&#039;&#039;, К. &#039;&#039;Сыдыгалиев&#039;&#039;, А. &#039;&#039;Порсуков&#039;&#039; ж. б.) даярда&amp;shy;ган. Даңк медалы (1999) ж-а Данакер ордени (2006) м-н сыйланган.</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:ВОИНОВ43.png | thumb | none]] (1966) ж-а И. Арабаев атындагы Кыргыз мамлекекттик университетин (2003) бүтүргөн. Эмгек жолун Ысык - Ата районунун жаштар спорт мек&amp;shy;тебинин дзюдо боюнча машык&amp;shy;тыргычы болуп баштаган. 1989-жылы Ысык-Ата районунун спорт комитетитинин төрагасы, 1991-жылы Бишкек шаарындагы чыгыш күрөш боюнча  мектептин жетекчиси, 1993-жылдан КРдин кикбоксинг боюнча улуттук командасын жетектейт. Ушул эле жылы про&amp;shy;фессионалдык «Гермес-профи» спорт клубун ачып, Бүткүл Азия кикбоксинг ассоциациясы&amp;shy;нын президенти болуп дайындалган. Ал КРдин олимпия комитетинин вице-президенти (2006), Кыр&amp;shy;гыз Республикасынын президентинин денет арбия ж-а спорт иштери боюнча кеңешчиси (2007). Воинов бир нече спорт чеберлерин (Ш. &#039;&#039;Шабанов&#039;&#039;, Ж. Амантаев, А. &#039;&#039;Ибраев&#039;&#039;, Б. &#039;&#039;Борбашев&#039;&#039;, И. Мамбетов, Р. &#039;&#039;Аба&amp;shy;сов&#039;&#039;, К. &#039;&#039;Сыдыгалиев&#039;&#039;, А. &#039;&#039;Порсуков&#039;&#039; ж. б.) даярда&amp;shy;ган. Даңк медалы (1999) ж-а Данакер ордени (2006) м-н сыйланган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Б. Үсөнканов.&#039;&#039;</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Б. Үсөнканов.&#039;&#039;</div></td></tr> </table>

Dilde http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%98%D0%9A_%D0%A7%D0%9E%D0%9F%D0%9E_%D0%9A%D0%95%D0%9D%D0%98&diff=79828&oldid=15606 2026-04-17T07:57:26Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:57, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИК ЧОПО КЕНИ '''Чүй облусунун Сокулук районунда, Орок кыштагынан 500 ''м'' түштүк-чыгышта. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Басбөлтөк </del>дөңсөөсүнүн түштүк-батыш капталын&amp;shy;да. 1954-жылы геологиялык чалгындоо жумуштары жүр&amp;shy;гүзүлүп, запасы эсептелген. Кендин аймагын антропоген мезгилинин борпоң чөкмө тектери түзөт. Чопо катмары делювий чөгүндүлөрүнөн пайда болгон дөңсөөдө жайгашып, лёсс сымал күл бо&amp;shy;тодон турат. Боз, саргыч боз түстө. Тыгыз, чанда бирин-серин шагыл бүртүкчөлөрү, гипс линзалары кездешет. Калыңдыгы 0,8 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>21,0 ''м''. Грану&amp;shy;лометриялык курамы: 0,005 ''мм'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>9,6% ; 0,005 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>0,01 ''мм'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>41,5%; 0,01 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>0,25 ''мм'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>42,7%; 0,25 ''мм'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>2,05%; 0,5 <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1,0 ''мм'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1,2%; 1,2 ''мм'' <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>3,0%. Чоподон «75» <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>«100» маркасындагы кирпич жасалат. Запасы А+В+С&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; категориялары <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>5607 миң ''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;. Казылып алынууда. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИК ЧОПО КЕНИ '''Чүй облусунун Сокулук районунда, Орок кыштагынан 500 ''м'' түштүк-чыгышта. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Бозбөлтөк </ins>дөңсөөсүнүн түштүк-батыш капталын&amp;shy;да. 1954-жылы геологиялык чалгындоо жумуштары жүр&amp;shy;гүзүлүп, запасы эсептелген. Кендин аймагын антропоген мезгилинин борпоң чөкмө тектери түзөт. Чопо катмары делювий чөгүндүлөрүнөн пайда болгон дөңсөөдө жайгашып, лёсс сымал күл бо&amp;shy;тодон турат. Боз, саргыч боз түстө. Тыгыз, чанда бирин-серин шагыл бүртүкчөлөрү, гипс линзалары кездешет. Калыңдыгы 0,8 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>21,0 ''м''. Грану&amp;shy;лометриялык курамы: 0,005 ''мм'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>9,6% ; 0,005 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>0,01 ''мм'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>41,5%; 0,01 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>0,25 ''мм'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>42,7%; 0,25 ''мм'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>2,05%; 0,5 <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1,0 ''мм'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1,2%; 1,2 ''мм'' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>3,0%. Чоподон «75» <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>«100» маркасындагы кирпич жасалат. Запасы А+В+С&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; категориялары <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>5607 миң ''м''&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;. Казылып алынууда. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%98%D0%9A_1&diff=79827&oldid=15604 2026-04-17T07:48:48Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">07:48, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИК  Канай уулу,''' Б а й т и к б а а т ы р (болжол <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>1820, Чүй өрөөнү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>1886, Чүй өрөөнү, өзүнүн кыштоосу, азыркы Байтик өрөөнү) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>солто уруусунун чоң манаптарынын бири;</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИК<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </ins> Канай уулу<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</ins>,''' Б а й т и к б а а т ы р (болжол <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>1820, Чүй өрөөнү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>1886, Чүй өрөөнү, өзүнүн кыштоосу, азыркы Байтик өрөөнү) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>солто уруусунун чоң манаптарынын бири;</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТИК 117.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТИК 117.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1860-жылдардын башында Кокон хандыгынын эзүүсүнө каршы күрөштүн башчыла&amp;shy;рынан. Жаш кезинде атасы&amp;shy;нын Таластагы бир тууганы Сатылгандыкында жүргөн. Таластан кайтып келгенден кийин, тың чыккан Байтик Чүй&amp;shy;дөгү солтолордун манабы ''Жаңгарачка'' жагып, акыры солто уруусун башкарууга жетишкен. Байтик адегенде Кокон хандыгы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>өз а&amp;shy;ра ыңгайлуу дипломатиялык мамиледе болгон. Пишпек&amp;shy;тин үстүндөгү Басбөлтөктү жердеп турган. Бий&amp;shy;лигин бекемдөө үчүн Чүйдөн Таласка көчүп барып жашап калышкан сарбагыш уруусундагы чоңчарыктардан чыккан манасчы Балыкоозду (''Балык'' Кумар уулу) өзүнө чакыртып алган. Көчмөн турмуштун шартында сабаты ачылба&amp;shy;ган элге Балыкооз сыяктуу адамдардын кадыры кандай экендигин туура түшүнгөн. Көп ма&amp;shy;селелерди аны <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>кеңешип турган. Ошол мез&amp;shy;гилде Кокондун ханы Малла хан Жаңгарачты өз таасиринде кармап туруу үчүн кысмакка алып, жылкыларын салык катары айдап кетип, зор&amp;shy;дук көрсөтүп турган. Байтик 1860-жылы Кокон ханы та&amp;shy;рабынан дайындалган, элге зордук-зомбулугу күч алган Пишпек чебинин беги Рахматулланы солтонун Дуулат, Көкүм <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Чойбек баатыр&amp;shy;ларынын жардамы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>өлтүргөн. Чүй өрөөнүндө&amp;shy;гү саясий кырдаалды туура баалаган Байтик жи&amp;shy;гиттери <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Пишпек чебин курчап алып, бир тууганы Сатылган аркылуу Верныйдагы орус генералы Г. Колпаковскийге жардам сурап кай&amp;shy;рылган. Бул күрөштө ага кеминдик сарбагыш&amp;shy;тардын чоң манабы ''Жантай'' жардамдашкан. Пишпек чеби талкалангандан кийин Байтик 200 жигити <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Россиянын аскерлерине кошу&amp;shy;луп, Кокон хандыгынын үстөмдүгүнөн Олуя-Ата, Мерке, Чымкен чептерин бошотууга катышкан. Олуя-Атада багыш уруусунун манабы Сарымсак баштаган 1000 кыргыз Байтиктин жигит&amp;shy;терине кошулган. Байтик 19-кылымдын орто ченинде Чүй өрөөнүндөгү кыргыздардын Россия империя&amp;shy;сынын карамагына өтүүсүнө <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>Россия <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>Кыргызстандын байланышын чыңдоого түздөн-түз салым кошкон. 1867-жылы солто, сарбагыш, саяк ж. б. кыргыз урууларынын өкүлү катары пады&amp;shy;ша Александр ІІнин Кеңешине катышуу үчүн Санкт-Петербургга барган. Россия империясы&amp;shy;на кылган кызматы үчүн Байтикке аскердик капитан даражасы ыйгарылып, Анна тасмасына та&amp;shy;гылуучу Чоң алтын медаль, ыйык Станислав ордени <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>каухар чөгөрүлгөн шакек <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сыйланган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>1860-жылдардын башында Кокон хандыгынын эзүүсүнө каршы күрөштүн башчыла&amp;shy;рынан. Жаш кезинде атасы&amp;shy;нын Таластагы бир тууганы Сатылгандыкында жүргөн. Таластан кайтып келгенден кийин, тың чыккан Байтик Чүй&amp;shy;дөгү солтолордун манабы ''Жаңгарачка'' жагып, акыры солто уруусун башкарууга жетишкен. Байтик адегенде Кокон хандыгы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>өз а&amp;shy;ра ыңгайлуу дипломатиялык мамиледе болгон. Пишпек&amp;shy;тин үстүндөгү Басбөлтөктү жердеп турган. Бий&amp;shy;лигин бекемдөө үчүн Чүйдөн Таласка көчүп барып жашап калышкан сарбагыш уруусундагы чоңчарыктардан чыккан манасчы Балыкоозду (''Балык'' Кумар уулу) өзүнө чакыртып алган. Көчмөн турмуштун шартында сабаты ачылба&amp;shy;ган элге Балыкооз сыяктуу адамдардын кадыры кандай экендигин туура түшүнгөн. Көп ма&amp;shy;селелерди аны <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>кеңешип турган. Ошол мез&amp;shy;гилде Кокондун ханы Малла хан Жаңгарачты өз таасиринде кармап туруу үчүн кысмакка алып, жылкыларын салык катары айдап кетип, зор&amp;shy;дук көрсөтүп турган. Байтик 1860-жылы Кокон ханы та&amp;shy;рабынан дайындалган, элге зордук-зомбулугу күч алган Пишпек чебинин беги Рахматулланы солтонун Дуулат, Көкүм <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Чойбек баатыр&amp;shy;ларынын жардамы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>өлтүргөн. Чүй өрөөнүндө&amp;shy;гү саясий кырдаалды туура баалаган Байтик жи&amp;shy;гиттери <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Пишпек чебин курчап алып, бир тууганы Сатылган аркылуу Верныйдагы орус генералы Г. Колпаковскийге жардам сурап кай&amp;shy;рылган. Бул күрөштө ага кеминдик сарбагыш&amp;shy;тардын чоң манабы ''Жантай'' жардамдашкан. Пишпек чеби талкалангандан кийин Байтик 200 жигити <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Россиянын аскерлерине кошу&amp;shy;луп, Кокон хандыгынын үстөмдүгүнөн Олуя-Ата, Мерке, Чымкен чептерин бошотууга катышкан. Олуя-Атада багыш уруусунун манабы Сарымсак баштаган 1000 кыргыз Байтиктин жигит&amp;shy;терине кошулган. Байтик 19-кылымдын орто ченинде Чүй өрөөнүндөгү кыргыздардын Россия империя&amp;shy;сынын карамагына өтүүсүнө <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Россия <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>Кыргызстандын байланышын чыңдоого түздөн-түз салым кошкон. 1867-жылы солто, сарбагыш, саяк ж. б. кыргыз урууларынын өкүлү катары пады&amp;shy;ша Александр ІІнин Кеңешине катышуу үчүн Санкт-Петербургга барган. Россия империясы&amp;shy;на кылган кызматы үчүн Байтикке аскердик капитан даражасы ыйгарылып, Анна тасмасына та&amp;shy;гылуучу Чоң алтын медаль, ыйык Станислав ордени <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>каухар чөгөрүлгөн шакек <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сыйланган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ж. Жакыпбеков.&#039;&#039;  </div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>&#039;&#039;Ж. Жакыпбеков.&#039;&#039;  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%98%D0%9A_(%D0%90%D0%BB%D0%B0%D0%BC%D2%AF%D0%B4%D2%AF%D0%BD_%D1%80%D0%B0%D0%B9%D0%BE%D0%BD%D1%83%D0%BD%D0%B4%D0%B0%D0%B3%D1%8B_%D0%BA%D1%8B%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BA)&diff=79826&oldid=15601 2026-04-17T06:11:23Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">06:11, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИК ''', О р т о - <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </del>А л ы ш <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Чүй облусунун Аламүдүн районундагы кыштак. Байтик айыл өкмөтүнө ка&amp;shy;раштуу. Ала-Арча суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 1160 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 25 ''км'' түштүк-батыш тарапта. Бишкек шаарынан 20 ''км''. 1850-жылы оту&amp;shy;рукташкан. Калкы 3232 (2022); негизинен жа&amp;shy;шылча өстүрүүдө эмгектенет. Орто мектеп, ке&amp;shy;сиптик-техникалык окуу жайы, бала бакча, бейтапкана, маданият үйү, китепкана, универмаг, ашкана, тур&amp;shy;муш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТИК''', О р т о - А л ы ш <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Чүй облусунун Аламүдүн районундагы кыштак. Байтик айыл өкмөтүнө ка&amp;shy;раштуу. Ала-Арча суусунун сол жээгинде, деңиз деңгээлинен 1160 ''м'' бийиктикте жайгашкан. Райондун борбору Лебединовка кыштагынан 25 ''км'' түштүк-батыш тарапта. Бишкек шаарынан 20 ''км''. 1850-жылы оту&amp;shy;рукташкан. Калкы 3232 (2022); негизинен жа&amp;shy;шылча өстүрүүдө эмгектенет. Орто мектеп, ке&amp;shy;сиптик-техникалык окуу жайы, бала бакча, бейтапкана, маданият үйү, китепкана, универмаг, ашкана, тур&amp;shy;муш-тиричилик комбинатынын бөлүмдөрү бар. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%95%D0%A8%D0%95&diff=79825&oldid=15639 2026-04-17T05:59:44Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:59, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТЕШЕ '''<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>жыгач уста шайманы (керки). Байтеше чот түспөлдүү, жазы миздүү келип, жыгач сапка ашталат. Жумуру, жоон жыгачтардын бетин чуңкурайтып, чаап иштетүүдө пайдаланы&amp;shy;лат. Аны менен чеберлер негизинен ээр чабышат, соку оюшат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТЕШЕ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>жыгач уста шайманы (керки). Байтеше чот түспөлдүү, жазы миздүү келип, жыгач сапка ашталат. Жумуру, жоон жыгачтардын бетин чуңкурайтып, чаап иштетүүдө пайдаланы&amp;shy;лат. Аны менен чеберлер негизинен ээр чабышат, соку оюшат. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%95%D0%9C%D0%98%D0%A0%D0%9E%D0%92&diff=79824&oldid=15637 2026-04-17T05:50:35Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:50, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТЕМИРОВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Насирдин</del>''' (14. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4</del>. 1916, Чүй облусу, Чүй району, Кегети – 23. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">3</del>. 1996, Бишкек) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>жазуучу, акын, драматург, Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1974), Кыргыз эл жазуучусу (1989). Фрунзе&amp;shy;деги зооветеринар ин&amp;shy;ститутунда окуган. Москвадагы М..Горький атындагы адабият институтун бүтүргөн (1955). Байтемиров мугалим, «Кызыл Кыргызстан» гезитинин өз кабарчысы (1945), 1947–1950-жылдарда  <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>1955–1967-жылдарда Кыргызстан жазуучулар союзу&amp;shy;нун адабий кеңешчиси, «Кыргызстан маданияты»</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТЕМИРОВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Насирдин </ins>(14. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">04</ins>. 1916, Чүй облусу, Чүй району, Кегети – 23. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">03</ins>. 1996, Бишкек) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>жазуучу, акын, драматург, Кыргыз ССРинин искусствосуна эмгек сиңирген ишмер (1974), Кыргыз эл жазуучусу (1989). Фрунзе&amp;shy;деги зооветеринар ин&amp;shy;ститутунда окуган. Москвадагы М..Горький атындагы адабият институтун бүтүргөн (1955). Байтемиров мугалим, «Кызыл Кыргызстан» гезитинин өз кабарчысы (1945), 1947–1950-жылдарда  <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>1955–1967-жылдарда Кыргызстан жазуучулар союзу&amp;shy;нун адабий кеңешчиси, «Кыргызстан маданияты»</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТЕМИРОВ16.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙТЕМИРОВ16.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жумалыгынын атайын кабарчысы (1967–1968) бо&amp;shy;луп <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">пштеген</del>. Чыгармачылык ишин ыр жазуудан баш&amp;shy;таган. 1939-жылы балдарга арналган «Жомоктор» деген алгачкы китеби жарыкка чыккан. «Аза&amp;shy;маттар» повести (1948), «Салтанат» романы (1949), «Жаш муундар» (1951), «Жаш жүрөктөр», «Сагын» повесттери (1953), «Бекем достук» аңгеме&amp;shy;лер жыйнагы (1952) жарык көргөн. «Салтанат» романы Байтемировдун чыгармачылыгындагы бурулуш учур, ошондой эле кыргыз прозасындагы жаңылык жана аны коомчулукка жазуучу катары тааныткан чыгарма. «Жаш муундар» повестинде автор кыргыз адабиятында биринчилерден болуп кесипчилик окуу жайынын окуучуларынын турмушун, ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эмп </del>үй-бүлөдөгү жана коллективдеги тарбия иштеринин эриш-аркактыгын «Сагын» повестинде чагылдырган. Ал <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Кыргызстанда социализмдин ор&amp;shy;ношу, тап душмандарына каршы күрөш, колхоз турмушунун татаал процессин сүрөттөгөн «Акыркы ок» (1958), «Жылдызкан» (1959), «Та&amp;shy;рых эстелиги» (1966), «Сонундар дүйнөсү» (1967), «Санта» (1971), «Турмуш элеги» (1972) роман&amp;shy;дарынын автору. «Уркуя» романында кыргыздын карапайым аялдарынын коомдогу активдүүлүгү Уркуянын образы аркылуу ачылган. Бир катар поэтикалык ыр жыйнактары («Жүрөк күүсү», 1955; «Сүйгөнүм», 1957; «Долон», 1964; «Эриген таш», 1970, 1979; «Махабат дастаны», 1975; «Махабат жазы», 1979; «Махабатым - канатым», 1981; «Тандалмалар», 1988; «Махабат нуру», 1991; «Кылымдар деми», 1994; «Махабат - элим, жерим, ата-тегим», 1996) сыяктуу көлөм&amp;shy;дүү ыр китептери басылып чыккан. Бул ыр жый&amp;shy;нактарга акындын бир катар поэмалары, драмалары, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">лпбреттолору </del>киргизилген. Байтемировдун «Кү&amp;shy;йөө», «Айып кимде», «Адамдын аты» деген пьесалары бар. «Жаш жүрөктөр», «Эненин жүрөгү» операларынын, «Аста-секин колукту» музыкалык ко&amp;shy;медиясынын либреттолорун жана бир нече очерк, адабий сын макалаларды жазган. Өмүрүнүн акыркы жылдарында ал элдик поэзиянын сал&amp;shy;тын улантып, дастан, казал формасындагы чыгармалар циклин жараткан. Кыргыз поэзия&amp;shy;сында биринчилерден болуп Шабдан, Байтик баатырлар жөнүндө көлөмдүү дастандарды, Сагым&amp;shy;бай Орозбаков, Курманжан датка, Зууракан Кайназарова жөнүндө казалдарды жазган. Акын 1990-жылы «Бир саптар» деген ат менен ырдын жаңы түрүн жараткан (мисалы, Дары жок ээ мансап деген илдетке?!; Жолдон сура канча терим акканын; Буранада шору кайнайт миң жылдын жана башка.). Ал республикалык театр, кино өнөрүнүн өсүп&amp;shy;-өнүгүшү үчүн көп салым кошкон. «Отко таазим» толук метраждуу көркөм фильминин сцена&amp;shy;рийин жазган. Байтемировдун чыгармалары орус, украин жана башка <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тплдерде </del>жарык көргөн. М. Ю. Лермонтов&amp;shy;дун, В. В. Маяковскийдин, А. Навоинин, П. Не&amp;shy;руданын чыгармаларын кыргыз тилине котор&amp;shy;гон. «Махабатым - канатым» аттуу көлөмдүү ырлар жыйнагы үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгына (1984) татык&amp;shy;туу болгон. Эмгек Кызыл Туу, Эл достугу, «Ардак Белгиси» ордендери, бир нече медалдар менен сыйланган.&lt;br&gt;Ад.: ''Садыков А.'' Бир жылдын прозасы /Ала-Тоо, 1973, № 7; ''Асаналиев К.'' Кыргыз романы, көркөмдүк критерийлер /Ала-Тоо, 1973, № 3; Советтик Кыргызстан жазуучулары. Ф., 1976; ''Артыкбаев К.'' XX кылымдагы кыргыз адабиятынын тарыхы. Б., 2004.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>жумалыгынын атайын кабарчысы (1967–1968) бо&amp;shy;луп <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">иштеген</ins>. Чыгармачылык ишин ыр жазуудан баш&amp;shy;таган. 1939-жылы балдарга арналган «Жомоктор» деген алгачкы китеби жарыкка чыккан. «Аза&amp;shy;маттар» повести (1948), «Салтанат» романы (1949), «Жаш муундар» (1951), «Жаш жүрөктөр», «Сагын» повесттери (1953), «Бекем достук» аңгеме&amp;shy;лер жыйнагы (1952) жарык көргөн. «Салтанат» романы Байтемировдун чыгармачылыгындагы бурулуш учур, ошондой эле кыргыз прозасындагы жаңылык жана аны коомчулукка жазуучу катары тааныткан чыгарма. «Жаш муундар» повестинде автор кыргыз адабиятында биринчилерден болуп кесипчилик окуу жайынын окуучуларынын турмушун, ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">эми </ins>үй-бүлөдөгү жана коллективдеги тарбия иштеринин эриш-аркактыгын «Сагын» повестинде чагылдырган. Ал <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Кыргызстанда социализмдин ор&amp;shy;ношу, тап душмандарына каршы күрөш, колхоз турмушунун татаал процессин сүрөттөгөн «Акыркы ок» (1958), «Жылдызкан» (1959), «Та&amp;shy;рых эстелиги» (1966), «Сонундар дүйнөсү» (1967), «Санта» (1971), «Турмуш элеги» (1972) роман&amp;shy;дарынын автору. «Уркуя» романында кыргыздын карапайым аялдарынын коомдогу активдүүлүгү Уркуянын образы аркылуу ачылган. Бир катар поэтикалык ыр жыйнактары («Жүрөк күүсү», 1955; «Сүйгөнүм», 1957; «Долон», 1964; «Эриген таш», 1970, 1979; «Махабат дастаны», 1975; «Махабат жазы», 1979; «Махабатым - канатым», 1981; «Тандалмалар», 1988; «Махабат нуру», 1991; «Кылымдар деми», 1994; «Махабат - элим, жерим, ата-тегим», 1996) сыяктуу көлөм&amp;shy;дүү ыр китептери басылып чыккан. Бул ыр жый&amp;shy;нактарга акындын бир катар поэмалары, драмалары, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">либреттолору </ins>киргизилген. Байтемировдун «Кү&amp;shy;йөө», «Айып кимде», «Адамдын аты» деген пьесалары бар. «Жаш жүрөктөр», «Эненин жүрөгү» операларынын, «Аста-секин колукту» музыкалык ко&amp;shy;медиясынын либреттолорун жана бир нече очерк, адабий сын макалаларды жазган. Өмүрүнүн акыркы жылдарында ал элдик поэзиянын сал&amp;shy;тын улантып, дастан, казал формасындагы чыгармалар циклин жараткан. Кыргыз поэзия&amp;shy;сында биринчилерден болуп Шабдан, Байтик баатырлар жөнүндө көлөмдүү дастандарды, Сагым&amp;shy;бай Орозбаков, Курманжан датка, Зууракан Кайназарова жөнүндө казалдарды жазган. Акын 1990-жылы «Бир саптар» деген ат менен ырдын жаңы түрүн жараткан (мисалы, Дары жок ээ мансап деген илдетке?!; Жолдон сура канча терим акканын; Буранада шору кайнайт миң жылдын жана башка.). Ал республикалык театр, кино өнөрүнүн өсүп&amp;shy;-өнүгүшү үчүн көп салым кошкон. «Отко таазим» толук метраждуу көркөм фильминин сцена&amp;shy;рийин жазган. Байтемировдун чыгармалары орус, украин жана башка <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">тилдерде </ins>жарык көргөн. М. Ю. Лермонтов&amp;shy;дун, В. В. Маяковскийдин, А. Навоинин, П. Не&amp;shy;руданын чыгармаларын кыргыз тилине котор&amp;shy;гон. «Махабатым - канатым» аттуу көлөмдүү ырлар жыйнагы үчүн Кыргыз ССРинин Токтогул атындагы мамлекеттик сыйлыгына (1984) татык&amp;shy;туу болгон. Эмгек Кызыл Туу, Эл достугу, «Ардак Белгиси» ордендери, бир нече медалдар менен сыйланган.&lt;br&gt; <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> </ins>Ад.: ''Садыков А.'' Бир жылдын прозасы /Ала-Тоо, 1973, № 7; ''Асаналиев К.'' Кыргыз романы, көркөмдүк критерийлер /Ала-Тоо, 1973, № 3; Советтик Кыргызстан жазуучулары. Ф., 1976; ''Артыкбаев К.'' XX кылымдагы кыргыз адабиятынын тарыхы. Б., 2004.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2%D0%90%D0%9B&diff=79823&oldid=14736 2026-04-17T05:29:51Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:29, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТАЛ ''', <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">к. </del>''Жылкы''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТАЛ''', <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">кара:  </ins>''Жылкы''. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div> </div></td><td colspan="2" class="diff-side-added"></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A2&diff=79822&oldid=16909 2026-04-17T05:28:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:28, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТ '''(англ. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Ьуіе - экилпк </del>белги 0 же 1) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>ЭЭМде маалымат берүү, сактоо <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>иштеп чы&amp;shy;гууда колдонулуучу 8 ''бит'' тен турган бирдик. Ал тамга, санарип же башка символду <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>аларды компьютердик эсте адрестөөдө колдонулат. Байт информацияны өлчөөнүн эң кичине адрестелүүчү бирдиги болуп эсептелет. Бит <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>информацияны өлчөөнүн эң кичине бирдиги. Ал өз алдынча көп сандагы берилиштерди көрсөтө албайт, бирок 8 биттен турган топ аркылуу ар башка 256 комбинацияны түзүүгө болот. Мындай комбинациялар аркылуу компьютерде колдонулган ар бир тамга (белги-символ), атап айтканда  ариптер (төмөнкү <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>жогорку регистрде), санариптер (0дөн 9га <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чейпн</del>) ж. б. атайын символдор көрсөтүлөт.  </div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙТ '''(англ. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">bуtе – экилик </ins>белги 0 же 1) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>ЭЭМде маалымат берүү, сактоо <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>иштеп чы&amp;shy;гууда колдонулуучу 8 ''бит'' тен турган бирдик. Ал тамга, санарип же башка символду <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>аларды компьютердик эсте адрестөөдө колдонулат. Байт информацияны өлчөөнүн эң кичине адрестелүүчү бирдиги болуп эсептелет. Бит <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>информацияны өлчөөнүн эң кичине бирдиги. Ал өз алдынча көп сандагы берилиштерди көрсөтө албайт, бирок 8 биттен турган топ аркылуу ар башка 256 комбинацияны түзүүгө болот. Мындай комбинациялар аркылуу компьютерде колдонулган ар бир тамга (белги-символ), атап айтканда  ариптер (төмөнкү <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>жогорку регистрде), санариптер (0дөн 9га <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">чейин</ins>) ж. б. атайын символдор көрсөтүлөт.  </div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A1%D0%95%D0%98%D0%A2%D0%9E%D0%92%D0%90_%D0%9A%D1%83%D0%BB%D1%8F%D1%88_%D0%96%D0%B0%D1%81%D1%8B%D0%BD_%D0%BA%D1%8B%D0%B7%D1%8B&diff=79821&oldid=32133 2026-04-17T05:25:52Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:25, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙСЕИТОВА <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Куляш</del>''' (өз аты <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>Гүлбахрам) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">'''</del>Жасын кызы<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">''' </del>[19. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">4 </del>(2.5). 1912, Верный (азыркы Алматы шаары) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">— 6</del>. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">6</del>. 1957, Москва; сөөгү Алма&amp;shy;тыга коюлган] <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>казак ырчысы (лирика-коло&amp;shy;ратуралык сопрано); казактын опера өнөрүнө негиз салгандардын бири. СССР эл артисти (1936). Байсеитова ыр&amp;shy;чылык ишин көркөм чыг&amp;shy;армачылык ийриминен баштаган. 1934-жылдан музыкалык театр&amp;shy;дын, 1937-жылдан Казак (азыркы Абай атындагы) опера жана балет театрынын солис&amp;shy;ти болгон. Е. Брусиловский&amp;shy;<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дпин </del>«Кыз Жибек», «Эр Тар&amp;shy;гын», М. Түлебаевдин «Бир&amp;shy;жан менен Сара» (СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1949) жана башка көптөгөн опералардагы башкы партиялар&amp;shy;дын эң алгачкы аткаруучусу. Орус <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жанаа </del>Батыш Европа классиктеринин операларын <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">казакулуттук </del>театр сахнасына чыгарууда зор эмгек сиңирген. Байсеитова репертуарында: Татьяна (Чайков&amp;shy;ский, «Евгений Онегин»), Чио-чио-сан (Ж. Пуч&amp;shy;чини, «Чио-чио-сан», СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1948) жана башкалар. Ал ырчы катары өз алдынча концерттерди берген. Казак ССР Жогорку Советинин (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1-2</del>- шайланышы) депутаты. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ор&amp;shy;дендери жана медалдар менен сыйланган.</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙСЕИТОВА''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Куляш </ins>(өз аты <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>Гүлбахрам) Жасын кызы [19. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">04 </ins>(2.5). 1912, Верный (азыркы Алматы шаары) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– 06</ins>. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">06</ins>. 1957, Москва; сөөгү Алма&amp;shy;тыга коюлган] <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>казак ырчысы (лирика-коло&amp;shy;ратуралык сопрано); казактын опера өнөрүнө негиз салгандардын бири. СССР эл артисти (1936). Байсеитова ыр&amp;shy;чылык ишин көркөм чыг&amp;shy;армачылык ийриминен баштаган. 1934-жылдан музыкалык театр&amp;shy;дын, 1937-жылдан Казак (азыркы Абай атындагы) опера жана балет театрынын солис&amp;shy;ти болгон. Е. Брусиловский&amp;shy;<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">дин </ins>«Кыз Жибек», «Эр Тар&amp;shy;гын», М. Түлебаевдин «Бир&amp;shy;жан менен Сара» (СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1949) жана башка көптөгөн опералардагы башкы партиялар&amp;shy;дын эң алгачкы аткаруучусу. Орус <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>Батыш Европа классиктеринин операларын <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">казак улуттук </ins>театр сахнасына чыгарууда зор эмгек сиңирген. Байсеитова репертуарында: Татьяна (Чайков&amp;shy;ский, «Евгений Онегин»), Чио-чио-сан (Ж. Пуч&amp;shy;чини, «Чио-чио-сан», СССР мамлекеттик сыйлыгы, 1948) жана башкалар. Ал ырчы катары өз алдынча концерттерди берген. Казак ССР Жогорку Советинин (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1–2</ins>- шайланышы) депутаты. Ленин, Эмгек Кызыл Туу ор&amp;shy;дендери жана медалдар менен сыйланган.</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙСЕИТОВА15.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙСЕИТОВА15.png | thumb | none]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A1%D0%90%D0%9B%D0%9E%D0%92&diff=79820&oldid=15591 2026-04-17T05:20:17Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:20, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙСАЛОВ <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">Жоомарт Усубакунович</del>''' (12. <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1</del>. 1949-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Темир айылы) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>педагог, педагогика илимдеринин доктору (1998), профессор (2001). Пржевальск мамлекеттик пединститутунун физика-математика факультетин бүтүрүп (1970), Ысык-Көл районунда мугалим (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1970-71</del>), республикалык мугалимдердин билимин өркүндөтүү институтунда методист (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1971-74</del>), Кыргыз педагогика илим- изилдөө институтунда илимий кызматкер, бөлүм башчы (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1974-92</del>), КМУУда доцент, кафедра башчысы (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1990-95</del>, <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1998-2002</del>), И. Арабаев атындагы КМПУда кафедра башчысы (<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1995-98</del>), 2002-жылдан КМПУнун алдындагы педагогика <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>психология институту&amp;shy;нун директору. Байсалов математиканы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>информатиканы окутуунун теориясы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>методикасы <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">б-ча </del>150дөн ашык илимий эмгек жараткан. Эмг.: Мектептин математика курсунун окуучуларды кесипке багыттоочу мүмкүнчүлүктөрү. Ф., 1989; Модульное обучение в профессионально-педагогической подготовки студентов. Б., 1997; Математиканы башталгыч класстарда окутуунун методикасы. Б., 2006. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙСАЛОВ''' <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;"> Жоомарт Усубакунович </ins>(12. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">01</ins>. 1949-жылы туулган, Ысык-Көл облусу, Ысык-Көл району, Темир айылы) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>педагог, педагогика илимдеринин доктору (1998), профессор (2001). Пржевальск мамлекеттик пединститутунун физика-математика факультетин бүтүрүп (1970), Ысык-Көл районунда мугалим (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1970–1971</ins>), республикалык мугалимдердин билимин өркүндөтүү институтунда методист (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1971–1974</ins>), Кыргыз педагогика илим- изилдөө институтунда илимий кызматкер, бөлүм башчы (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1974–1992</ins>), КМУУда доцент, кафедра башчысы (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1990–1995</ins>, <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1998–2002</ins>), И. Арабаев атындагы КМПУда кафедра башчысы (<ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">1995–1998</ins>), 2002-жылдан КМПУнун алдындагы педагогика <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>психология институту&amp;shy;нун директору. Байсалов математиканы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>информатиканы окутуунун теориясы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>методикасы <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">боюнча </ins>150дөн ашык илимий эмгек жараткан. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">                                                              </ins>Эмг.: Мектептин математика курсунун окуучуларды кесипке багыттоочу мүмкүнчүлүктөрү. Ф., 1989; Модульное обучение в профессионально-педагогической подготовки студентов. Б., 1997; Математиканы башталгыч класстарда окутуунун методикасы. Б., 2006. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira http://212.24.105.57:9989/index.php?title=%D0%91%D0%90%D0%99%D0%A1%D0%90%D0%91%D0%90%D0%95%D0%92%D0%90_%D0%93%D2%AF%D0%BB%D0%B3%D0%B0%D0%B0%D0%BA%D1%8B&diff=79819&oldid=17642 2026-04-17T05:09:54Z

<p></p> <table style="background-color: #fff; color: #202122;" data-mw="interface"> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <col class="diff-marker" /> <col class="diff-content" /> <tr class="diff-title" lang="ky"> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">← Мурунку нускасы</td> <td colspan="2" style="background-color: #fff; color: #202122; text-align: center;">05:09, 17 Апрель (Чын куран) 2026 -деги абалы</td> </tr><tr><td colspan="4" class="diff-multi" lang="ky">(One intermediate revision by the same user not shown)</td></tr><tr><td colspan="2" class="diff-lineno" id="mw-diff-left-l1">1 сап:</td> <td colspan="2" class="diff-lineno">1 сап:</td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙСАБАЕВА''' Гүлгаакы (14.<del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">9</del>.1930-жылы туулган, Та&amp;shy;лас облусу, Талас району, Көпүрө- Базар айылы) <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">- </del>жу-</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>'''БАЙСАБАЕВА''' Гүлгаакы (14. <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">09</ins>.1930-жылы туулган, Та&amp;shy;лас облусу, Талас району, Көпүрө- Базар айылы) <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">– </ins>жу-</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><br/></td></tr> <tr><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙСАБАЕВА14.png | thumb | none]]</div></td><td class="diff-marker"></td><td style="background-color: #f8f9fa; color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #eaecf0; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>[[File:БАЙСАБАЕВА14.png | thumb | none]]</div></td></tr> <tr><td class="diff-marker" data-marker="−"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #ffe49c; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>мушчу, Социалисттик Эмгектин  Баатыры (1976). Эмгек жолун Фрунзе кебез-жип ийирүү фабрикасында баштап, түрмөкчүнүн үйрөн&amp;shy;чүгү (1952), түрмөкчү (1953- 80) болуп эмгектенген. Тогу&amp;shy;зунчу беш жылдык планды үч жарым жылда аткарган. Жаштардын насаатчысы болгон. Ленин ордени <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">ж-а </del>медалдар <del style="font-weight: bold; text-decoration: none;">м-н </del>сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td><td class="diff-marker" data-marker="+"></td><td style="color: #202122; font-size: 88%; border-style: solid; border-width: 1px 1px 1px 4px; border-radius: 0.33em; border-color: #a3d3ff; vertical-align: top; white-space: pre-wrap;"><div>мушчу, Социалисттик Эмгектин  Баатыры (1976). Эмгек жолун Фрунзе кебез-жип ийирүү фабрикасында баштап, түрмөкчүнүн үйрөн&amp;shy;чүгү (1952), түрмөкчү (1953- 80) болуп эмгектенген. Тогу&amp;shy;зунчу беш жылдык планды үч жарым жылда аткарган. Жаштардын насаатчысы болгон. Ленин ордени <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">жана </ins>медалдар <ins style="font-weight: bold; text-decoration: none;">менен </ins>сыйланган. [[Category: 2-том, 1-69 бб]]</div></td></tr> </table>

Gulira