ДАБДЫРАӉ
ДАБДЫРАӉ – организмде жалпы зат алмашуу бузулуп, жүрөк ж-а дене булчуӊдарынын өзгөрүүсү м-н мүнөздөлүүчү ылаӊ. Аны м-н малдын бардык түрү ж-а бакма канаттуулар ылаӊдайт. Кыргызстандын шартында 3–4 айга чейинки козулар ылаӊдап, бир кыйла зыянга учуратат. Ылаӊдын негизги себеби – малды бир түрлүү ж-а сапатсыз, Е витамини ж-а организмдин тиричилигине эӊ керек селенит микроэлементи жок тоют м-н тоюттандыруу. Ылаӊ өзгөчө 10– 20 күндүк козуларда өтө оор өтөт. Эгерде жүрөгү дартка чалдыкса, демигет, көзүнүн былжыр кабыкчалары саргарат, дем алуусу ж-а жүрөк кагышы тездейт. Булчуӊ эти жабыркаган козулар араӊ жатып-турат, бутун араӊ шилтеп, дабдыраӊдайт. Убакыт өткөн сайын мойну, буту кайра-кайра карышат, жарым-жартылай шалга айланат. Дене булчуӊдары катуу ж-а шишигендей сезилет. Муундары шишийт. Ылаӊдын клиникалык белгилери билине баштаганда эле отордогу бардык козуларга селенит натрий эритмесин тери алдына же булчуӊуна куят. Селенит натрий өтө уу зат болгондуктан, анын эритмесин даярдоо ж-а эмдөө өтө кылдат жүргүзүлөт. Селенитти куйгандан кийин малдын ууланганы сезилсе, жем же суу м-н 1,5 мг/кг эсебинде атаксил 3–5 күн берилиш керек. Ылаӊды алдын алуу максатында тоют сапаттуу даярдалып, малды витаминдүү, минералдык заттары жетиштүү тоют м-н камсыз кылуу керек. Ошондой эле, туутка 3–4 жума калганда, бардык койго селенит эритмесин куюу сунуш кылынат.
Д. Раимбеков.