ДИЗЕНТЕРИЯ
ДИЗЕНТЕРИ́Я (гр. dys... – бузулуу, tnteron – и чеги) – жоон ичеги ни жабыркат ып, и ч өткөрүүчү ж-а жалпы денени ууландыруучу катуу кармама жугуштуу оору. Ооруну ичеги бактериясы козгойт. Д-нын козгогучу сырткы чөйрөнүн ар кандай шартына өтө туруктуу. Айрыкча, сүт, каймак, май, быштак, камкаймак, бышкан эт ж-а жашылчадан даярдалган тамак-ашта бир нече күнгө, булганган сууда, жер кыртышында 3–5 айча ж-а акыр-чикир таштоочу чуңкурда, көлмөдө 50 күнгө чейин сакталат. Д. таякчалары оорулуудан же бактерия алып жүрүүчүдөн анын заңы м-н сыртка бөлүнүп, жер кыртышын булгайт. Кишиге булганган сууну ичкенде, тамак-ашты жегенде, кир колдон, булганган буюмдардан жугат. Д-нын козгогучун чымындар да таратышы мүмкүн; ал канатына, бутуна Д. таякчаларын жабыштырып, тамакка конуп, аларды булгайт. Бактерия ооз аркылуу ичегиге түшүп, ал жерде көбөйөт. Карынга түшкөн бактериянын бир катары өлүп, уу зат – эндоксин бөлүп чыгарат. Ал ичегиден канга өтүп, жалпы организмди ууландырат. Бир катар микроб жоон ичегиге келип, көбөйүп, ичегини жара кылып жиберет. Оорунун жашыруун мезгили 2–7 күнгө, өтө оор учуру бир нече саатка чейин созулушу мүмкүн. Д. өтө катуу башталат. Ооруган кишинин алы кетет, чыйрыгат, денеси ысыйт. Ичи бурап, толгоо сыяктуу ооруп, суткасына 10–25 жолу кан, ириң, көбүк аралаш өтөт, о. эле оорулуу ыйынат. Д. амёбасы жоон ичегиге кирип, көбөйүп а м ё б а л ы к Д. пайда кылат. Жоон ичеги жараланып, андан кан агат, ичеги жарылат же тарыйт. Жашыруун мезгили 1 жумадан 3 айга чейин ж-а андан да көп. Ооруган адамды врач келгенче өзүнчө бөлмөгө жаткызып, буюмдарын бөлүп коюу зарыл. Оорунун алдын алууда тазалыкты ж-а тамак-ашты туура сактоо, жашылча-жемишти кайнак сууга жууп, оорулуу колдонгон буюмдарды өз убагында жугушсуздандыруу ишин жүргүзүү талапка ылайык.
Ад.: Инфекционные болезни и эпидемиология. 2-е изд. М., 2004.